ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (1814) - ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΜΟΛΔΟΒΛΑΧΙΑ (1821)

του Κωνσταντίνου Θώδη*

Άμεση απήχηση στους Έλληνες είχε η Φιλική Εταιρεία για τους εξής λόγους :

1. Yποσχόταν προσεχή και ολοκληρωτική την Ανάσταση του Γένους, πράγμα που ανταποκρινόταν στους κρυφούς πόθους τους.

2. Είχε τη γοητεία του μυστηρίου.

 

Οι ιδρυτές της άφηναν να υπονοηθεί ότι πίσω απ ' αυτήν κρυβόταν ο ίδιος ο τσάρο. Έτσι το Φεβρουάριο του 1820 φτάνει στην Πετρούπολη ο Εμμανουήλ Ξάνθος με σκοπό να παρακαλέσει τον υπουργό εξωτερικών του τσάρου , τον Έλληνα Ιωάννη Καποδίστρια , άνδρα με μεγάλη υπόληψη και κύρος, να αναλάβει την αρχηγία της μεγάλης υπόθεσης . Ύστερα από την άρνησή του, στρέφεται προς τη δεύτερη εξέχουσα ελληνική προσωπικότητα στη Ρωσία, τον υπασπιστή του τσάρου , πρίγκηπα Αλέξανδρο Υψηλάντη , που δέχεται την πρόταση . Τέλη Οκτωβρίου 1820 , ο Υψηλάντης ύστερα από πληροφορίες ότι στην Πελοπόννησο οι κάτοικοι δεν είναι ακόμη καλά προετοιμασμένοι, αλλάζει το αρχικό σχέδιό του και αρχίζει την επανάσταση στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες νωρίτερα από την καθορισμένη ημερομηνία της 25ης Μαρτίου 1821 . Την απόφαση αυτή πήρε ύστερα και από τη μεγάλη ανταρσία του Αλή πασά στην Ήπειρο κατά του σουλτάνου. Την έκρηξη του πολέμου επέσπευσε ο οπλαρχηγός Γεωργάκης Ολύμπιος που είχε μυήσει στη Φιλική Εταιρεία, ίσως το 1819, τον Βλάχο φίλο του Θεόδωρο Βλαδιμηρέσκου. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης εισβάλει στη Μολδαβία στις 22 Φεβρουαρίου 1821.

Στην προκήρηξή του '' Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος ''ανταποκρίνονται με μεγάλη επιθυμία οι Έλληνες της Μολδοβλαχίας και της Νότιας Ρωσίας. Το στράτευμα του Υψηλάντη δεν ξεπερνούσε τους 1600 Έλληνες, Βουλγάρους και Σέρβους οπλοφόρους. Ο Υψηλάντης προελαύνει αργά από τη Μολδαβία, περνά τα σύνορα της Βλαχίας και κατευθύνεται στο Βουκουρέστι όπου στις 28 Μαρτίου μπήκαν 300 άνδρες του με επικεφαλής τον Δούκα, Ενώ ο ίδιος με 500 ιππείς και 3 κανόνια στρατοπέδευσε στην Κολεντίνα 2 ώρες μακριά, στο τσιφλίκι του Γρηγόρη Γκίκα. Μια μέρα νωρίτερα όμως είχε διαβαστεί σε 2 εκκλησίες της πρωτεύουσας ο αφορισμός του Υψηλάντη από τον πατριάρχη, γραμμένος με την πίεση του σουλτάνου και μια προκήρηξη του ηγεμόνα Σκαρλάτου Καλλιμάχη που καλούσε τους ανώτερους κληρικούς , τους βογιάρους και το λαό να ξεσηκωθούν εναντίον τους. Ακόμη ο τσάρος με ένα διάταγμά του από το Λάυμπαχ διέγραψε τον Υψηλάντη από το σώμα του ρωσικού στρατού, αποδοκίμαζε επίσημα την πράξη του και δήλωνε ουδετερότητα έναντι των διαταραχών ανάμεσα στις 2 ηγεμονίες και διέταξε το ρώσο πρεσβευτή Στρογκόνοβ στην

Κωνσταντινούπολη να μεταφέρει τις αποφάσεις του στο σουλτάνο και να διαβεβαιώσει για τη διατήρηση της φιλίας ανάμεσα στη Ρωσία και την Τουρκία . Ο Υψηλάντης μετά την αποδοκιμασία του κινήματός του από τον τσάρο δεν είχε πια επιβολή στο στράτευμα. Παράλληλα υπήρξαν προστριβές και διενέξεις ανάμεσα στους αρχηγούς των σωμάτων του στρατεύματος. Ο καθένας ήθελε να ακούγεται ο λόγος του και να διοικεί. Το ρήγμα ήταν μεγάλο και το χάσμα αγεφύρωτο... Ο Υψηλάντης δεν μπόρεσε να επιβληθεί . Μερικοί στρατιωτικοί λιποτάκτησαν και κατέφυγαν στην Τρανσυλβανία . Η στάση του στη δύσκολη στιγμή, οι εθνικές διαφορές ανάμεσα στους βαλκανικούς λαούς, η ύποπτη και τελικά προδοτική στάση του Βλαδιμηρέσκου , ο φθόνος μεταξύ των Ελλήνων κινούμενος μέσα από έναν ανόητο εγωϊσμό, η λασπολογία, η απειθαρχία , η ανυπακοή και η μη αφοσίωσή τους στο σκοπό και τα καθήκοντά τους , τους έφεραν σε αδράνεια πριν καλά καλά έρθουν σε επαφή με τον εχθρό.

Το πλήγμα προήλθε όπως και στις μεγάλες του έθνους συμφορές (Μικρασιατική Καταστροφή , Κυπριακή τραγωδία) από το εσωτερικό. Οι μόνοι που αντιδρούν σε αυτή τη σκληρή κακοποίηση του ιερού σκοπού της ελευθερίας είναι οι νέοι , οι μαχητές του Ιερού Λόχου. Στο Δραγατσάνι και έπειτα από λανθασμένη τακτική του οπλαρχηγού Καραβιά που έδρασε ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες δυνάμεις, οι νέοι μαχητές εκτέθηκαν στην πεδιάδα απέναντι σε δεκαπλάσιες δυνάμεις του εχθρού. Περισσότεροι από 200 Ιερολοχίτες από τους 376 σκοτώνονται αφού προξένησαν σημαντικές απώλειες στο σώμα του εχθρού (7 Ιουνίου 1821). Επίσης η αυτοθυσία του Αθανασίου Καρπενησιώτη στο Σκουλένι (17 Ιουνίου 1821) καθώς και του Γεωργάκη Ολύμπιου και του Γιάννη Φαρμάκη στη Μονή Σέκου (Σεπτ. 1821) κλείνουν με τον λαμπρότερο τρόπο τον ηρωϊσμό και την αυτοθυσία των Ελλήνων στη Μολδαβία και τη Βλαχία.

 

Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Στες χώρες σκλάβοι κατοικούν,

στους κάμπους με τους Τούρκους.

Χώρες, λαγκάδια κι ερημιές έχουν τα παλικάρια.

Παρά με Τούρκους, με θεριά, καλύτερα να ζούμε.

 

Δημοτικό

 

Η άνοδος του Πέτρου Α' (1689 - 1725) στο θρόνο της Ρωσίας, το επιβλητικό του παράστημα, οι ριζοσπαστικές του ιδέες και οι θρύλοι που είχαν αρχίσει να γεννιούνται γι αυτόν συγκίνησε τους Έλληνες. Οι Ρώσοι τσάροι μόλις άρχισαν να σκέφτονται την επέκτασή τους προς το νότο, προς τον Εύξεινο Πόντο, γρήγορα επιδίωξαν να εκμεταλλευτούν τη συμπάθεια που έτρεφαν οι Έλληνες προς τη μεγάλη ορθόδοξη βόρεια δύναμη . Τις ελπίδες και τα όνειρα των ορθοδόξων της Ανατολής φουντώνει η νικηφόρα εκστρατεία εναντίον του Αζόφ στην οποία παίρνουν μέρος και Έλληνες . Η άλωση του Αζόφ (1695 1696) παρακίνησε τους Πατριάρχες, Κωνσταντινούπολης Καλλίνικο και Ιεροσολύμων Δοσίθεο να στείλουν απεσταλμένους και να συγχαρούν τον τσάρο.

 

Ακόμα τούτ' η άνοιξη,

ραγιάδες, ραγιάδες,

τούτο το καλοκαίρι,

καημένη Ρούμελη,

όσο να' ρθει ο Μόσχοβος,

ραγιάδες, ραγιάδες,

να φέρει το σεφέρι,

Μωριά και Ρούμελη.

 

Δημοτικό

 

Η στάση του Μεγάλου Πέτρου σκληραίνει απέναντι στους Τούρκους μετά τη νίκη του στην Πολτάβα εναντίον των Σουηδών. Οι Τούρκοι αντιδρούν (1710). Ο τσάρος προσπαθεί να ξεσηκώσει τους λαούς της Βαλκανικής με το προκλητικό Μανιφέστο του στις 6 Ιανουαρίου 1711, ημέρα των Θεοφανείων , που αναφέρει ότι η Ρωσία δεν θα μείνει αδιάφορη στις κραυγές οδύνης των σκλαβωμένων βαλκανικών λαών , Ελλήνων , Ρουμάνων, Σέρβων και Βουλγάρων. Τα πρώτα ρωσικά στρατεύματα έφθασαν στο Ιάσιο στις 30 Μαίου 1711 και στις 24 Ιουνίου ήλθε ο ίδιος ο τσάρος. Ισχυρός όμως, ο τουρκικός στρατός πέρασε το Δούναβη και στην αποφασιστική μάχη στο Στανιλέστι στον Προύθο στις 18 - 22 Ιουλίου 1711 νίκησε τους Ρώσους που αναγκάστηκαν να παραχωρήσουν το Αζόφ , το Ταγκανρόγκ και τα φρούρια του Δνείπερου. Για τον τσάρο το χειρότερο ίσως ήταν η απομάκρυνσή του από τη θάλασσα του Εύξεινου Πόντου. Ότι όμως δεν μπόρεσε να επιτύχει ο Πέτρος ο Α' επιχείρησε να το κάνει η βασίλισσα Αικατερίνη Β' (1762 - 1796) η οποία αναζήτησε στην Ελλάδα τους πρόθυμους για απελευθερωτικά κινήματα Μανιάτες. Με αυτούς ήρθε σε διαπραγματεύσεις ο Έλληνας Γεώργιος Παπαζώλης από τη Σιάτιστα, αξιωματικός του ρωσικού στρατού . Ταυτόχρονα και άλλοι πράκτορες της Ρωσίας επιχειρούν στη Χειμάρα και στο Μαυροβούνιο χωρίς επιτυχία. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1768 ξεσπά ο ρωσοτουρκικός πόλεμος που διαρκεί ως τον Ιούλιο 1774. Τέλος Φλεβάρη 1770 φθάνουν στις ακτές της Μάνης τα ρωσικά πλοία . Η θέα τους ενθουσιάζει τους Μανιάτες οι οποίοι επαναστατούν, αλλά το λάθος τους είναι ότι προβαίνουν σε ωμότητες που διεγείρουν το θρησκευτικό φανατισμό των Τούρκων που εξορμούν και τρέπουν σε φυγή Έλληνες και Ρώσους. Μάταια οι αδελφοί Ορλώφ (Θεόδωρος και Αλέξιος) προσπαθούν να ανασυντάξουν τους υποχωρήσαντες Μανιάτες . Ο Αλέξιος Ορλώφ ** θέλοντας να εκδικηθεί για την αποτυχία του ρωσικού στρατού και στόλου στην Πελοπόννησο συναντά τον τουρκικό στόλο και τον καταστρέφει στον Τσεσμέ τη νύχτα της 5ης προς την 6η Ιουλίου 1770. Μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) ποτέ ο τουρκικός στόλος δεν είχε υποστεί τέτοιας έκτασης μεγάλη ήττα. Ο ρωσικός στόλος παρέμεινε απόλυτος κύριος στο Αιγαίο μέχρι το τέλος του πολέμου (1774). Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1768 - 1774 έληξε με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καιναρτζή (10-21 Ιουλίου 1774) που αποτελεί μεγάλη επιτυχία της ρωσικής διπλωματίας. Οι Ρώσοι πετυχαίνουν αμνηστεία όλων όσοι πήραν μέρος στον πόλεμο,κατάληψη οχυρών και εδαφών στα σύνορα , ελεύθερη ναυσιπλοία στα τουρκικά ύδατα , εμπορικά προνόμια, ανεξαρτησία των Τατάρων της Κριμαίας , πολεμική αποζημίωση και το σπουδαιότερο : προστασία της Χριστιανικής Θρησκείας. Οι όροι αυτοί δείχνουν την ευφυία των διπλωματών της Αικατερίνης Β' και δίνουν πλέον το δικαίωμα στους Ρώσους να παρεμβαίνουν στα εσωτερικά πράγματα της Τουρκίας . Χαρακτηριστικό παράδειγμα αφοσίωσης και ηθικής ανάτασης για την Ορθόδοξη Πίστη και Παράδοση αποτελεί το ιεραποστολικό έργο του Εθνομάρτυρακαι Δασκάλου του Γένους Αγίου και Ισαποστόλου Κοσμά του Αιτωλού (Μέγα Δένδρο 1714 - Καλικόντασι Βερατίου 1779) . Μόνασε στο Άγιον Όρος - Ιερά Μονή Φιλοθέου - 17 χρόνια . Δάσκαλοί του ήταν ο Παναγιώτης Παλαμάς και ο Ευγένιος Βούλγαρης . Με το όραμα της ύψωσης του ηθικού και πνευματικού επιπέδου του ελληνικού λαού , ξεκινά με την άδεια του οικουμενικού πατριάρχη Σεραφείμ από την Κων/πολη στις αρχές του 1775 και κηρύσσει επί 5 σχεδόν χρόνια στη Μακεδονία, Ήπειρο και Αλβανία όπου η κατάσταση είναι απογοητευτική εξ' αιτίας των συνεχών εξισλαμισμών των κατοίκων. Τα συνθήματά του είναι η αγάπη προς τον πλησίον , η ομόνοια , η εμμονή στην ορθόδοξη πίστη και παράλληλα η ίδρυση σχολείων. Η αποστολή του , υπηρεσία προς το έθνος. Έγραψε Διδαχές και Προφητείες. Μαρτύρησε στις 24 Αυγούστου 1779 στο Καλικόντασι Βερατίου στη Βόρειο Ήπειρο τη στιγμή που το έθνος βρισκόταν σε ραγδαία οικονομική και πνευματική άνοδο.

 

Τον Χριστόν μας παρακαλώ να με αξιώσει να χύσω και

εγώ το αίμα μου δια την αγάπην Του , καθώς το έχυσε

και Εκείνος δια την αγάπην μου . Ανίσως αδελφοί μου

Και ήτο δυνατόν να ανεβώ εις τον ουρανόν, να φωνάξω

μιαν φωνήν μεγάλην,να κηρύξω εις όλον τον κόσμον πως

μόνος ο Χριστός μας είναι Υιός και Λόγος του Θεού, και

Θεός αληθινός, και ζωή των πάντων, ήθελα να το κάμω.

Μα επειδή και δεν δύναμαι να πράξω εκείνο το μέγα,

κάμνω τούτο το μικρόν, και περπατώ από τόπον

εις τόπον, και διδάσκω τους αδελφούς μου το κατά

δύναμιν , όχι ως διδάσκαλος , αλλ' ως αδελφός.

Διδάσκαλος μόνος ο Χριστός μας είναι.

 

Aπό την α' διδαχή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού

 

Λίγα χρόνια μετά τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή και τη Σύμβαση του Αϊναλή Καβάκ (1784) ο Εύξεινος Πόντος και η Προποντίδα γέμισαν ελληνικά εμπορικά πλοία που με ρωσική σημαία μπορούσαν ανενόχλητα να εμπορεύονται σε όλα τα λιμάνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Αιγαίο, Μεσόγειος, Μαύρη Θάλασσα). Οι Ρώσοι είχαν χορηγήσει σε πολλούς Έλληνες τη ρωσική υπηκοότητα. Σημαίνοντες Έλληνες κληρικοί όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης και ο Νικηφόρος Θεοτόκης γίνονται δεκτοί με σεβασμό στη Ρωσία και ανακηρύσσονται ο πρώτος Αρχιεπίσκοπος Ταυρίδας και Χερσώνος και ο δεύτερος Αρχιεπίσκοπος Αστραχάν. Πολλοί εγκαθίστανται ως έμποροι στο Ταγκανρόγκ ( Ταναίδα ) της Αζοφικής και αργότερα στην Οδησσό της Κριμαίας. Παράλληλα αρχίζει και ο εποικισμός της Νότιας Ρωσίας με Έλληνες που εγκαθίστανται από τον διοικητή των νέων εδαφών της Νέας Ρωσίας Γρηγόρη Πατιόμκιν με σκοπό να φρουρούν τα παράλιά της. Η εποικιστική πολιτική της Μεγάλης Αικατερίνης αξιοποιεί τα εδάφη στην Κριμαία και το Κουμπάν. Το 1787 η Αικατερίνη Β' συναντιέται στις νέες χώρες, στη Χερσώνα, με το σύμμαχό της Αυτοκράτορα της Αυστρίας Ιωσήφ Β'. Η συνάντηση αυτή προκαλεί βαθιά ανησυχία στην Τουρκία που υποπτεύεται ότι το θέμα της συνάντησης είναι ο διαμελισμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η πραγματοποίηση του λεγόμενου μεγάλου σχεδίου ή ''ελληνικού σχεδίου'' που προέβλεπε την απελευθέρωση των Ελλήνων και την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με ηγεμόνα τον εγγονό της Αικατερίνης, Κωνσταντίνο . Οι Τούρκοι παρακινούμενοι από την αγγλική διπλωματία κηρύσσουν πόλεμο κατά της Ρωσίας στις 22 Αυγούστου 178, αλλά αυτός περιορίζεται στα βόρεια σύνορα της Τουρκίας στη Μολδαβία και τη Βλαχία. Παράλληλα οι Ρώσοι προσπάθησαν να οργανώσουν μικρά εκστρατευτικά σώματα με Έλληνες και να εξεγείρουν επανάσταση στην Ελλάδα. Η προσοχή τους στρέφεται προς την Ήπειρο (Σουλιώτες), την Ακαρνανία (Κατσαντώνης, Καραϊσκάκης και άλλοι οπλαρχηγοί) και τη Μακεδονία.

 

Οι Σουλιώτισσες

 

Εκεί ψηλά στ' αγέρωχο και τιμημένο Σούλι,

πολέμησαν Σουλιώτισσες για να μη γίνουν δούλοι.

 

Ήθελα να 'μουν κάποτε κι εγώ εκεί κοντά τους,

να μ ' είχαν οι Σουλιώτισσες για βόλι στην ποδιά τους.

 

Να 'βλεπα την παλικαριά που σέρνει καθεμιά τους,

κι απ' το γκρεμό να πέφτουνε μαζί με τα παιδιά τους.

 

Θα πήγαινα και θα 'πεφτα κι εγώ εκεί μαζί τους,

για τη σκλαβιά οι Σουλιώτισσες δε θέλουν τη ζωή τους.

 

Σουλιωτοπούλες όμορφες στον κόσμο ξακουσμένες,

αρχοντοπούλες λυγερές με δόξα φορτωμένες.

 

Η δόξα σας φτερούγισε στα πέρατα του κόσμου,

που πέσατε χορεύοντας στα βράχια του Ζαλόγγου.

 

Δημοτικό

 

 

Ο Κατσαντώνης *

 

1

Αχ, έχετε γεια ψηλά βουνά

και σεις κοντές ραχούλες, ραχούλες,

γεια σου Κατσαντώνη μου.

Και σεις κοντές, αχ ραχούλες,

γεια σου καπετάνιε μου.

 

2

 

Αχ, Σούλι , Τζουμέρκα κι Άγραφα

παλικαριών λημέρια, λημέρια,

γεια σου Κατσαντώνη μου.

Παλικαριών λημέρια, αχ λημέρια,

γεια σου καπετάνιε μου.

 

3

Αχ , τον Κατσαντώνη πιάσανε

στα Γιάννενα τον πάνε , τον πάνε,

γεια σου Κατσαντώνη μου.

Στα Γιάννενα τον πάνε, αχ τον πάνε,

γεια σου καπετάνιε μου.

 

Δημοτικό

 

* Κατσαντώνης = πρωτοκαπετάνιος της Ακαρνανίας και των Αγράφων (1775 - 1809).

 

Άξια μνείας είναι η δράση του αξιωματικού του ρωσικού στόλου Λάμπρου Κατσώνη που την άνοιξη του 1789 διασχίζει το Ιόνιο και το Αιγαίο αιχμαλωτίζοντας και διαρπάζοντας τα τουρκικά καράβια . Η κατάσταση στην ξηρά όμως είναι απελπιστική. Η Β. Αλβανία και η ΒΔ Μακεδονία είναι ανάστατες από τις άτακτες επιθέσεις των Αλβανών κατά του σουλτάνου . Η Συνθήκη Ειρήνης του Ιασίου (1792) ανάμεσα στη Ρωσία και την Τουρκία οδηγεί στη μονομερή εγκατάληψη των ελληνικών θέσεων και δικαίων . Τότε βρίσκει την ευκαιρία ο Αλή - πασάς των Ιωαννίνων να καταδιώξει άγρια τους Έλληνες Κλέφτες και Αρματωλούς οι οποίοι παρασύρθηκαν από τον ενθουσιασμό τους στο πλευρό των Ρώσων. Ο ίδιος εκστρατεύει το 1792 εναντίον του Σουλίου αλλά συναντά σφοδρή αντίδραση και με μεγάλες απώλειες γυρίζει πίσω ντροπιασμένος στα Γιάννενα. Το Μάιο του 1800 με τη Συνθήκη της Κων/πολης , Ρώσοι και Τούρκοι , πληρεξούσιοι με τους εκπροσώπους των Ιόνιων νησιών, ιδρύουν το Κράτος της Επτανήσου Πολιτείας , γεγονός που απαλύνει τις ταραγμένες ψυχές των Ελλήνων. Στα Ιόνια νησιά βρίσκουν άσυλο Κλέφτες και Αρματωλοί και προπάντων Σουλιώτες καταδιωγμένοι απ ' τον Αλή - πασά , ύστερα από τους φοβερούς και αιματηρούς πολέμους (1800-1804) που ξεσήκωσαν το θαυμασμό όλης της Ευρώπης για τον ηρωϊσμό και την αυτοθυσία τους . Οι Σουλιώτες μακριά από το Σούλι, για να αντιμετωπίσουν την πείνα, κατατάσσονται στο ρωσικό , το γαλλικό και τον αγγλικό στρατό - οι οποίοι καταλαμβάνουν κατά σειρά τα Επτάνησα - , με το βλέμμα τους πάντα στραμμένο απέναντι που με την πρώτη ευκαιρία περιμένουν να δράσουν . Στα Βαλκάνια παράλληλα υπάρχει ένα κλίμα αναταραχών και ζυμώσεων επαναστατικής δράσης. Η ανταρσία των Σέρβων έχει μεγάλη απήχηση στους Έλληνες, ιδίως στους Κλέφτες των Χασίων και του Βερμίου. Η κατάσταση επιδεινώνεται με την έκρηξη του ρωσοτουρκικού πολέμου (1806 - 1812) , οπότε οι οπλαρχηγοί Κατσαντώνης και Κίτσος Μπότσαρης συγκρούονται με τους Τούρκους στην Ακαρνανία. Πολλοί Έλληνες έσπευσαν από τη Βλαχία περνώντας το Δούναβη προς βοήθεια των Σέρβων στον αγώνα τους για την ελευθερία . Σημαντική είναι η συμβολή του Ευθύμιου Μπλαχάβα που προσπάθησε να ξεσηκώσει τους Θεσσαλούς, αλλά που τελικά πιάστηκε με δόλο και εκτελέστηκε από ανθρώπους του Αλή - πασά. Το ίδιο και ο Κατσαντώνης που σε ενέδρα πιάστηκε ενώ ήταν άρρωστος και οδηγήθηκε στα Γιάννενα όπου εκτελέστηκε. Έτσι φτάνουμε στις παραμονές της μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης του 1821 ...

 

Κάλλιο 'ναι μίας ώρας ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνους σκλαβιά και φυλακή ... από το Θούριο του Ρήγα Φεραίου

 

Παραθέτουμε ένα ιστορικό ντοκουμέντο - επιστολή του κόμη Αλεξίου Ορλώφ ** προς το λαό της Πελοποννήσου με ημερομηνία 23 Απριλίου 1770 :

Ημείς κόμης Αλέξιος Ορλώφ Γενεράλης και πληρεξούσιος της αυτοκρατορικωτάτης και ευσεβεστάτης Βασιλίσσης πάσης Ρωσσίας Αικατερίνης Αλεξίου της δευτέρας, αρχηγός τε δια θαλάσσης και ξηράς στρατιάς των σωματοφυλάκων της Βασιλικής Μεγαλειότητος , υποχιλίαρχος, ιππεύς της τάξεως του Αγίου Ανδρέου , του Πρωτοκλήτου , του Αγίου Αλεξάνδρου Νεύσκη, φανερόν κάμνομεν εις όλους κοινώς τους ορθοδόξους χριστιανούς Ρωμαίους,

οπού ευρίσκονται υποκάτω εις την τυραννίαν των Τούρκων .Γνωστόν είναι εις όλον τον κόσμον , πόσον πάσχει η Αγία του Χριστού Εκκλησία και πόσον βασανίζονται από το άπιστον γένος των Τούρκων οι ομόπιστοί μου Ρωμαίοι . Καθ ' ημέραν αυτοί οι ασεβείς βλασφημούσι την αγίαν μας πίστην , καταπατούσι και μολύνουσι τα άχραντά μας

μυστήρια , κατακρημνίζουσι και μεταβάλλουσιν εις μιαρά προσκυνήματα του Μωάμεθ τους αγίους ναούς , και δεν παύουσι να αρπάζωσιν από τους κόλπους της Αγίας Εκκλησίας τα τέκνα της . Και δια να σβύσωσι το όνομα του Χριστού και από ταύτα τα μέρη , καθώς το έσβυσαν και εις όλην την Αίγυπτον , Αραβίαν , Αφρικήν και Ανατολήν , μεταχειρίζονται κάθε είδος τυραννίας και ασπλαγχνίας , τους αρπάζουσιν άδικα τα υπάρχοντά τους , τους δέρουσι , τους φυλακώνουσι και τους θανατώνουσιν άδικα , βιάζουσι το αδύνατον μέρος και αποχωρίζουσι πολλάκις τους ηγαπημένους γονείς από τα τέκνα τους . Ώστε δι όλας αυτάς τας τυραννίας και βασάνους πολλοί ολιγόπιστοι , φευ ! εις Ρούμελην , Μορέαν ,Κρήτην και άλλους διαφόρους τόπους επρόδωκαν το όνομα του Χριστού , αλλάξαντες την πίστην τους . Ποίος άρα γε χριστιανός , βλέποντας την ελεεινήν κατάστασιν της χριστιανοσύνης και την τόσην τυραννίαν , οπού γίνεται εις τους χριστιανούς δεν αισθάνεται λύπην εις την καρδίαν του ; Aλλά περισσότερον από όλους ημείς οι ομόπιστοί τους Μοσχοβίται , ώστε οπού ο μέγας Πέτρος και η μακαρίτισσα βασίλισσα Άννα , ευσπλαγχνιζόμενοι αυτούς , και πάσχοντες δια την ορθοδοξίαν , εμελέτησαν να βοηθήσωσι και να

λυτρώσωσιν από τους ασεβείς όλον το γένος των Ρωμαίων , αλλά δεν ημπόρεσαν , κρίμασιν οις οίδε Κύριος , να φέρωσιν εις τέλος τέτοιον άγιον επιχείρημα . Ευδόκησεν όμως ο Ύψιστος να τελειώση τέτοιον πράγμα με το μέσον της ιεράς ορθοδοξάτης βασιλίσσης Αικατερίνης της δευτέρας , η οποία δια τον μεγάλον ζήλον εις την αγίαν μας πίστιν και δια την διαυθέντευσιν ταύτης εις την Λεχίαν ( Πολωνία ) ανέλαβε τον παρόντα πόλεμον με τον Σουλτάνον , ο οποίος προβλέποντας τον άγιον αυτής σκοπόν , ότι έχει να εξαπλωθεί εις όλην την ορθοδοξίαν , επαρακινήθη να χαλάση την αγάπην , οπού είχε με το ιδικόν μας βασίλειον . Τέτοιαν ευκαιρίαν επιτυγχάνουσα η ευσεβεστάτη βασίλισσά μας έβαλε σκοπόν αμετάθετον να ελευθερώση όλους τους ομοπίστους μας χριστιανούς από την σκλαβίαν των απίστων . Εβάλθηκε να αδυνατίση τον εχθρόν από κάθε μέρος και δια ξηράς και δια θαλάσσης , στέλλοντας βοήθειαν και αρκετόν στράτευμα εις τους Γκιοραζίδες ( Γεωργιανούς ) ,φτιάνοντας αρμάδαν εις την Μαύρην Θάλασσαν και προβοτώντας όχι ολίγα στρατεύματα εις τα σύνορα , τα οποία με του Θεού την βοήθειαν εξωλόθρευσαν κατά κράτος εξακοσίας χιλιάδας Τούρκων . Και με ταύτην την νίκην εξουσίασε κατά κράτος όλην την Μπογδανίαν ( Μολδαβία ) και Βλαχίαν , και περνώντας τον Τούναβιν ( Δούναβης ) , εξουσίασε και όλα τα μέρη της Βουλγαρίας . Ιδού ακόμη , οπού και εις

τούτα τα μέρη έστειλε τούτα τα καράβια , οπού έως τώρα ήλθον και άλλα , οπού καρτερούνται δια να έλθωσιν , ετοιμάζοντας και άλλην αρμάδαν δια να μας προφθάση το καλοκαίρι . Μέσα εις τα οποία καράβια έστειλε και στρατεύματα της ξηράς , και κάθε άλλο αναγκαίον πράγμα του του πολέμου εις βοήθειαν των Ρωμαίων . Και επάνω εις όλαις ταις δύναμαις και επιχείρησαις εις τούτα τα μέρη δια έλεός της με εψήφισε πληρεξούσιον επίτροπόν της , ώστε οπού εγώ , παρασταίνοντας το άγιόν της πρόσωπον και έχοντας τελείαν εξουσίαν εις πάντα , προφθάνοντας τους Ρωμαίους με όλα τα αναγκαία του πολέμου , και πολεμώντας τον άπιστον , να ελευθερώσω το γένος τους από την σκλαβίαν , έχοντας καλάς ελπίδας εις την δύναμιν του Τιμίου Σταυρού και εις τας νίκας , οπού έως τώρα εκάμαμεν ογλήγορα να διώξωμεν τον τύραννον και να πηγαίνωμεν εις την Κωνσταντινούπολιν . Τώρα δε οπού έφθασα εις τον Μορέαν φανερώνω εις όλον το γένος των Ρωμαίων , ότι δεν θέλω λείψη να βάλω εις πράξιν από μέρος μου κάθε μέσον μη ψηφώντας κινδύνους δια να τους ελευθερώσω . Και τους τάζω από το μέρος της ευσεβεστάτης βασίλισσάς μας , πως δεν θέλει τους αφήση ποτέ από την σκέπην και προστασίαν της , αλλά να υπερμαχήση , όχι μοναχά να τους ξεσκλαβώση , αλλά και να τους ευτυχήση . Προσκαλώ λοιπόν εις τούτον τον πολυπόθητον καιρόν , οπού οι προπάτορές τους δεν ηξιώθησαν να τον ιδούν , όλους τους ομοπίστους μου Ρωμαίους να συντρέξωσι και να συνεργήσωσιν αντάμα με τα στρατεύματα τα ιδικά μας με ζήλον και προθυμίαν δια την πίστιν , πατρίδα , ελευθερίαν και ευτυχίαν τους , ποιος με τα άρματα , ποιος με ζωοτροφίας και ποιος με ότι άλλο ημπορεί . Δεν αμφιβάλλω παντελώς ότι οι Ρωμαίοι όλοι βλέποντες την τόσην μεγάλην ευσπλαγχνίαν της βασίλισσάς μας , τόσους ομοπίστους τους Μοσχοβίτας , οπού ήλθον από μακρινώτατα μέρη δια να χύσωσι το αίμα τους δια την πίστιν , και τους συναδέλφους τους χριστιανούς και στοχαζόμενοι πόσον πολύτιμος είναι τούτος ο καιρός , από τον οποίον κρέμαται η στερέωσις της πίστεως και ελευθερίας όλου του γένους , και ακούοντες την αδυναμίαν και κακήν κατάστασιν των Τούρκων και τας μεγάλας εδικάς μας νίκας , και ενθυμούμενοι την παλαιάν λαμπρότητα του γένους των και την ανδρείαν των προπατόρων τους , και δοκιμάζοντες τώρα την πικράν σκλαβίαν των Τούρκων , δια όλα αυτά , λέγω , δεν αμφιβάλλω , πως όλοι μικροί και μεγάλοι θέλουν αρματωθή εναντίον των Τούρκων . Και όσοι μεν είναι μακράν απ ' εδώ , όπου ημείς τώρα ευρισκόμεθα , να συμφωνήσωσι και να κάμνωσι κρυφίως κάθε καλήν κυβέρνησιν , και προσμένοντες τας προσταγάς μου να στέκονται ήσυχοι . Όσοι δε είναι εδώ , κοντά μας , να ετοιμασθώσι με τα άρματα , δια να βοηθήσωσι το κατά δύναμιν . Οι προεστώτες , συνάζοντες τα χρειαζόμενα και πιάνοντες και αυτοί τα άρματα δια καλόν παράδειγμα και παρακίνησιν του λαού , οι δε λοιποί σηκώνοντες τον

σταυρόν και γινόμενοι στρατιώται του Χριστού , και πολεμούντες με τα άρματα δια την πίστιν , πατρίδα και ελευθερίαν τους , των οποίων ο θάνατος , οπού προξενεί την ευτυχίαν των μεταγενεστέρων τους και αθανατίζει τα ονόματά τους , είναι αληθινόν μαρτύριον δια τον Χριστόν , και θέλει τους κάμη να κληρονομήσωσι την Βασιλείαν των Ουρανών . Τάζω εγώ ακόμη , εκ μέρους της βασιλείας μας , ότι όσοι φερθούν τώρα ανδρειωμένα και με ζήλον και καλήν τάξιν , και υπακοήν δουλεύουσι την πίστιν και την πατρίδα το κατά δύναμιν μη θέλοντες να ζημιώνωσι τους άλλους χριστιανούς δια ολίγον και πρόσκαιρον διάφορον , κοντά εις τον μισθόν οπού θέλουν λάβη από τον Θεόν , να δοξασθούν και να τιμηθούν δια αυτόν τον κόπον τους από την βασίλισσαν με αξίας και ευτυχίας . Όποιος δε πάλιν δεν βοηθήση τούτο το άγιον έργον , όχι μονάχα μένει άτιμος και θέλει νομίζεται από τους άλλους Χριστιανούς, ωσάν προδότης του Χριστού και της Πατρίδος , αλλά ακόμη θέλει χάση και την ευτυχίαν του και ζημιωθή την ανταμοιβήν , οπού ήθελε του κάμη η βασίλισσα.

Εξεδόθη εν Νεοκάστρω της Πελοποννήσου αψσ' Απριλίου κγ'.

Κ. Α. Ορλόβ

 

* Ο Κωνσταντίνος Ν. Θώδης είναι συγγραφέας σύγχρονος ιστορικός ερευνητής και διδάσκει την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Σταυρούπολης του Υπουργείου Παιδείας της Ρωσικής Ομοσπονδίας (2004 2013).

 

Βιβλιογραφία

 

Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821 , Βακαλόπουλου Απ. , ΟΕΔΒ - Αθήνα 1971

Νέα Ελληνική Ιστορία 1204 - 1985 , Βακαλόπουλου Απ. , Εκδ . Βάνιας Θεσσαλονίκη 1987

Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού , Πολίτη Ν . - Αθήνα 1965

Η Ελληνική Επανάσταση , Κόκκινου Δ . , Εκδ. Μέλισσα Αθήνα 1968

Η Επανάσταση του Εικοσιένα , Φωτιάδη Δ. , Εκδ. Μέλισσα , Αθήνα 1972

Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη , Σφυρόερα Β. - ΟΕΔΒ , Γ' Γυμνασίου

Ελλάδα , Ιστορία , Πολιτισμός - Εκδ. Μαλλιάρη - Παιδεία , Αθήνα 1981 1985

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους , Εκδοτική Αθηνών

Μουσείον της Φιλικής Εταιρείας , Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού - Αθήνα 1994

Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας , Βουρνά Τάσου , Εκδ . Τολίδης , 1974

Ιστορία του Νέου Ελληνισμού , Βακαλόπουλου Απ. , Εκδ. Νικολαίδης - Θεσσαλονίκη 1973

Παραδόσεις Μαθημάτων Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων , Κολλιός Βασίλειος 1999

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους , Κ . Παπαρρηγοπούλου .

 

Thodis N. Konstantinos, Stavropol Russia, 2009

www.ktdrus.gr