Μ ι κ ρ ά      Α σ ί α

all_steps.gif

1.  ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΛΜΗΣΣΟ ΣΤΗΝ ΚΑΡΜΥΛΑΣΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΙΒΙΣΙ ΤΗΣ ΛΥΚΙΑΣ

του συγγραφέα και σύγχρονου ιστορικού ερευνητή, Κωνσταντίνου Ν. Θώδη

Η πόλη Φετιγιέ της σημερινής Τουρκίας ήταν παλιότερα γνωστή ως Μάκρη. Σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923 με την ανταλλαγή των πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία εδώ μετακινήθηκε ένα σημαντικό μέρος τουρκικού πληθυσμού από τα ελληνικά νησιά και την ηπειρωτική Ελλάδα. Οι Έλληνες που απελάθηκαν ίδρυσαν στην Ελλάδα την πόλη της Νέας Μάκρης κοντά στην Αθήνα. Στη σύγχρονη πόλη, που βρίσκεται στην περιοχή των Μούγλων και στην αρχαία περιοχή της Λυκίας είναι εμφανή τα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Τελμησσού. Στην κύρια προβλήτα ξεχωρίζουν τα ερείπια του ελληνιστικού θεάτρου.

99.jpg

Η Τελμησσός ήταν η σημαντικότερη πόλη της Λυκίας με αναφορά που ξεκινά από τον 5ο αι. π.Χ. Στα βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Αναστασιόπολις προς τιμήν της βυζαντινής αυτοκράτειρας Αναστασίας. Στην περιοχή, η οποία βρίσκεται απέναντι από τη Ρόδο και κατά το παρελθόν υπήρξε έντονη σεισμική δραστηριότητα.

FETIYE21.jpgfetiye_8.jpg

Το χωριό Καγιά σήμερα Καγάκιοϊ βρίσκεται 8 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη Φετιγιέ. Ακολουθώντας κανείς το δρόμο μέσω της ορεινής διάβασης και νότια της Φετιγιέ θα αντικρύσει το Καγιάκιοϊ. Ο δρόμος έχει πινακίδες και είναι δύσκολο να χαθείτε. Δεύτερη εναλλακτική λύση πρόσβασης είναι μέσω της δυτικής πλευράς του χωριού. Θα χρειαστεί να περάσετε μέσα από τη μικρή πόλη Χισάρενε που τοποθετείται βόρεια της Φετιγιέ στο δρόμο προς το Ολιούντενιζ.

oludeniz21.jpgoludeniz22.jpg

Ο πρώτος δρόμος σας οδηγεί στο βόρειο τμήμα του χωριού και ο δεύτερος προς το ανατολικό, το οποίο καλύπτει όλη την πεδιάδα και προσφέρει την ομορφιά του Καγιάκιοϊ.

xartis2.jpg

Αυτή είναι μια κοιλάδα που περιβάλλεται από μια πεδιάδα με χαμηλά βουνά. Ο τόπος προσφέρει ανάπαυλα στο βλέμμα του ταξιδιώτη. Φθάνοντας στην κοιλάδα Καγιά από το μέρος του Χισάρενε γοητεύεστε από τα εγκαταλελειμένα και άδεια σπίτια που άφησαν πίσω τους οι Έλληνες πρόσφυγες με την ανταλλαγή των πληθυσμών.

209.jpg

Με την άφιξή σας από το βορρά απολαμβάνετε την κοιλάδα Καγιά σε όλο το μεγαλείο της, έχοντας την αίσθηση της κατάκτησης με την πανοραμική θέα της ανατολικής κορυφογραμμής που προσφέρουν τα μεγαλοπρεπή βουνά Μπαμπάνταγ. Ρίχνοντας μια ματιά τριγύρω θα δείτε τα ερείπια της ιστορικής οδού που συνέδεε την Φετιγιέ με το Καγιάκιοϊ μέχρι πρόσφατα. Δηλαδή, τη Μάκρη με το Λιβίσι, την Τελμησσό με την Καρμύλασσο.

210.jpg

Ο ιστορικός και γεωγράφος Στράβωνας καταλήγει στην περιγραφή του για την πόλη και το λιμάνι της Τελμεσσού στην περιοχή της Λυκίας με τα εξής : καθένας που καταφέρνει να φτάσει σε αυτή την απόκρυμνη και απρόσιτη θέση, πέφτει πάνω στην Καρμύλασσο, που τοποθετείται κατά μήκος ενός στενού και βαθύ ποταμού... Αυτή η αναφορά δείχνει την ύπαρξη της αρχαίας πόλης, η ακριβής θέση της οποίας δεν έχει τεκμηριωθεί επακριβώς. Οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι βρίσκεται πολύ κοντά στην Τελμησσό. Κάποιες επιφανειακές έρευνες, καθώς και άλλα στοιχεία, μας επιτρέπουν σήμερα να εντοπίσουμε την αρχαία πόλη Καρμύλασσο κοντά στη θέση που βρίσκεται το σημερινό χωριό Καγιάκιοϊ Λιβίσι. Παρά το γεγονός ότι διατηρήθηκαν πολλά ερείπια της αρχαίας περιόδου μέσα στο χωριό Καγιάκιοϊ, αλλά και τριγύρω από αυτό, οι ενδείξεις και τα ιστορικά γεγονότα δεν επαρκούν για να αποδείξουν την ύπαρξη της συγκεκριμένης πόλης σε αυτό ακριβώς το σημείο. Στην είσοδο του χωριού και στο βόρειο μέρος, σε μια τοποθεσία με την ονομασία Γκιοκτσέμπουρουν θα ανακαλύψετε τρεις σαρκοφάγους που χρονολογούνται από τον 4ο αι. π.Χ. καθώς και ικανό αριθμό λαξευτών τάφων με επιγραφές που είναι γραμμένες στο λυκικό αλφάβητο.

lykian_inscription.jpg

Αποτελούν τα παλαιότερα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή. Εκτός από αυτά διασώζονται τα ερείπια μιας μικρής ακρόπολης της ελληνιστικής περιόδου η οποία είναι καλυμμένη με τείχη μεταγενέστερης περιόδου στο λόφο Αζαρτσίκ, βόρεια της τοποθεσίας Μπέλεν. Αυτός, καθώς και άλλοι αρχαίοι οικισμοί που βρίσκονται στους γειτονικούς λόφους, τοποθετούνται στα νότια του κόλπου Τουρούντς Πινάρ και χρονολογούνται στη βυζαντινή κλασική περίοδο. Αυτοί οι οικισμοί έχουν μεγάλη ιστορική και αρχαιολογική σημασία και αξίζει κανείς να τους επισκεφθεί. Ο ιστορικός Φέλοβς, ο οποίος το 19ο αι. επισκέφθηκε την περιοχή, ισχυρίστηκε ότι η Καρμύλασσος βρισκόταν στο νησί Γκεμιλέρ νησί του Αγίου Νικολάου.

gemiler71.jpg421.jpeg

Αυτός ο ισχυρισμός δεν σχετίζεται με την παραπάνω περιγραφή της θέσης που βρίσκονται τα ερείπια, καθώς και με την περιγραφή που έκανε ο Στράβωνας για την Καρμύλασσο. Η φήμη του χωριού Καγιάκιοϊ σήμερα συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τα ερείπια του χωριού που εγκαταλείφθηκε από τους Έλληνες ως αποτέλεσμα της ανταλλαγής των πληθυσμών και όχι με τα ερείπια της αρχαίας πόλης. Για αιώνες, οι Έλληνες και οι Τούρκοι ζούσαν μαζί στην κοιλάδα Καγιά. Οι Τούρκοι ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία και τα σπίτια τους βρίσκονταν στην πεδιάδα, ενώ οι Έλληνες ζούσαν σε σπίτια που ήταν χτισμένα στις πλαγιές και ασχολούνταν με τη βιοτεχνία και το εμπόριο.

levissi2_.jpg

Οι Έλληνες ονόμαζαν την περιοχή Λιβίσι, ενώ οι Τούρκοι την ονόμαζαν Καγιά. Και οι δύο ονομασίες ήταν σε χρήση μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών. Από φιλολογική άποψη, η κατάληξη της λέξης Λιβίσι είναι μια αρχαία ελληνική κατάληξη, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο οικισμός είχε την ίδια ονομασία και στην αρχαιότητα. Η ονομασία Λιβίσι αναφέρεται στις σημειώσεις του Ιταλού περιηγητή Σανάντι 14ος αι. Η λέξη Καγιά στην τουρκική γλώσσα σημαίνει βράχος και η ονομασία Καγάκιοϊ, βραχοχώρι.

levissi3_.jpg

Το πλήρες σχέδιο της οικοδόμησης του οικισμού, καθώς και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του, καθιστούν αδύνατο να προσδιοριστεί με ακρίβεια η ιστορία του Λιβισιού. Ωστόσο, είναι δυνατόν να διαπιστωθεί, ότι ορισμένοι από τους ογκόλιθους και αρχιτεκτονικά τμήματα που χρησιμοποιήθηκαν στη δόμηση του χωριού ελήφθησαν από προγενέστερα κτίρια κατοικιών, αλλά και από κτίρια θρησκευτικής χρήσης, δηλαδή εκκλησίες που χρονολογούνται στη βυζαντινή περίοδο.

028.jpg

Όταν ο ιστορικός Φέλοβς επισκέφθηκε την περιοχή το 1838, έκανε τις ακόλουθες διαπιστώσεις σχετικά με το Λιβίσι : η δεσπόζουσα θέση των οικισμών και κάποιων μικρών τάφων επιτρέπει να υποθέσουμε, ότι αυτή η μικρή αρχαία πόλη ιδρύθηκε στην κορυφή Κίσιδα ...

211.jpg

Η αραβική εισβολή, κατά τη διάρκεια του 7ου και 8ου αι. μ.Χ. είχε σοβαρές συνέπειες για τις παράκτιες κοινότητες και τους κατοίκους που ζούσαν εδώ. Κατά τη διάρκεια των επιδρομών πολλοί κάτοικοι του νησιού Γκεμιλέρ έφυγαν και εγκαταστάθηκαν στο Λιβίσι. Αργότερα, τον 10ο και 11ο αι. όταν οι Βυζαντινοί ανέκτησαν την κυριαρχία, διαπιστώθηκε ότι εδώ χτίστηκαν κάποια νέα κτίρια, αν και το παλιό μεγαλείο του νησιού δεν είχε αποκατασταθεί. Πιστεύεται ότι οι νέοι κάτοικοι του νησιού έφθασαν από το Λιβίσι. Σχετικά πρόσφατα, Ιάπωνες αρχαιολόγοι μελέτησαν την περιοχή και βρήκαν κάποιες ομοιότητες παρεκκλησιών του Λιβισιού με αυτά που υπήρχαν στους λόφους του νησιού Γκεμιλέρ. Τα παρεκκλήσια χρονολογούνται στον 13ο και 14ο αι.

015.jpg

Ο πιο σημαντικός δρόμος που οδηγεί στο Λιβίσι προέρχεται από την Κάτω Εκκλησιά. Διασχίζει το λόφο και οδηγεί στον κόλπο Σοβούκ Σου - Κρύο νερό - απ όπου μπορεί κανείς να φτάσει στο νησί του Άη Νικόλα. Οι ομοιότητες στα κτίρια στο Λιβίσι και στο νησί του Άη Νικόλα και επίσης ο δρόμος που συνδέει τις δύο τοποθεσίες δείχνουν ότι κατά τη διάρκεια της ύστερης βυζαντινής περιόδου ανάμεσα στο νησί και το Λιβίσι υπήρχε καθιερωμένη σύνδεση.

212.jpg

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας Οθωμανικής περιόδου, η ύπαρξη της παρουσίας των Ελλήνων στο Λιβίσι αναφέρεται στα ημερολόγια των περιηγητών. Η μετανάστευση στο Λιβίσι η οποία έλαβε χώρα ήδη από την ακμάζουσα περίοδο, αναφέρει το γεγονός ότι στους μη μουσουλμάνους αναγνωρίστηκαν κάποια δικαιώματα που προβλέφθηκαν κυρίως στο αυτοκρατορικό διάταγμα των μεταρρυθμίσεων που αφορούσε κυρίως τη χρήση γης και τις φορολογικές απαλλαγές. Όταν το 1923 η πόλη εγκαταλείφθηκε από τους Έλληνες, τα κτίρια ήταν τρεις φορές ψηλότερα απ ότι ήταν γραμμένα στις σημειώσεις των περιηγητών.

263.jpg

Φεύγοντας από το Λιβίσι στις 30 Ιουνίου 1923 οι Έλληνες άφησαν πίσω τους 2 μεγάλες εκκλησίες, 14 παρεκκλήσια, 2 σχολεία, 2 βρύσες, 2 ανεμόμυλους και περίπου 1000 κτίρια με τις δεξαμενές και τις τουαλέτες τα ερείπια των οποίων σήμερα είναι εμφανή.

607.jpg

Το ψιλό χαλίκι που υπήρχε στην περιοχή και ένα είδος τσιμέντου και ασβέστη αποτελούσαν τα δομικά υλικά κατασκευής των σπιτιών. Η πόλη δεν ήταν χτισμένη με συγκεκριμένο σχέδιο ανάπτυξης. Το κύριο χαρακτηριστικό της ήταν η πανοραμική θέα προς τα βόρεια και η αμφιθεατρική διάταξη των σπιτιών με τις αναγκαίες αποστάσεις ώστε να φωτίζονται από τον ήλιο. Τα σπίτια έφταναν μέχρι το νοτιότερο σημείο της Άνω Εκκλησιάς.

267.jpg

Οι μεγάλες πέτρες με ευθείες γωνίες και λείες επιφάνειες χρησιμοποιούνταν σε κάποιες κατασκευές που γίνονται εύκολα ορατές ότι το μεγαλύτερο μέρος των δομικών υλικών τους ελήφθησαν από άλλα προγενέστερα κτίρια. Τα περισσότερα από τα κτίρια αφορούν κατοικίες. Έχουν έναν ή δύο ορόφους. Ο πρώτος όροφος συνήθως χρησιμοποιούνταν ως αποθήκη ή αχυρώνας.

18.jpg

Τα περισσότερα σπίτια έχουν ένα ή δύο δωμάτια. Τα σπίτια με τρία δωμάτια είναι λίγα. Κάθε σπίτι μπροστά έχει ζωτικό χώρο στην είσοδο του οποίου βρισκόταν η δεξαμενή για τη συλλογή του νερού. Το πάνω μέρος της δεξαμενής χρησιμοποιούνταν επίσης ως κατοικία. Ανεβαίνοντας προς το λόφο θα παρατηρήσετε ότι τα στενά σπίτια χτισμένα κοντά το ένα στο άλλο γίνονται όλο και λιγότερα. Σ αυτά φαίνεται πιο άνετο και ευρύχωρο το δάπεδο και η οροφή.

8.jpg

Οι πόρτες και τα παράθυρα των σπιτιών ήταν φτιαγμένα από ξύλο. Σχεδόν όλες οι στέγες ήταν επίπεδες και καλυμμένες με συμπιεσμένα κομμάτια γης. Στο εσωτερικό των σπιτιών υπήρχαν τζάκια, σηκός και θέσεις για την πρόσδεση των κουρτίνων.

11.jpg

Οι δεξαμενές και οι τουαλέτες ήταν πάντα έξω από την κυρίως κατοικία. Μέσα δεν υπήρχε μπάνιο ως ξεχωριστό δωμάτιο. Το λουτρό ήταν φτιαγμένο από τσίγκο και ξύλο. Η περιοχή έπασχε από έλλειψη πόσιμου νερού γι αυτό υπήρχε ένα μεγάλο δίκτυο δεξαμενών για να συλλέγονται τα νερά της βροχής.

15.jpg

Στα περισσότερα σπίτια διακρινόταν ράμπες που μετέφεραν το νερό της βροχής στις δεξαμενές. Δίπλα στα σπίτια υπήρχαν σε σχήμα οβάλ τουαλέτες που συνδένταν με λάκκους στο τέλος του κήπου. Η περίφραξη κάθε σπιτιού ήταν χαμηλή και χρησίμευε μόνο για να καθορίζει τα όρια κάθε ιδιοκτησίας. Τα παρεκκλήσια ακολουθούσαν τις κατοικίες και ήταν κατανεμημένα για ανάλογο αριθμό σπιτιών και βρίσκονταν ανάμεσά τους. Σαν μικρές υποενορίες.

21.jpg

Το πιο σημαντικό είδος κατασκευής στο Λιβίσι ήταν οι εκκλησίες.

5.jpg

Η Άνω Εκκλησία έφερε την ονομασία Ταξιάρχης και βρίσκεται σ ένα λόφο στο κέντρο του οικισμού. Περιβάλλεται από ψηλό τοίχο με γεωμετρικά ψηφιδωτά στο πάτωμα του ναού. Αυτά διασώζονται μέχρι σήμερα και είναι φτιαγμένα από άσπρο και μαύρο βότσαλο.

levissi4_.jpg

Ανοίγοντας την πόρτα προς τα νότια της εκκλησίας οδηγείται κανείς στο χώρο του νεκροταφείου. Η εκκλησία είναι χτισμένη από συμπιεσμένη πέτρα με λεία επιφάνεια και είναι καλυμμένη με ασβεστοκονίαμα. Οι εξωτερικοί τοίχοι καλύπτονται από ένα παχύ στρώμα σοβατίσματος με ροζ χρώμα.

268.jpg levissi8.jpg

Τα πλαίσια των παραθύρων και των θυρών είναι κατασκευασμένα από μάρμαρο. Στον προθάλαμο υπάρχουν τρεις αψίδες. Η είσοδος στον ενιαίο σηκό είναι δυνατή από την πόρτα της νοτιοδυτικής πλευράς. Οι αγιογραφίες στο εσωτερικό της εκκλησίας έχουν καταστραφεί. Η στέγη του προθαλάμου είναι δομημένη σε σχήμα σέλας.

levissi7.jpg

Η Κάτω Εκκλησιά έφερε την ονομασία Παναγία Πυργιώτισσα και βρίσκεται στην άκρη του δυτικού τμήματος της πόλης. Διατηρείται σε καλύτερη κατάσταση γιατί χρησιμοποιήθηκε ως τζαμί μέχρι τη δεκαετία του 1960. Στην αυλή που περιβάλλεται από ψηλό τοίχο υπάρχει πρόσβαση μέσω πόρτας που βρίσκεται στην ανατολική πλευρά.

levissi9.jpg

Στην αυλή και συγκεκριμένα στη νοτιοανατολική γωνία βρίσκεται το καμπαναριό, ενώ στο βορειοανατολικό τμήμα της βρίσκεται ένα μικρό νεκροταφείο. Το δάπεδο είναι στρωμένο με μωσαϊκό από βότσαλα όπως ακριβώς και στην Άνω Εκκλησιά. Υπάρχουν κι εδώ σοβαρές ζημιές. Τρεις σειρές εδωλίων στη νότια πλευρά της αυλής χτίστηκαν για τις θρησκευτικές τελετές. Τα οστά στην κρύπτη της νοτιοδυτικής γωνίας της αυλής συλλέχθηκαν από τους τάφους που ανοίχτηκαν ώστε ο χώρος να μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί. Στις εορτές της εκκλησίας διαβάζονταν εκεί οι προσευχές για τις ψυχές των νεκρών. Ο νάρθηκας είναι χτισμένος από πελεκητές γκρίζες πέτρες. Τα περβάζια των παραθύρων και των θυρών είναι επενδεδυμένα με λευκό μάρμαρο για να προσδίδουν την αισθητική της εξωτερικής αρμονίας του ναού.

095.jpg

Τα δίχρωμα μωσαϊκά στο δάπεδο της αυλής προσθέτουν τη μορφή της τελειότητας στην κατασκευή. Σχετικά με τις καμάρες και τα τυφλά αψιδώματα πάνω από τα παράθυρα, υπάρχουν ανάγλυφα επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Στο αέτωμα της πόρτας που οδηγεί μέσα στην εκκλησία υπάρχει ένα ψηφιδωτό που δείχνει με σαφήνεια τη χρονολογία 1888. Η χρονολογία δείχνει ότι τότε έγινε σημαντικό έργο αποκατάστασης. Η ξύλινη πόρτα του ναού εκτίθεται σήμερα στο μουσείο της πόλης Φετιγιέ. Ο δυτικός προθάλαμος αποτελείται από δύο επίπεδα τα οποία κλιμακωτά οδηγούν από το ένα επίπεδο στο άλλο. Ο δεύτερος όροφος του προθαλάμου φτιαγμένος από ξύλο έχει καταστραφεί τα τελευταία χρόνια. Ο τοίχος της αψίδας είναι διακοσμημένος με αγιογραφίες και εικόνες το σημαντικό μέρος των οποίων διατηρείται στην αρχική τους μορφή. Όταν ο ναός χρησιμοποιήθηκε ως τζαμί και ασπρίστηκε με ασβέστη ήταν ένα καλό υλικό για να διατηρήσει τις αγιογραφίες σε καλή κατάσταση. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια η εκκλησία δέχτηκε τις επιθέσεις ιερόσυλων και ληστών που έκλεψαν αρκετά από τα αρχιτεκτονικά στοιχεία καθώς και αγιογραφίες. Μια από τις αγιογραφίες βρέθηκε σε ιδιωτική συλλογή και έγινε προσπάθεια να αποκατασταθεί όσο το δυνατόν καλύτερα. Ωστόσο, το πρόσωπο του αγίου και το χρώμα είναι ξυμένα. Σήμερα το κτίριο καλύπτεται από σιδερένια κάγκελα που δεν είναι εναρμονισμένα με τον περιβάλλοντα χώρο. Ένας τοίχος με εικόνες χωρίζει το σηκό από την αψίδα όπου συγκεντρώνονται οι επισκέπτες κατά την ξενάγηση. Η συμμετρία των τμημάτων είναι το κύριο χαρακτηριστικό των τοίχων του ναού. Οι περισσότεροι είναι καλυμμένοι με μάρμαρο. Πάνω από την κεντρική πόρτα ξεχωρίζουν οι φιγούρες δύο ζωγραφισμένων αγγέλων. Στην πρώτη ζωφόρο και ΄κάτω ακριβώς από την πόρτα δεσπόζει το πρόσωπο του Χριστού και σ ένα πλαίσιο τα πρόσωπα δώδεκα αγίων 6 αριστερά και 6 δεξιά.

422.jpg

Τα πρόσωπα των αγίων είναι τοποθετημένα σε σχήμα πετάλου. Στη ζωφόρο που βρίσκεται πάνω από το πέταλο είναι τοποθετημένες δεκατρείς εικόνες σε ορθογώνιο σχήμα και κάθε μια χωρίζεται από την άλλη με μικρές στήλες που απεικονίζουν τη Γέννηση του Χριστού, την Είσοδο στα Ιεροσόλυμα, την Ανάληψη, τη Θεία Κοινωνία, το Μυστικό Δείπνο και άλλα θέματα της εκκλησιαστικής παράδοσης. Οι επόμενες δύο ζωφόροι πάνω από την προηγούμενη είναι διακοσμημένες με μοτίβα λουλουδιών. Τα χρώματα που κυριαρχούν στις εικόνες είναι το σκούρο κίτρινο και το μπλε. Το ταβάνι της εκκλησίας και ο θόλος με τα δοκάρια είχε τη μορφή σταυρού. Τα δοκάρια συγκλίνουν προς τα κάτω και υποστηρίζονται από ημιστύλια που βρίσκονται κατά μήκος των τοίχων.

Στο Λιβίσι υπήρχαν δύο σχολεία που απεικόνιζαν τον τρόπο ζωής των κατοίκων. Η εκπαίδευση των αγοριών και των κοριτσιών ήταν ξεχωριστή. Το Παρθεναγωγείο βρισκόταν σ ένα ύψωμα πάνω απ το συντριβάνι Τέραμπι. Το σχολείο των αγοριών βρισκόταν στην κορυφή του λόφου βορειοδυτικά της Άνω Εκκλησιάς. Μια πλάκα με την επιγραφή του Παρθεναγωγείου βρίσκεται σήμερα στο μουσείο της πόλης Φετιγιέ. Η επιγραφή αναφέρει ότι το κτίριο κατασκευάστηκε με δωρεά των αδελφών Λοϊζίδη. Αυτά τα εκπαιδευτικά ιδρύματα ήταν δημοτικά σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και όλα τα μαθήματα διδάσκονταν στην ελληνική γλώσσα. Για περαιτέρω εκπαίδευση οι μαθητές φοιτούσαν στη Ρόδο, την Αθήνα, τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη. Για την υδροδότηση της πόλης συλλέγονταν τα όμβρια ύδατα, όπως προαναφέραμε, από τις οροφές των δεξαμενών. Το πόσιμο νερό έφτανε μέσω συντριβανιών, ένα από τα οποία βρισκόταν στην είσοδο της πόλης και ένα άλλο κοντά στο Παρθεναγωγείο συντριβάνι Τέραμπι. Αυτό το συντριβάνι είχε εξόδους που οδηγούσαν στους κεντρικούς δρόμους και τα σοκάκια της πόλης.

levissi1_.jpg

Υπάρχει επιγραφή που αναφέρει ως έτος κτήσης αυτού του συντριβανιού το έτος 1919. Μια άλλη ομάδα κτιρίων στο Λιβίσι ήταν οι ανεμόμυλοι. Αυτά ήταν οβάλ κτίρια με δύο ορόφους. Ένας από αυτούς βρίσκεται στην κορυφή του νότιου λόφου, περίπου εκατό μέτρα δυτικά από το δυτικό παρεκκλήσι και δέχεται τους ανέμους της θάλασσας. Ένας άλλος ανεμόμυλος βρίσκεται στην κορυφή του λόφου Ντεγκιρμέντεπε νοτιοδυτικά της κοιλάδας Καγιά.

0029.jpg

Σήμερα μπορεί κανείς να διακρίνει το σκελετό των κτιρίων αυτών και κάποιους από τους εξωτερικούς τοίχους. Στην περιοχή, βόρεια της Άνω Εκκλησιάς βρισκόταν η πλατεία της αγοράς του Λιβισιού. Ποια ήταν η χρήση των κτιρίων γύρω από την πλατεία ; Μπορεί κανείς μόνο υποθέσεις να κάνει. Το πιθανότερο ήταν ότι εκεί στεγάζονταν καφενεία, κρεοπωλεία, μανάβικα και πάγκοι με όλα τα είδη εμπορικών αγαθών.

Οι κάτοικοι του Λιβισιού και της Μάκρης με την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Νέας Μάκρης, αλλά και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Ορισμένες πληροφορίες για το Λιβίσι και τη Μάκρη ως ακμάζουσες κοινότητες της Μικράς Ασίας περιέχονται στις εκδόσεις του Επιμελητηρίου Αρχιτεκτόνων της Κωνσταντινούπολης. Κάποιοι Τούρκοι φθάνοντας εδώ από τη Δυτική Θράκη με την ανταλλαγή για να εγκατασταθούν εδώ στη θέση των Ελλήνων, χωρίς ιδιαίτερη χαρά και διάθεση δέχτηκαν να μείνουν στα σπίτια των Ελλήνων, ενώ με δική τους πρωτοβουλία σταδιακά μετακινήθηκαν σε άλλες περιοχές της Τουρκίας, κυρίως κοντά σε συγγενείς τους. Οι Έλληνες του Λιβισιού ασχολούνταν κυρίως με το εμπόριο και τη βιοτεχνία. Πολλοί ήταν τεχνίτες ξυλουργοί, λεβητοποιοί, σιδηρουργοί και πλανόδιοι τεχνίτες ναυτικοί και ψαράδες. Οι γυναίκες είχαν τη φροντίδα του νοικοκυριού και στον ελεύθερο χρόνο τους ασχολούνταν με την ύφανση στον αργαλειό. Στη δημόσια ζωή οι Έλληνες και οι Τούρκοι ήταν πολύ κοντά ο ένας στον άλλο, επισκέπτονταν μαζί τα καφενεία και γενικά περνούσαν μαζί τον ελεύθερο χρόνο τους. Θεωρούσαν τους εαυτούς τους ως έναν πληθυσμό που ζούσε ειρηνικά στην ίδια πόλη με κοινές ανησυχίες και προβλήματα. Ωστόσο, οι μεικτοί γάμοι ήταν κάτι παρακινδυνευμένο και σε αυτό δεν συναινούσαν μεταξύ τους. Ο πόλεμος πάντα είναι κακός. Χώρισε δύο λαούς που ζούσαν αγαπημένοι στο Λιβίσι, φέρνοντας δυστυχία και πόνο στους ανθρώπους που εγκατέλειψαν τα σπίτια, τις περιουσίες και τους αγαπημένους τους. Για το σημερινό Λιβίσι Καγιάκιοϊ πολλά έχουν γραφεί. Εδώ συχνά διεξάγονται συμπόσια, φόρουμ και συνέδρια, όπου συζητούν οι Έλληνες, οι Τούρκοι, αλλά και οι ξένοι για το παρελθόν και το μέλλον της πόλης. Μετά τις προτροπές των δύο λαών, Ελλήνων και Τούρκων, το Λιβίσι ανακηρύχθηκε ελληνοτουρκικό χωριό φιλίας. Αποφασίστηκε να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αποκατασταθούν και να συντηρηθούν όλα τα ιστορικά μνημεία του, σπίτια και δημόσια κτίρια.

223.jpg

 

 

Bookmark and Share

 

all_steps.gif

Copyright Thodis Konstantinos, 2013

all_steps.gif