Λυδών και Ελλήνων «ευλάβεια» -
υπό το πρίσμα της «ἱστορίης» του Ηροδότου
Εισαγωγή
Το λυδικό κράτος άρχισε να ακμάζει στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. Η ευημερία της Λυδίας
βασιζόταν στα μεγάλα αποθέματα χρυσού καθώς και στο ενεργό εξωτερικό εμπόριο. Τα
πρώτα νομίσματα κόπηκαν στη Λυδία και αμέσως διαδόθηκαν μεταξύ των Ελλήνων της
Ιωνίας. Μέσω του εμπορίου και της ευρύτερης χρήσης των νομισμάτων,ο κύκλος εργασιών
μεταξύ Λυδών και Ελλήνων επεκτάθηκε. Τη μερίδα του λέοντος στο εμπόριο πήραν οι
Ίωνες. Γιατί όμως; Οι Λυδοί δεν διέθεταν στόλο και το θαλάσσιο εμπόριο κατείχαν οι
Έλληνες. Μια σημαντική πτυχή έκφρασης της σχέσης συναλλαγών μεταξύ Λυδών και
Ελλήνων, ήταν η «ευλάβεια». Οι Λυδοί, ιδιαίτερα την περίοδο βασιλείας της δυναστείας
των Μερμνάδων, απέτισαν φόρο τιμής στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς. Το μαντείο
των Δελφών βρισκόταν στο κέντρο των σχέσεων ανάμεσα στους Λυδούς κυβερνήτες και
την αθηναϊκή αριστοκρατία. Ιδιαίτερα τις αριστοκρατικές οικογένειες των Αλκμεωνιδών
και Φιλαϊδών συνέδεαν προξενικές σχέσεις με τους Λυδούς βασιλείς της δυναστείας των
Μερμνάδων,οι οποίες με δεδομένη την αφοσίωσή τους στις αρχές και τα ήθη του μαντείου,
είχαν το χαρακτήρα διπλωματικών σχέσεων σε διακρατική κλίμακα. Το ιερό των Δελφών
δεν ήταν μόνο θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο,αλλά και εμπορικό. Ήταν μια «διεθνής
τράπεζα»,όπως είναι σήμερα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και φυσικά οι Λυδοί δεν
ήρθαν εκεί μόνο για να προσευχηθούν… Ωστόσο, η ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων δεν
προχώρησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι Λυδοί άνοιξαν μια νέα εμπορική δίοδο με την
Εγγύς Ανατολή. Αυτός ο δρόμος έκλεισε για τους Ίωνες. Αλλά, οι Ίωνες δεν σταμάτησαν
εκεί. Οι Μιλήσιοι διείσδυσαν στη Μαύρη Θάλασσα και ίδρυσαν «πίσω από την πλάτη» των
Λυδών, την Τραπεζούντα και τη Σινώπη. Στην Κύζικο,ίδρυσαν το πρώτο Νομισματοκοπείο.
Αυτό ενόχλησε τους Λυδούς, οι οποίοι προσπάθησαν να κατακτήσουν τη μια μετά την άλλη
τις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας. Ιδιαίτερα δραστήριος και επίμονος στην ιδέα των
κατακτήσεων,ήταν ο βασιλιάς Αλυάττης. Ηγήθηκε πολυετούς πολιορκίας της Μιλήτου,
αλλά δεν τα κατάφερε να την κατακτήσει, όπως τις άλλες πόλεις, γιατί οι Έλληνες έστελναν
απεριόριστες ποσότητες εφοδίων μέσω των νήσων του Αιγαίου στην πόλη. Επί βασιλείας
Κροίσου (560-547 π.Χ.), η Λυδία γνώρισε τη μεγαλύτερη άνθισή της. Κατά την περίοδο
κατάκτησης των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας από το βασιλιά Κροίσο, αυτές
διατήρησαν την αυτονομία τους, όσον αφορούσε την αντιμετώπιση εσωτερικών υποθέσεων
και στις σχέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα. Πάντα Έλληνες και Λυδοί είχαν φιλικές
σχέσεις, γιατί οι Λυδοί τελούσαν κάτω από την επιρροή του ελληνικού πολιτισμού. Γι αυτό,
οι Έλληνες δεν δυσανασχέτησαν κάτω από την κατοχή των Λυδών. Ο Κροίσος βοηθούσε
οικονομικά τις ελληνικές πόλεις με γενναιοδωρίες στους ναούς και πολύτιμα δώρα. Το ιερό
των Δελφών χορήγησε στους Λυδούς το δικαίωμα της αιώνιας ιθαγένειας,την ελευθερία
από εμπορικούς δασμούς, το δικαίωμα να ζητούν χρησμό από το μαντείο χωρίς αναμονή
στη σειρά και ελεύθερες θέσεις στους αγώνες των Πυθίων.Ο Κροίσος, έστειλε ως δώρο σε
κάθε πολίτη των Δελφών 2 χρυσούς στατήρες και αφιέρωσε στο ναό ένα χρυσό άγαλμα
λέοντος βάρους 10 ταλάντων–περισσότερο από 260 κιλά. Στον πόλεμο Λυδών και Περσών
του Κύρου, ο Κροίσος είχε κύριους συμμάχους του, τους Έλληνες, εκτός των Βαβυλωνίων
και των Αιγυπτίων. Ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός, Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς (485-
περ.425 π.Χ.),αφιερώνει στη Λυδία τα κεφάλαια 6-94 του πρώτου βιβλίου του «Ιστορίαι».
Όμως,για τη γλώσσα των Λυδών δεν υπάρχει καμία αναφορά. Η λυδική γλώσσα και ο
λυδικός πολιτισμός διήρκησαν για ακόμη 5 περίπου αιώνες μετά την κατάκτηση από τους
Πέρσες. Ως εκ τούτου,τα ζητήματα της προέλευσης και της ιστορίας των Λυδών,όπως
φαίνεται,δεν θα πρέπει να είναι τόσο σκοτεινά και άγνωστα,αν λάβουμε υπόψη τις στενές
και μακροπρόθεσμες σχέσεις της Λυδίας με την Ελλάδα. Ωστόσο,οι Έλληνες συγγραφείς
μας παρέδωσαν λίγα και μέτρια στοιχεία της ιστορίας της Λυδίας,που ξεχειλίζουν ως
παραμυθένια και θρυλικά μοτίβα,τα οποία δεν διατηρήθηκαν με τα δεδομένα της λυδικής
γλώσσας. Είναι αλήθεια και έτσι εξηγείται,ότι έχουν χαθεί και δεν έχουν φθάσει ως εμάς
κάποια από τα έργα της αρχαιότητας,τα οποία προφανώς θα μας πληροφορούσαν με
μεγαλύτερη λεπτομέρεια από τον Ηρόδοτο και τα οποία θα έδιναν την ερμηνεία του
παρελθόντος της Λυδίας. Στην πραγματικότητα,τα «φτωχά» αποσπάσματα του ιστορικού
Ξάνθου του Λυδού (5
ος
αι.π.Χ.) που διασώθησαν,δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα
χαμένα και συγκεκριμένα τα 4 βιβλία του με τίτλο «Λυδιακά». Ομοίως, πολλά θα είχαν να
δώσουν και τα έργα του Κτησία του Κνίδιου (τέλος 5
ου
-αρχές 4ου αι.π.Χ.) και του
Νικολάου Δαμασκηνού (1
ος
αι.π.Χ.), σε περίπτωση, που είχαν διασωθει πλήρως κι έμεναν
ανέπαφα ως τις μέρες μας.Το έργο του Κτησία «Περσικά» σε 23 βιβλία,φυσικά,θα έδινε
αρκετά στοιχεία και για τη Λυδία.Επίσης,τα 144 βιβλία του έργου του Νικολάου
Δαμασκηνού «Ιστορίαν Καθολικήν» με αναφορά στην παγκόσμια ιστορία,δεν θα ήταν
λιγότερο πολύτιμα. Στους στίχους του Ιππώνακτα του Εφέσιου (2
ο
μισό του 6
ου
αι.π.Χ.)
διατηρήθηκαν απομεινάρια των μικρασιατικών μύθων.Την ιστορία της Λυδίας, διηγείται ο
Ηρόδοτος,αναφέροντας,ότι οι Λυδοί βασιλείς έφεραν ονόματα,όπως Μύρσιλος,που
μοιάζουν με χεττιτικά.Ο Ηρόδοτος, αφηγείται την ιστορία της μετανάστευσης των
Τυρρηνών και των Πελασγών - προγόνων των μυστηριωδών Ετρούσκων - από τη
μικρασιατική Λυδία,η οποία συνέβη κατά τη βασιλεία του Άτυ και κατά τη διάρκεια
λιμού.Οι Λατίνοι,τη λέξη «ludus»,που σημαίνει «παιχνίδι»,τη μετονόμασαν σε
«lydus»,δηλαδή «Λυδός»,συνώνυμο των Ετρούσκων. Και,όπως φαίνεται,οι Ετρούσκοι πριν
μετακομίσουν στην Ιταλία,ζούσαν στη Λυδία.Ο Ηρόδοτος θεωρούσε τη Λυδία γενέτειρα
των Τυρρηνών μαχητών. Φαίνεται,ότι ο Ηρόδοτος, στην περίπτωση αυτή, αναφέρεται σε
ιστορικές πληροφορίες και όχι στη διήγηση κάποιου μύθου.
Ο χρυσός–τεράστια ποσότητα χρυσής άμμου–που βρέθηκε στον Πακτωλό,απετέλεσε τη
θεμελιώδη πηγή του κρατικού πλούτου της Λυδίας. Όμως,το κίτρινο αυτό μέταλλο,υπήρχε
σε πολλά μέρη,εκτός της Λυδίας.Μεγάλη χώρα εξόρρυξης χρυσού στην αρχαιότητα,ήταν η
Αίγυπτος,όπου αποστραγγιζόταν από την περιοχή της Νουβίας.Στη γη της
Κολχίδας,επίσης,υπήρχε ενεργή εξόρρυξη χρυσού,αν και με πρωτόγονο τρόπο.Θυμηθείτε,
τον παλιό μύθο των Αργοναυτών.Ο Ηρόδοτος,αναφέρεται σε ορυχεία χρυσού,που
βρίσκονταν στη Σίφνο,στη Θάσο και στις αποικίες της [σημ.1] καθώς και στις ακτές της
Θράκης.Παρ’όλ’αυτά,ο πλούτος είχε συσσωρευθεί στη Λυδία. Ο πατέρας του Κροίσου,
Αλυάττης (606-561 π.Χ.),εισήγαγε την ταυτόχρονη κυκλοφορία χρυσών και ασημένιων
νομισμάτων με συσσωρευμένη κάποια εμπειρία ρύθμισης των συναλαγματικών ισοτιμιών
τους. Αυτή τη γνώση και εμπειρία,μετέδωσε και στο γιο του. Τελικά,ο Αλυάττης κατάφερε
να διοργανώσει την πρώτη αγορά συναλλάγματος του αρχαίου κόσμου,όπου ορισμένα
κράτη αντήλασσαν νομίσματα του ενός κράτους με τραπεζογραμμάτια άλλων κρατών.
Κερδισμένοι ήταν εκείνοι,που με την ανταλλαγή επωφελούνταν από τις ισοτιμίες χρυσού
και ασημιού. Έτσι,η συμβίωση εμπορικών αποθεμάτων και νομισματικής κερδοσκοπίας
οδηγούσε στη συσσώρευση τεράστιου πλούτου. Οι Ίωνες περιέγραφαν τους ανατολικούς
γείτονές τους,τους Λυδούς,ως ανθρώπους με σκουρόχρωμα μαλλιά και δέρμα στο χρώμα
της ελιάς. Ήταν καθιερωμένο το εμπόριο σε ανεπτυγμένη μορφή μεταξύ των ιωνικών
πόλεων-κρατών και του βασιλείου της Λυδίας. Οι Λυδοί κυβερνήτες και οι επικεφαλείς των
ιωνικών πόλεων συχνά συνδέονταν με γάμους. Πολλοί ιστορικοί και αρχαιολόγοι
θεωρούσαν,ότι η επέκταση του εμπορίου ήταν απλά ο «σπινθήρας» για την εφεύρεση των
νομισμάτων. Τα νομίσματα διευκόλυναν σημαντικά τη μετάβαση από το «δυσκίνητο»
σύστημα ανταλλαγής εμπορευμάτων σε ένα σύστημα αποκλειστικά μονεταριστικό.
Θεωρούσαν,επίσης,ότι τα νομίσματα εμφανίστηκαν ως προσφορά στους
θεούς,συγκεκριμένα,για τις θρησκευτικές τελετές στους ναούς. Λυδικά νομίσματα, που
βρέθηκαν στον ιωνικό ναό της Αρτέμιδας στην Έφεσο της Ιωνίας κατά τη διάρκεια
ανασκαφών το 1951,οδηγούν σε τέτοιες υποθέσεις. Είναι πιθανόν,ότι και οι δύο παραπάνω
υποθέσεις έχουν νόημα,αλλά οι ρίζες των πραγματικών αιτιών παραμένουν ακόμη
άγνωστες. Μετά την καταστροφή του βασιλείου της Λυδίας από τον Πέρση βασιλιά Κύρο
το 546 π.Χ.,οι Πέρσες κατέσχεσαν τα νομισματοκοπεία της Λυδίας,αλλά και την τεχνολογία
κοπής των νομισμάτων. Προσέθεσαν στο χρυσό και χαλκό και έκοψαν νομίσματα από
μαλακό χρυσό στην Περσία. Την περίοδο 675-600 π.Χ., οι ελληνικές πόλεις-κράτη,
ήδη,γνώριζαν την τεχνολογία κατασκευής νομισμάτων και άρχισαν να κόβουν τα δικά τους
νομίσματα. Ασημένια νομίσματα άρχισαν να κυκλοφορούν στην Αίγινα (595-456
π.Χ.),στην Αθήνα (575 π.Χ.) και την Κόρινθο (570 π.Χ.). Έτσι,τα νομίσματα εξαπλώθηκαν
στο δυτικό τμήμα της ευρασιατικής ηπείρου. Ο Ηρόδοτος,αναφέρει,ότι τα πρώτα
νομίσματα κυκλοφόρησαν στη Λυδία το 687 π.Χ., επί βασιλείας Γύγη. Ήταν
κατασκευασμένα,όπως αναφέραμε παταπάνω,από κομμάτι ήλεκτρου φυσικού κράματος
χρυσού και αργύρου. Το ήλεκτρο βρέθηκε σε ορεινά ρέματα της Λυδίας. Αυτό το κράμα
θερμαινόταν για να μαλακώσει,το τοποθετούσαν σε πλάκες και το κατεργάζονταν με ένα
σφυρί. Η ανάγλυφη εικόνα από τη μια πλευρά,όριζε και την αξία του νομίσματος. Τα πρώτα
νομίσματα είχαν περιεκτικότητα σε ασήμι 27% και βάρος 14,5 γραμμάρια. Απεικόνιζαν μια
αλεπού,το ιερό ζώο της Λυδίας. Το πρώτο οβάλ νόμισμα καθαρού χρυσού εκδόθηκε
περίπου το έτος 550 π.Χ. από το βασιλιά Κροίσο. Ονομάστηκε «στατήρας» - από το αρχαίο
ελληνικό ρήμα «στατώ» - και σήμαινε «σταθερός», «μόνιμος». Το βάρος του ήταν περίπου
11 γραμμάρια. Στο χρυσό νόμισμα απεικονιζόταν το βασιλικό έμβλημα κεφαλή λέοντος
απέναντι σε κεφαλή ταύρου. Αυτά τα νομίσματα κατέκλυσαν και τις αγορές της Μαύρης
θάλασσας. Τέτοια νομίσματα βρέθηκαν σε ανασκαφές στην πόλη Ευπατόρια της Κριμαίας.
Ωστόσο,με το πέσιμο της αυλαίας της ζωής του Κροίσου και τη συντριπτική στρατιωτική
ήττα από τους Πέρσες,η Λυδία λεηλατήθηκε από τους κατακτητές.
Τι, όμως, πραγματικά συνέβη με το βασιλιά της Λυδίας,Κροίσο; Πώς διαφαίνεται,στην
πραγματικότητα,όλη αυτή η διφορούμενη ιστορία για την καταστροφή του μεγάλου και
ισχυρού βασιλείου του; Η ανάλυση των παραδόσεων για τις σχέσεις του βασιλιά της
Λυδίας,Κροίσου, με το μαντείο των Δελφών,μας δίνει τη δυνατότητα να προσδιορίσουμε τα
συμβάντα,να τα επανεξετάσουμε και να οριστικοποιήσουμε την επίσημη εκδοχή του
δελφικού ιερατείου για τον Κροίσο,η οποία τελικά αντανακλά το συγκρότημα των
ιδεών,ηθικών,πολιτικών και φιλοσοφικών,που προωθούνται από αυτό. Επιπλέον,η ιστορία
των σχέσεων ανάμεσα στους Δελφούς και τους κυβερνήτες της Λυδίας,συμπληρώνει τις
γνώσεις μας για την πραγματικότητα της θρησκευτικής και πολιτικής ζωής στην
Ελλάδα,καθώς και απαντά στο ερώτημα,γιατί οι Μερμνάδες έκαναν έκκληση στους
Δελφούς και όχι στα Δίδυμα [σημ.2]. Αναφερόμενοι άμεσα στην ανάλυση της αρχαίας
παράδοσης,κεντρική θέση κατέχει η «Ιστορία» του Ηρόδοτου του Αλικαρνασσέος [σημ.3].
Ένας από τους πρώτους συνεισφέροντες στο μαντείο των Δελφών ήταν ο Γύγης ιδρυτής
της δυναστείας των Μερμναδών ο οποίος δεν ήταν ο πρώτος «βάρβαρος» που εκδήλωσε
την αφοσίωσή του στο ιερό του Απόλλωνα. Πρώτος,ο Ηρόδοτος,ονομάζει το βασιλιά της
Φρυγίας,Μίδα,γιο του Γορδίου,ως δωρίζοντα το θρόνο του στο ιερό [σημ.4]. Εδώ,ο μεγάλος
Έλληνας ιστορικός,εξηγεί ότι στην εποχή του αυτός ο θρόνος,όπως και τα αφιερώματα του
Γύγη,βρίσκονταν στο θησαυροφυλάκιο των Κορινθίων,αλλά περισσότερα γι αυτό το θέμα
δεν αναφέρει.Πληροφορίες γι αυτό δεν υπάρχουν κι από άλλες ιστορικές πηγές. Η
ιστορικότητα του Μίδα,υπό το πρίσμα της αρχαίας παράδοσης,των ασσυριακών
χρονικών,της επιγραφικής της Φρυγίας και της αρχαιολογίας,δεν προκαλεί στην πλειοψηφία
των σύγχρονων ιστορικών ερευνητών καμία αμφιβολία,ότι ο χρόνος της βασιλείας του
οριοθετείτο μεταξύ του δεύτερου μισού του 8ου και των αρχών του 7ου αι.π.Χ. Σύμφωνα
με τον Ευσέβιο,το διάστημα 738-696 π.Χ. Οι ερευνητές,που αρνούνται την ιστορικότητα
της συνάντησης Σόλωνα (περ.640-περ.560 π.Χ.) και Κροίσου,κατά κανόνα,δείχνουν τη
χρονολογική αντίφαση στην «Ιστορία» του Ηροδότου,η οποία παρατηρήθηκε κατά την
αρχαιότητα :
τν δ πρς Κροσον ντευξιν ατο δοκοσιν νιοι τος χρόνοις ς πεπλασμένην
λέγχειν. γ δ λόγον νδοξον οτω κα τοσούτους μάρτυρας χοντα, κα, μεζόν
στι, πρέποντα τ Σόλωνος θει κα τς κείνου μεγαλοφροσύνης κα σοφίας ξιον,
ο μοι δοκ προήσεσθαι χρονικος τισι λεγομένοις κανόσιν, ος μυρίοι διορθοντες
χρι σήμερον ες οδν ατος μολογούμενον δύνανται καταστσαι τς ντιλογίας.
[σημ.5].
Ο Κροίσος ανέβηκε στο θρόνο της Λυδίας,όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το 560 π.Χ.,ενώ η
επίσκεψη του Σόλωνα στις Σάρδεις, συνέβη κατά τη διάρκεια των 10 ετών αυτοεξορίας του
από την Αθήνα [σημ.6], δηλαδή 2-3 δεκαετίες ενωρίτερα. Ο Σόλωνας αποσύρθηκε από την
πολιτική το 572 π.Χ. και τότε επέλεξε να αυτοεξοριστεί. Προφανώς,θα πρέπει να
αναγνωρίσουμε,ότι ο Σόλων δεν ήταν προσκεκλημένος του Κροίσου,αλλά του πατρός
αυτού,προκατόχου του στο θρόνο,βασιλιά Αλυάττη. Σύμφωνα με την παραδοχή ορισμένων
σύγχρονων συγγραφέων,ο Ηρόδοτος δεν λαμβάνει υπόψη την προφανή αντίφαση,επειδή
είχε στην κατοχή του έγκυρη πηγή,όπου τα δύο ονόματα εμφανίζονταν μαζί,δηλαδή την
ελεγεία του Σόλωνα,όπου αυτός αντιμετωπίζει τον Κροίσο και η οποία περιγράφει τις
εντυπώσεις του από την επίσκεψή του στις Σάρδεις [σημ.7]. Ο Ηρόδοτος,επίσης,διηγείται
για την επίσκεψη στον Κροίσο,ενός ακόμη Αθηναίου,του Αλκμέωνα [σημ.8]. Ο ιστορικός
αναφέρει εκεί,ότι ο Αλκμέων παρείχε ουσιαστική βοήθεια στους πρεσβευτές του Κροίσου
στους Δελφούς,ενώ μετέπειτα κλήθηκε ο ίδιος από το βασιλιά να επισκεφθεί τις
Σάρδεις,όπου έγινε δέκτης πολύτιμων δώρων για τη γενναιοδωρία του. Ο Ηρόδοτος
θεωρεί,ότι από αυτή τη συνάντηση προερχόταν,κυρίως,ο πλούτος των Αλκμεωνιδών. Αυτή
η επίσκεψη,επίσης,αποδίδεται στον Αλυάττη, κι όχι στον Κροίσο,καθώς κατά την άνοδο
του Κροίσου στο θρόνο,το 560 π.Χ.,ο Αλκμέων δε ζούσε [σημ.9]. Σύμφωνα με το Ρώσο
ιστορικό Ε.Ι.Σούρικοβ,ο Αλκμέων βρέθηκε στις Σάρδεις το 593 π.Χ. [σημ.10]. Ο
ίδιος,επίσης,αναφέρει τη σπάνια ιδιοτέλεια,η οποία εκδηλώθηκε κατά την προετοιμασία
των δώρων στον Αθηναίο υψηλό επισκέπτη. Από την οπτική του ιστορικού Ε.Ι.Σούρικοβ,το
γεγονός αυτό οδηγεί, στο ότι ο βασιλιάς της Λυδίας θεώρησε την ποιότητα και το
χαρακτήρα του Αλκμέωνα κοινά για όλους τους Έλληνες και κάλεσε στη συνέχεια το
Σόλωνα για διάλογο,ο οποίος και επισκέφθηκε τις Σάρδεις μετά τον Αλκμέωνα [σημ.11].
Υπάρχουν ακόμη ερωτηματικά σχετικά με τον ειδικό σκοπό της αποστολής του Αλκμέωνα
και τη θέση της στο πλαίσιο του πρώτου ιερού πολέμου στα τέλη του 6
ου
αι.π.Χ.,όταν η
Αθήνα έλαβε μέρος στον πόλεμο για την εξασφάλιση επιρροής στους Δελφούς [σημ.12].
Επίσης,στην Αττική Ανάβυσσος - ανακαλύφθηκε άγαλμα κούρου με την ονομασία
«Κροίσος,το οποίο χρονολογείται στο 530.π.Χ. Ίσως,ταυτίζεται με έναν από τους γιους του
ίδιου του Αλκμέωνα, που επισκέφθηκε τις Σάρδεις [σημ.13]. Οι Μερμνάδες και οι
Αλκμεωνίδες συνδέονταν με το σύστημα των προξενικών σχέσεων και ήταν σύνηθες να
ανταλάσσουν ονόματα στους γιους τους [σημ.14]. Πρέπει να επισημάνουμε ακόμη,ότι στον
Ηρόδοτο συναντούμε σημαντικές πληροφορίες για τη σχέση των Μερμναδών με άλλο ένα
αθηναϊκό γένος,το γένος των Φιλαϊδών,το οποίο,επίσης,είχε στενές σχέσεις με τους
Δελφούς. Ο Μιλτιάδης ο Πρεσβύτερος από το γένος των Φιλαϊδών θείος του
Μιλτιάδη,νικητή του Μαραθώνα–,ο οποίος ήταν τύραννος της Θρακικής
Χερσονήσου,είχε,επίσης,τη συμπάθεια του Κροίσου.Συγκεκριμένα,μετά από αίτημα του
Λυδού βασιλιά,ο οποίος απείλησε να καταστρέψει τη Λάμψακο,ο Μιλτιάδης
απελευθερώθηκε από την αιχμαλωσία [σημ.15]. Η Λάμψακος ιδρύθηκε από τους Φωκαείς
το 654 π.Χ. Εδώ,πρέπει να τονίσουμε,ότι σε αντίθεση με τον Αλκμέωνα και το
Σόλωνα,στην περίπτωση του Μιλτιάδη,ο λόγος είναι για τον Κροίσο και όχι για τον
Αλυάττη. Ο Μιλτιάδης με τη συμβουλή του μαντείου των Δελφών,μετακόμισε στη Θρακική
Χερσόνησο μετά την εγκαθίδρυση της τυραννίας του Πεισίστρατου το 561 π.Χ.,ενώ η
κατάληψη της Θρακικής Χερσονήσου από το Μιλτιάδη τον Πρεσβύτερο χρονολογείται το
555 π.Χ.,έτος κατά το οποίο στη Λυδία βασίλευε ο Κροίσος. Για την αμοιβαία σχέση
«ευλάβειας» των Μερμνάδων προς το δελφικό ιερατείο και την επιρροή στην πολιτική ζωή
της Αθήνας των αριστοκρατικών οικογενειών των Αλκμεωνιδών και των Φιλαϊδών,δεν
υπάρχει καμία αμφιβολία.Πιθανόν,αυτές οι σχέσεις να είχαν καθορισθεί ως δεσμεύσεις του
προξενικού συστήματος,ο ρόλος του οποίου στην εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων δεν
είχε μόνο το χαρακτήρα προσωπικής συμπάθειας,αλλά το χαρακτήρα διακρατικής
κλίμακας. Ανάλογες σχέσεις αναπτύχθηκαν και αργότερα - 5
ος
και 4
ος
αι.π.Χ.- ανάμεσα
στους Ρόδιους και τους κυβερνήτες της Ναύκρατης στην Αίγυπτο.Μια επιγραφή της
Ναύκρατης αντιπροσωπεύει επίσης το προξενικό διάταγμα προς τιμήν του Δαμόξενου γιου
του Έρμωνα, που ζούσε στην Αίγυπτο.Ο Δαμόξενος διορίστηκε πρόξενος των Λινδίων.
Ήταν πολίτης της Λίνδου που εκπατρίστηκε στην Αίγυπτο και έζησε εκεί,προφανώς για το
καλό των εμπορικών συμφωνιών. Αλλά αυτός δεν έσπασε τους δεσμούς με την πατρίδα
του. Έγινε ευεργέτης του Ιερού των Λινδίων, δηλαδή έστελνε χρήματα και άλλα
αφιερώματα [σημ.16]. Αν δούμε τα ιστορικά δεδομένα ως αποδεικτικά στοιχεία της σχέσης
των δύο πλευρών Ελλήνων αριστοκρατών και Μερμνάδων με κέντρο το Δελφικό
ιερό,διαπιστώνουμε ένα μάλλον πολύπλοκο σύστημα διπλωματικών επαφών. Σε αυτό το
σύστημα,στη σχέση της Ελλάδας με την Ανατολή,το μαντείο των Δελφών παίζει σημαντικό
ρόλο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της στάσης του μαντείου απέναντι στην τυραννίδα
των Πεισιστρατιδών,είναι η υποστήριξη των Αλκμεωνιδών και η παρακίνηση των
Σπαρτιατών–συμμάχων των Λυδών βασιλέων–να καταλύσουν την Αθηναϊκή τυραννίδα,ενώ
συνδράμει τον Κλεισθένη για την ομαλή πορεία από την τυραννίδα στη δημοκρατία. Οι
σχέσεις,που αναφέραμε παραπάνω,από τη μια πλευρά,συστάθηκαν και καλλιεργήθηκαν
σημαντικά κατά τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Αλυάττη και από την άλλη,αυτές οι
σχέσεις χαρακτηρίζονται ως βιώσιμες μέχρι την πτώση της δυναστείας των Μερμνάδων.Οι
ίδιοι οι Αλκμεωνίδες θεωρούσαν τους εαυτούς των αυτόχθονες,όπως αναφέρεται από τον
Ηρόδοτο,που έγραψε,πιθανότατα υπό την επήρρεια αυτής της παράδοσης [σημ.17]. Οι
Αλκμεωνίδες ήταν στην Αθήνα,ήδη,από την αρχαιότητα διάσημοι [σημ.18]. Στην Αθήνα
δεν υπήρχαν ευγενέστεροι και πιο έντιμοι άνθρωποι από αυτούς" [σημ.19]. Ο Αλκμέων,είχε
ήδη αποχωρήσει από την πολιτική σκηνή - αν και δεν είναι γνωστό πότε πέθανε - κατά τη
διάρκεια του ανταγωνισμού των τριών κομμάτων στην Αττική και πριν από την άφιξη του
Πεισίστρατου στην εξουσία το 561/560 π.Χ. Οι φιλικές σχέσεις μεταξύ Αλκμεωνιδών και
Δελφών καθιερώθηκαν στις αρχές του 6
ου
αι π.Χ. Πράγματι,οι Αλκμεωνίδες ήταν
διάσημοι,πλούσιοι και ισχυροί. Οι Μερμνάδες και οι Αλκμεωνίδες συνδέονταν με
προξενικές σχέσεις και ήταν σύνηθες να ανταλάσσουν ονόματα σταυς γιους τους. Οι
διασυνδέσεις τους επεκτάθηκαν πολύ,ακόμη και πέρα από την Ελλάδα. Οι εκπρόσωποι
αυτής της αριστοκρατικής οικογένειας είχαν σχέσεις συγγένειας ή φιλίας με τους
τυράννους της Σικυώνας, με τους βασιλείς της Λυδίας,όπως ήδη αναφέραμε κ.ο.κ.Ακόμη
και στην εξορία,οι Αλκμεωνίδες ήταν επικίνδυνοι εχθροί για τον τύραννο Ιππία (575 π.Χ.-
490 π.Χ.),γιο του Πεισίστρατου. Ωστόσο,η πρώτη προσπάθειά τους να εισβάλουν στην
Αττική και να ανατρέψουν την τυραννία ήταν ανεπιτυχής και τελείωσε με την ήττα στη
μάχη της Λειψυδρίας. Οι Αλκμεωνίδες,όμως,σύντομα βρήκαν τρόπο για να επιτύχουν το
στόχο τους. Ήταν η απόκτηση ισχυρής επιρροής στον κύριο σύμμαχό τους,το μαντείο των
Δελφών. Αυτοί συμφώνησαν να ανακατασκευάσουν τον καμμένο ναό με μεγαλύτερη
λαμπρότητα απ’ότι έλεγε η συμφωνία τους [σημ.20]. Μια άλλη εκδοχή,του
Αριστοτέλη,αναφέρει ότι για την υλοποίηση των σχεδίων τους, δόθηκαν από τους
Αμφικτύονες στους Αλκμεωνίδες τα μέσα,κατά πάσα πιθανότητα,είχαν στη διάθεσή τους
ένα σημαντικό χρηματικό ποσό για την κατασκευή,ενώ μέρος αυτού θα το
χρησιμοποιούσαν κατά των Πεισιστρατιδών [σημ.21]. Η δελφική παράδοση,στη διήγηση
του Ηροδότου, για το βασιλιά Αλυάττη,είναι πλήρως αξιόπιστη.Ωστόσο,η απότανση,η
αφοσίωση και η εμπιστοσύνη του Αλυάττη στους Δελφούς είχε,κυρίως,πολιτικό
προσανατολισμό.Ένδειξη του διαμεσολαβητικού ρόλου των Δελφών στη σύναψη ειρήνης
με τη Μίλητο,συναντούμε και στη διήγηση του Ηροδότου,που σύμφωνα με τον
ίδιο,προέρχεται από τους ίδιους τους Μιλήσιους [σημ.22].Σύμφωνα με την εκδοχή αυτή,ο
Αλυάττης,προκειμένου να εκπληρώσει το χρησμό του μαντείου,επιδίωξε ανακωχή με τους
Μιλήσιους μέχρι το τέλος της οικοδόμησης του πυρπολυθέντος ναού στους Δελφούς.Ο
Περίανδρος,τύραννος της Κορίνθου και φίλος του κυβερνήτη της
Μιλήτου,Θρασύβουλου,γνωρίζοντας για το μαντείο,το ανακοίνωσε στη Μίλητο,ώστε ο
Θρασύβουλος να προετοιμαστεί για την άφιξη του βασιλικού πρεσβευτή.Αυτός διέταξε
τους κατοίκους να μεταφέρουν στην πλατεία όλα τα αποθέματα των σιτηρών και με το
σύνθημα να στηθεί πανηγυρική γιορτή.Ο πρεσβευτής του Αλυάττη, αντικρύζοντας την
αφθονία των αγαθών και την ευμάρεια των Μιλησίων,επέστρεψε στις Σάρδεις αναφέροντας
τα πάντα στο βασιλιά.Ο Λυδός βασιλιάς αποφάσισε,ότι η εκτίμησή του για πεινασμένους
κατοίκους δεν ήταν ορθή και έσπευσε να συνάψει ειρήνη με τη Μίλητο [σημ.23].Την
ιστορικότητα αυτής της διήγησης,ορισμένοι σύγχρονοι ερευνητές την αμφισβητούν,αλλά
σύμφωνα με τη γνώμη του H.W.Parke,χωρίς επαρκείς βάσεις [σημ.24]. Μεταξύ των
υποστηριχτών της αναφοράς του Ηροδότου,επισημαίνεται και το επιχείρημα του Ρώσου
ιστορικού Dovatour A.I.[σημ.25].Θεωρεί,ότι οι καταστροφικές επιθέσεις,που
πραγματοποίησαν οι Λυδοί στη Μίλητο κατά τη διάρκεια 11 χρόνων,δεν θα μπορούσαν να
υπονομεύσουν σε υλική βάση την ευημερία της πόλης και να επιφέρουν την πείνα.
Σύμφωνα με τον Dovatour,το τέχνασμα του Θρασύβουλου,δεν ήταν ότι ξεγέλασε το Λυδό
πρεσβευτή,αλλά ότι ήθελε να του δείξει,ότι ήταν σε θέση να αποδείξει την ύπαρξη
αποθεμάτων της Μιλήτου σε αγαθά.Ωστόσο κι αν ακόμη θεωρήσουμε,ότι στη
Μίλητο,πράγματι πεινούσαν,δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη να δούμε σε αυτή τη διήγηση ένα
λαϊκό στερεότυπο ή μια καθημερινή ιστορία,όταν οι ήρωες της αρχαίας,αλλά και
περισσότερο της πρόσφατης παράδοσης,εξαπατούσαν από ανάγκη τους αντιπάλους τους με
επιτυχία,δημιουργώντας εικονικό πλούτο και αφθονία και ως συνέπεια τούτου,την
απαλλαγή από τον κίνδυνο [σημ.26]. Ο ρόλος του Περιάνδρου σε αυτή την ιστορία είναι
συνεπής και με άλλους παρόμοιους ρόλους του τυράννου της Κορίνθου και των σχέσεών
του με τη Μίλητο και τη Λυδία. Κατά τον Ηρόδοτο,υπήρχε συνθήκη συμμαχίας ανάμεσα
στο Θρασύβουλο και τον Περίανδρο [σημ.27]. Ανάμεσα στον Περίανδρο και τη λυδική
αυλή,επισημαίνουμε ακόμη ένα γεγονός: Ο τύραννος απέστειλε στον Αλυάττη για
ευνουχισμό,νέους της Κέρκυρας,που αιχμαλώτισε μετά την καταστολή της εξέγερσης στο
νησί [σημ.28]. Είναι επίσης γνωστό,ότι οι προσφορές των Μερμνάδων στον Πύθιο
Απόλλωνα, ήταν αποθηκευμένες στο θησαυροφυλάκιο των Κορινθίων στους Δελφούς
[σημ.29]. Ο Ηρόδοτος αναφέρει,ότι τα δώρα του Κροίσου βρέθηκαν και έγιναν γνωστά
μόνο μετά την πυρκαγιά του 548/547 π.Χ. Ο ναός κάηκε,όταν στην Αθήνα ήταν άρχοντας ο
Ερξικλείδης και κατά το πρώτο έτος της 58ης Ολυμπιάδας, όταν ο Διόγνητος από τον
Κρότωνα νίκησε στους αγώνες,δηλαδή το 548/547 π.Χ. [σημ.30]. Ο Όμηρος στον Στον «
Ύμνο προς τον Πύθιο Απόλλωνα» γράφει :
Ετσι Φοβος επε ᾿Απλλων κα τ θεμλια βζει
πλατει, μακρ κι τλειωτα
Κατφλι πνω πτρινο Τροφνιος κι ᾿Αγαμδης στνει,
το ᾿Εργνου ο γυιο, τν θνατων θεν γαπημνοι.
Να γρω χτσαν λαξευτ πειρα νθρπων γνη
ες τν αἰῶνα οδιμος πντα ν παραμνει.
Κι τανε μι καλλρροη κρνη κε κοντ
που ναξ, το Δα γυις. [σημ.31]
Ο H.W.Parke υποδηλώνει,ότι το ίδιο χρονικό διάστημα στο θησαυρό των Κορινθίων
μεταφέρθηκαν και τα αφιερώματα του Γύγη [σημ.32]. Ο Ηρόδοτος,σχετικά με αυτό,δεν
αναφέρει τίποτε. Ίσως,τα δώρα του Γύγη,βρέθηκαν εκεί,όχι κατά τη στιγμή της αφιέρωσής
τους αυτή σχετίζεται χρονικά με το πρώτο τρίτο του 7
ου
αι.π.Χ.- αλλά ενωρίτερα,επειδή
το θησαυροφυλάκιο των Κορινθίων,ήταν μια από τις πρώτες εγκαταστάσεις αυτού του
είδους στους Δελφούς αυτό χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 7
ου
αι.π.Χ.,στα χρόνια
του Κύψελου [σημ.33]. Σύμφωνα με τον H.W.Parke,η επιλογή του θησαυροφυλακίου των
Κορινθίων,στην περίπτωση αυτή,υπαγορεύτηκε μόνο από την πραγματική ανάγκη να
τεθούν τα διασωθέντα μετά την έναρξη της πυρκαγιάς στο εγγύς μέλλον στο πλησιέστερο
ασφαλές σημείο. Για μια σειρά άλλων ιστορικών ερευνητών,οι Κορίνθιοι και σύμφωνα με
τον Παυσανία,φύλασσαν στο θησαυροφυλάκιό τους το χρυσό της Λυδίας [σημ.34], πράγμα
που μας επιτρέπει να κάνουμε υποθέσεις για τις σχέσεις των Κορινθίων με τη Λυδία.
Επιπλέον,λόγω της επικοινωνίας του Αλυάττη με το μαντείο,ο Ηρόδοτος υπονοεί,ότι στον
Περίανδρο ήταν γνωστοί οι χρησμοί της Πυθίας που απευθύνονταν στη Λυδία. Είναι
σημαντικό,επίσης,να αναφερθεί,ότι οι βασιλείς της Λυδίας,ως αλλοδαποί,είχαν την ανάγκη
διαμεσολάβησης όταν απευθύνονταν στο μαντείο. Όπως παρατηρεί ο Ρώσος ιστορικός
S.M.Zhestokanov,τέτοιοι μεσάζοντες γι αυτό το σκοπό ήταν οι Κυψελίδες [σημ.35]. Σε
σχέση με την τελευταία υπόθεση,οφείλουμε να παρατηρήσουμε,ότι αν και διαμεσολαβητές
ήταν σε πολλές περιπτώσεις οι πρόξενοι των Δελφών,το ρόλο αυτό έπαιζαν συχνά και
τιτλούχοι της κορινθιακής αριστοκρατίας. Ήδη,αναφέρθηκε παραπάνω,το παράδειγμα του
Αθηναίου Αλκμέωνα,ο οποίος, κατά τον Ηρόδοτο,βοήθησε την λυδική αντιπροσωπία στο
μαντείο.Έτσι,δεν υπάρχει λόγος,να απορρίψουμε στην αφήγηση του Ηροδότου,το ρόλο του
Περίανδρου σε αυτά τα γεγονότα. Σχετικά με το ρόλο του μαντείου,μπορούμε με
βεβαιότητα να μιλήσουμε για τη συμμετοχή του στη σύναψη ειρήνης μεταξύ Μιλήτου και
Λυδίας. Η αφοσίωση και η «ευλάβεια» του Αλυάττη στους Δελφούς καθώς και η αποστολή
προσφορών στο ιερό του Πύθιου Απόλλωνα,όπως συνέβη και με το βασιλιά
Γύγη,υπαγορεύτηκε από την επιθυμία για βελτίωση των σχέσεων με τους Έλληνες,αλλά δεν
αποκλείει και μια συγκεκριμένη αιτία για αφιέρωση να ήταν η μύηση την επικοινωνία με
την ασθένεια και την επακόλουθη ανάρρωση [σημ.36]. Στην περίπτωση του Κροίσου,η
παράδοση είναι πλουσιότερη και απόδειξη γι αυτό είναι η «ανθοφορία» των σχέσεων
μεταξύ της δυναστείας των Μερμνάδων και του μεγαλύτερου πανελλήνιου ιερού.Οι πιο
σημαντικές παράλληλες πηγές,που μας επιτρέπουν μέσω κάποιων πτυχών τους να
ακολουθήσουμε τη δελφική παράδοση για τον Κροίσο,αποτελούν το Χρονικό του
Ναβονίδη του Βαβυλώνιου (6
ος
αι.π.Χ.), η συνέχιση αυτής της ανατολικής παράδοσης στον
Ευσέβιο (4
ος
αι.μ.Χ.), η απεικόνιση σε ερυθρόμορφο αγγείο από το μουσείο του Λούβρου
με αρίθμηση G 197, περίπου του 490 π.Χ. καθώς και ο Επινίκιος του Βακχυλίδη του Κείου
[σημ.37]. Ο Ηρόδοτος στην «Ιστορία» του,παραθέτει στην αφήγησή για τον Κροίσο το
κεντρικό σημείο του λογότυπου της Λυδίας [σημ.38]. Τοποθετεί την ιστορία της Λυδίας ως
μέρος του κεντρικού θέματός του,που είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην Ασία και την
Ευρώπη,ενώ αρνείται να συζητήσει το θέμα στο πλαίσιο μιας μυθικής προϊστορίας.
Ονομάζει ένα συγκεκριμένο πρόσωπο,το οποίο,όπως ο ίδιος γνωρίζει,σηματοδότησε την
έναρξη των εχθροπραξιών εναντίον των Ελλήνων [σημ.39]. Αυτό το πρόσωπο,ο Ηρόδοτος
θεωρεί,ότι είναι ο Κροίσος,ο βασιλιάς της Λυδίας,αν και περαιτέρω δείχνει,ότι τα θεμέλια
της πολιτικής της Λυδίας σε σχέση με τους Έλληνες της Μικράς Ασίας,ήδη,τέθηκαν
νωρίτερα από την άνοδο των Μερμνάδων στο θρόνο. Η επανάληψη του ρήματος στο πρώτο
πρόσωπο του πληθυντικού -«υμεν» [σημ.40], ενδεχομένως υποδεικνύει,ότι οι πληροφορίες
που κατέχει ο Ηρόδοτος για την παραπάνω υπόθεση,ήδη,ήταν γνωστές στους Έλληνες. Για
την προσχώρηση του Κροίσου στο θρόνο το 560 π.Χ.,ο Ηρόδοτος αναφέρει το γεγονός στο
26
ο
και έμμεσα στο 92
ο
κεφάλαιο του πρώτου βιβλίου. Ενώ,στην πρώτη περίπτωση,ο
συγγραφέας μας λέει,ότι η βασιλεία κληρονομήθηκε από τον Κροίσο,στη δεύτερη
περίπτωση,μαθαίνουμε,ότι ακόμη κι αν αυτό ήταν εκπλήρωση της θέλησης του πατρός
του.Αλυάττη,η άνοδός του στο θρόνο συνοδεύτηκε από έναν αγώνα με τον ανταγωνιστή
ετεροθαλή αδελφό του Πανταλέοντα,ο οποίος μετά τη επικράτηση του Κροίσου,σκοτώθηκε
[σημ.41]. Εδώ,όπως φαίνεται,ο Ηρόδοτος επιδεικνύει τις 2 διαφορετικές πηγές του για τον
Κροίσο : τη δελφική και τη λυδική. Υπάρχει, ακόμη μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια : Ο
Ηρόδοτος,ονομάζει ως πηγή των πλούσιων δώρων,τα οποία ο νέος κυβερνήτης αφιέρωσε
στους θεούς των ελληνικών ναών και πριν απ’όλα ιδιαίτερα στους Δελφούς,την αρπαγείσα
περιουσία του ετεροθαλή αδελφού του. Καθώς η κατάσταση,λόγω της ανόδου της περσικής
αυτοκατορίας,γινόταν όλο και πιο ανησυχητική,ο ισχυρός ηγεμόνας της Λυδίας,αναζητούσε
μέσα για να σταματήσει την αυξανόμενη δύναμή τους. Μια κατάλληλη λύση για την
επίτευξη του σκοπού αυτού ήταν το προληπτικό «χτύπημα»,που,κατά τον Ηρόδοτο,ήταν η
αξιοπιστία των χρησμών [σημ.42], η «δίψα» για νέες αγορές και η εκδίκηση του Κύρου για
τον παππού του,Αστυάγη [σημ.43]. Ο Κύρος ο Μέγας,ιδρυτής της δυναστείας των
Αχαιμενιδών,ήταν εγγονός του Μήδου βασιλιά Αστυάγη,γιος της κόρης του,Μανδάνης,από
το γάμο της με τον Πέρση Καμβύση. Ήταν η εποχή,που οι Πέρσες ιρανόφωνη φυλή
βρίσκονταν κάτω από την εξάρτηση του πανίσχυρου βασιλιά των Μήδων. Επί της
βασιλείας Κύρου,ξεκίνησε η ταχεία άνοδος του βασιλείου των Περσών. Ο Κύρος ανέτρεψε
τον παππού του,ενώ μετέτρεψε το μηδικό κράτος σε περσικό,γεγονός,που στάθηκε η
αφορμή στη συνέχεια να ονομάζουν τους Πέρσες και Μήδους. Η επέκταση του περσικού
βασιλείου,ανησύχησε σοβαρά τον Κροίσο,που για να αντιμετωπίσει τον επερχόμενο
κίνδυνο,απευθύνθηκε στα μαντεία,προκειμένου να ανακαλύψει εάν θα πρέπει να είναι ο
πρώτος που θα αρχίσει τον πόλεμο. Σύμφωνα με το έθιμο,που προσδιοριζόταν από τη
θέληση των θεών,πριν από την έναρξη κάθε εκστρατείας,ο Κροίσος αποφάσισε να
προσδιορίσει τον πιο ειλικρινή και αξιόπιστο χρησμό στην Ελλάδα και τη Λιβύη.
Επιχείρησε να δοκιμάσει την εγκυρότητα των χρησμών,στέλνοντας πρεσβευτές
αγγελιοφόρους στο μαντείο του Απόλλωνα στους Δελφούς,στις Άβες της Φωκίδας,στο ιερό
του Δία στη Δωδώνη,στο μαντείο του Αμφιάραω στον Ωρωπό,στο Τροφώνιο της
Λεβάδειας,στους Βραγχίδες των Διδύμων κοντά στη Μίλητο και στο μαντείο του Άμμωνος
Διός στη Λιβύη. Ο H.W.Parke θεωρεί,ότι ο κατάλογος αυτός περιέχει τους ανταγωνιστές
του δελφικού ιερατείου τον 5
ο
αι.π.Χ. και πιθανόν αντανακλά την πραγματικότητα στην
εποχή του Ηροδότου,παρά ότι δίνει την πραγματική εικόνα των γεγονότων τον 6
ο
αι.π.Χ.
[σημ.44]. Ωστόσο,οι ερευνητές ακόμη αμφιβάλλουν,επειδή δεν διαθέτουν επαρκείς
πληροφορίες. Μεταξύ των μαντείων,αναφέρονται κέντρα και ιερά υψίστου κύρους στην
αρχαιότητα,όπως το ιερό της Δωδώνης,το ιερό του Άμμωνα Δία στη Λιβύη και,επίσης, το
μαντείο των Βραγχίδων στα Δίδυμα,το οποίο ήταν ανταγωνιστικό των Δελφών
παλαιότερα,αλλά τον 5
ο
αι.π.Χ. δεν ήταν τόσο σημαντικό,ενώ το 494 π.Χ. λεηλατήθηκε
από τους Πέρσες. Γι αυτό το ιερό,ο Ηρόδοτος,παρακάτω αναφέρει,ότι κατείχε
θησαυρούς,όπως το αντίστοιχο των Δελφών,οι οποίοι αφιερώθηκαν από τον Κροίσο
[σημ.45]. Στους απεσταλμένους του,ο Κροίσος,έδωσε εντολή : Μόνο μια και συγκεκριμένη
ημέρα θα ζητούσαν το χρησμό από όλα τα μαντεία. Το ερώτημα : Τι πρέπει να κάνει τώρα ο
βασιλιάς της Λυδίας,Κροίσος,γιος του Αλυάττη; Οι απαντήσεις θα έπρεπε να γραφούν,ώστε
ο βασιλιάς μετά θα μπορούσε ο ίδιος να συγκρίνει τις απαντήσεις. Στους Δελφούς οι
πρεσβευτές της Λυδίας έλαβαν την εξής απάντηση :
οδα δ γ ψάμμου τ ριθμν κα μέτρα θαλάσσης,
κα κωφο συνίημι, κα ο φωνεντος κούω.
δμή μ ς φρένας λθε κραταιρίνοιο χελώνης
ψομένης ν χαλκ μ ρνείοισι κρέεσσιν,
χαλκς μν πέστρωται, χαλκν δ πιέσται. [σημ.46]
Έχοντας γράψει αυτά τα παράξενα λόγια της Πυθίας,οι Λυδοί πρεσβευτές επέστρεψαν πίσω
στις Σάρδεις. Όταν έφτασαν οι πρεσβευτές κι απ’τα υπόλοιπα μαντεία,ο Κροίσος άρχισε να
εξοικιώνεται με τα γραφόμενά τους. Απεδείχθη,ότι τη συγκεκριμένη ημέρα ασχολήθηκε ο
Κροίσος με το περιεχόμενο των χρησμών,όπως προέβλεπε η Πυθία. Ο ίδιος μαγείρεψε
σούπα από κρέας χελώνας και αρνιού. Ο δεύτερος βαθμός ακρίβειας της απάντησης είχε
αναγνωριστεί από το μαντείο με το χρησμό που έδωσε το ιερό του Αμφιάραου.
Ενθουσιασμένος από την προφητεία,ο Κροίσος,πρόσταξε να θυσιάσουν στο δελφικό
θεό,τον Πύθιο Απόλλωνα,3000 κεφάλια βοδιών,να ανάψουν την πυρά και να κάψουν πάνω
της,ότι χρυσό και ασημένιο αντικείμενο είχε συγκεντρώσει,ενώ πρόσταξε τους Λυδούς να
προσφέρουν στην πυρά,ότι πιο πολύτιμο διέθεταν από την περιουσία τους [σημ.47]. Μετά
τη θυσία,πρόσταξε και έλιωσαν πολύ χρυσάφι κι από την τήξη του έκανε 117 ράβδους σε
σχήμα πλίθας. Κάθε πλίθα είχε μήκος 6 παλάμες,πλάτος 3 και ύψος μία παλάμη. Τέσσερις
από αυτές ήταν από καθαρό χρυσάφι και κάθε μια ζύγιζε 2.5 τάλαντα. Οι υπόλοιπες ήταν
από μίγμα χρυσού και αργύρου και ζύγιζαν 2 τάλαντα [σημ.48]. Από αυτές τις πλίθες,στους
Δελφούς στήθηκε βάθρο,πάνω στο οποίο τοποθετήθηκε χρυσός λέων βάρους 10 ταλάντων.
Ο Ηρόδοτος περιγράφει και την τύχη αυτού του αφιερώματος ως εξής : Αυτό το
λιοντάρι,μετά την πυρπόλυση του ναού στους Δελφούς το 548/547 π.Χ., έχασε από το
βάρος του 3.5 τάλαντα,γιατί έπεσε από τη βάση του και έλιωσε. Τότε,τοποθετήθηκε στο
θησαυροφυλάκιο των Κορινθίων και μέχρι σήμερα δηλαδή στα χρόνια του Ηροδότου
βρίσκεται εκεί [σημ.49]. Στη συνέχεια,περιγράφει ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός,ότι ο
Κροίσος έστειλε στους Δελφούς 2 πελώριους κρατήρες,έναν χρυσό κι έναν ασημένιο,ο
πρώτος τοποθετήθηκε στο ναό εισέρχοντας δεξιά κι ο δεύτερος αριστερά [σημ.50]. Ο
χρυσός κρατήρας μετακινήθηκε μετά την πυρκαγιά και τώρα βρίσκεται στο
θησαυροφυλάκιο των Κλαζομενίων. Το βάρος του είναι 8.5 τάλαντα και 12 μνες. Ο
ασημένιος βρίσκεται στη γωνία του πρόναου,που χτίστηκε από τους Αλκμεωνίδες και χωρά
600 αμφορείς. Μέσα σ’αυτόν,ανακατεύουν στους Δελφούς το κρασί για τη γιορτή των
Θεοφανίων[σημ.51]. Στους Δελφούς,λένε,συνεχίζει ο Ηρόδοτος,ότι ο ασημένιος κρατήρας
είναι έργο του Θεοδώρου από τη Σάμο. Ο Ηρόδοτος, συμφωνεί με αυτή την
παράδοση,λόγω της υψηλής ποιότητας του έργου.Σύμφωνα με την υπόθεση του
H.W.Parke,το θησαυροφυλάκιο των Κορινθίων,δεν μπορούσε να χωρέσει 2 τεράστια
αντικείμενα,έναν ασημένιο κρατήρα και τον ήδη προαναφερθέντα χρυσό λέοντα. Είναι
άγνωστο,που τοποθετούνταν το θησαυροφυλάκιο των Κλαζομενίων,αλλά το πιθανότερο
ήταν,να βρισκόταν αρκετά κοντά στην είσοδο του ναού,ώστε χωρίς μεγάλη προσπάθεια να
μπορούσαν τα τεράστια αυτά αντικείμενα να μεταφερθούν. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά
δεδομένα,είναι γνωστά τα θεμέλια κάποιων κατασκευών κοντά στο ναό,τα οποία κάλλιστα
μπορούν να ταυτισθούν με το θησαυροφυλάκιο αυτό. Σχετικά με τον ασημένιο
κρατήρα,που χρησιμοποιείτο για τις τελετές στο ναό,ίσως αποκαταστάθηκε μετά την
πυρκαγιά κατά τη διάρκεια του τρίτου ιερού πολέμου [σημ.52]. Μετά,συνεχίζει ο
Ηρόδοτος,ο Κροίσος έστειλε ακόμη 4 πυθάρια από ασήμι,που είναι τοποθετημένα στο
θησαυροφυλάκιο των Κορινθίων,ενώ αφιέρωσε 2 περιρραντήρια,ένα χρυσό κι ένα
ασημένιο. Στο χρυσό υπάρχει η επιγραφή,που λέει,πως είναι ανάθημα των Λακεδαιμονίων.
Δεν είναι,όμως,αλήθεια,γιατί κι αυτό είναι του Κροίσου [σημ.53]. Σε άλλο σημείο,ο
μεγάλος Έλληνας ιστορικός,αναφέρει για αφιέρωμα του Κροίσου στο ναό της Αθηνάς
Πρόναου μιας χρυσής ασπίδας [σημ.54]. Εκτός αυτού,ο Λυδός βασιλιάς αφιέρωσε στο ναό
περιδέραια και ζώνες της συζύγου του [σημ.55]. Μετά από τα δώρα και τα αφιερώματα
στους Δελφούς,ο Κροίσος,έστειλε τους αντιπροσώπους του στον Απόλλωνα με το εξής
ερώτημα : Ο Κροίσος,βασιλεύς των Λυδών και των άλλων εθνών,πιστεύει,ότι εδώ θα λάβει
τη μοναδική και φιλαλήθη στον κόσμο της μαντικής,προφητεία,στέλνοντας αυτά τα δώρα
σε σας ως άξια ανταμοιβή. Τώρα,ο βασιλεύς σας ρωτά ; Να δράσει σε μια εκστρατεία
εναντίον των Περσών και να αναζητήσει συμμάχους γι αυτήν ; Και η Πυθία έδωσε την εξής
απάντηση και δήλωσε, ότι αν ο βασιλιάς Κροίσος θα πάει σε πόλεμο με τους Πέρσες, στη
συνέχεια θα συντρίψει ένα μεγάλο βασίλειο [σημ.56]. Αν και αυτή η δεύτερη προφητεία
ήταν η πιο γνωστή,ο Ηρόδοτος την «μετατοπίζει» σε πεζό λόγο και δεν την εισάγει
(μεταγενέστεροι συγγραφείς,όπως ο Αριστοτέλης,την εισάγουν ως εξάμετρο),ενώ η
αφήγησή του,προφανώς,είναι πολύ κοντά στο αρχικό στίχο του κειμένου του χρησμού. Ο
τρίτος χρησμός του μαντείου των Δελφών,συμβούλευε τον Κροίσο να τραπεί σε φυγή όταν
βασιλιάς των Μήδων στεφθεί ένας «ημίονος»,δηλαδή νόθος, όπως ήταν ο Κύρος. Ο
Ηρόδοτος, παραθέτει τους στίχους της Πυθίας :
αλλόταν ημίονος βασιλεύς Μήδισοι γένηται,
και τότε,Λυδέ ποδαβρέ,πολυψήφιδα παρ’ Έρμον
φεύγεινηδέ μένειν,μηδ’αιδείσθαι κακός είναι. [σημ.57]
Το ότι, ο Ηρόδοτος, παραλείπει τους στίχους της δεύτερης προφητείας,οδηγεί κάποιους
ερευνητές να αμφισβητήσουν την αυθεντικότητα του μαντείου,όπως και όλες σχεδόν τις
υπόλοιπες προφητείες που απευθύνονται στον Κροίσο και που ο Αλικαρνασσεύς ιστορικός
αναφέρει σε στίχους.Ο H.W.Parke,θεωρεί, ότι από μόνη της η προφητεία επιδιώκει και
υποδηλώνει μια εξήγηση,σύμφωνα με την οποία ο Ηρόδοτος αποφεύγει να προσδώσει
έμφαση στην ασάφειά της [σημ.58].Ωστόσο,στην ακολουθία της αφήγησης του Ηροδότου,η
απολογία του δελφικού θεού χτίστηκε πάνω στην εσφαλμένη ερμηνεία της από τον
Κροίσο,έτσι ώστε η υπόθεση του Parke δεν θα ήταν πειστική. Έτσι,εκτός από τη
συμβουλή,την οποία ενέκρινε ο Κροίσος και αποφάσισε να αντιταχθεί στους Πέρσες,οι
Δελφοί του συστήνουν να αναζητήσει και να βρει συμμάχους στην ίδια την Ελλάδα.Ο
Ηρόδοτος,αναφέρει,ότι ο Κροίσος έδωσε προτεραιότητα στη Σπάρτη,την πιο ισχυρή πόλη
της Ελλάδας τον 6
ο
αι.π.Χ. [σημ.59] και απέστειλε εκεί πρεσβευτές με δώρα και την
πρόταση για ένωση [σημ.60] ,ενώ προσθέτει,επίσης,έναν πιο πρακτικό
λόγο,υποδεικνύοντας ότι ο Κροίσος είχε παλαιότερα ανταλλαγή υπηρεσιών με τους
Λακεδαιμονίους.Ως παράδειγμα,αναφέρει την περίπτωση,που αυτοί ήθελαν να αγοράσουν
χρυσό από τις Σάρδεις για το άγαλμα του Απόλλωνα,το οποίο στα χρόνια του Ηροδότου
βρισκόταν στη Θορνάκη της Λακωνίας και ο Κροίσος τους δώρισε αυτόν το χρυσό
[σημ.61].Έτσι,επιστρέφοντας στους πρεσβευτές του Κροίσου,ο ιστορικός σημειώνει,ότι οι
Δελφοί εμφανίζονται σε αυτά τα γεγονότα ως μεσολαβητές στη σύναψη συμφωνίας
ανάμεσα στη Λυδία και τη Σπάρτη [σημ.62].Επιπλέον,στην υπόδειξη των Δελφών στον
Κροίσο για εξεύρεση συμμάχων στην Ελλάδα,μπορούμε να παρατηρήσουμε το μηχανισμό
στρατολόγησης Ελλήνων μισθοφόρων από ξένους ηγεμόνες.Με αυτή την έννοια,είναι
ενδεικτική και η βούληση του φαραώ της Αιγύπτου,Άμαση,να στηριχθεί ευρέως από τέτοια
αποσπάσματα και να συμμετάσχει στην ανοικοδόμηση του πυρποληθέντος ναού των
Δελφών το 548/547 π.Χ. [σημ.63].
Σχετικά με το ρόλο και τις αρμοδιότητες του περίφημου μαντείου,που αναφέρθησαν
παραπάνω,οι σύγχρονοι επιστήμονες ακολούθησαν την αρχαία παράδοση,η οποία εξέταζε
προσεχτικά το θέμα του διττού χαρακτήρα των απαντήσεων του δελφικού ιερατείου.
Σύμφωνα με την εξήγηση του Ηροδότου,αυτό είχε προβλέψει την καταστροφή,όχι του
περσικού,αλλά του λυδικού κράτους. Για τον ιστορικό,είναι βέβαιο,ότι ο Κροίσος
παρερμήνευσε τη δελφική προφητεία εξαιτίας της αυτοελπίδας και της φαντασίας του και
με αυτό τον τρόπο,ο ίδιος επικύρωσε την κίνησή του προς την καταστροφή,προς το τέλος
μιας διαδρομής που προοριζόταν από τους θεούς [σημ.64].
Μετά από 14 ημέρες πολιορκίας,οι Πέρσες ξεχύθηκαν στην πόλη και συνέλαβαν αιχμάλωτο
τον Κροίσο. Η πρωτεύουσα της Λυδίας,μετατράπηκε σε στρατηγικής σημασίας
πολιτικό,οικονομικό και στρατιωτικό κέντρο της Περσικής Αυτοκρατορίας.
Συγκεκριμένα,στις Σάρδεις βρισκόταν η κύρια έδρα και το στρατηγείο όλων των Περσών
βασιλέων κατά τη διάρκεια των μεγάλων ελληνοπερσικών πολέμων. Στην πραγματικότητα,
οι Σάρδεις έγιναν η δυτική πρωτεύουσα της Περσίας. Από εδώ ξεκινούσε η περίφημη
«βασιλική οδός» που οδηγούσε στην αρχαία πρωτεύουσα της Περσίας,τα Σούσα.Η περσική
κατάκτηση συνέβαλε,τελικά,στην ευημερία της πόλης,αλλά η διαφορά ήταν,ότι από την
πρώην ασιατική πολυτέλεια και χλιδή,στην πόλη δεν είχαν απομείνει παρά ελάχιστα
απομεινάρια. Είναι γνωστή η διήγηση του Ηροδότου για την κατάληψη της ακρόπολης των
Σάρδεων από τους Πέρσες το 547 π.Χ. [σημ.65]. Οι Σάρδεις ανασυγκροτήθηκαν κατά τη
διάρκεια της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής,όπου μετά τον καταστροφικό σεισμό του
17 μ.Χ. η πόλη θα έπρεπε να ξαναχτιστεί σχεδόν από την αρχή.Τελικά,εξαντλήθηκαν και τα
κοιτάσματα του Πακτωλού,ήδη, από την ύστερη αρχαιότητα,όταν η παραγωγή σταμάτησε.
Επίλογος
Σχετικά με το τέλος του βασιλιά Κροίσου,υπάρχουν δύο εκδοχές αντικρουόμενες. Κατά τον
Ηρόδοτο,ο Κύρος τοποθέτησε το Λυδό βασιλιά στην πυρά,αλλά τελικά δεν τον έκαψε
έπειτα από παρέμβαση του θεού Απόλλωνα [σημ.66]. Κατά τον Βακχυλίδη,ο Κροίσος
επιχείρησε να αυτοκτονήσει στην πυρά μαζί με την οικογένειά του,αλλά τον έσωσε η θεϊκή
παρέμβαση του Απόλλωνα μεταφέροντάς τον στη χώρα των Υπερβορείων [σημ.67]. Για
τους Έλληνες,ο Κροίσος ήταν ο τύπος του βασιλιά φιλέλληνα,ενώ για τους Λυδούς στο
πρόσωπό του αντικατοπτρίζονταν η άνοδος και η λάμψη της εποχής ισχύος της Λυδίας. Για
τους ιερείς του μαντείου των Δελφών,ήταν ο θαυμαστής και «ευλαβής» των αρχών και των
θεσμών του μαντείου. Για τον Κροίσο,μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα,ότι ήταν ο
τελευταίος βασιλιάς της Λυδίας,υπέταξε τις ελληνικές πόλεις-κράτη των δυτικών παραλίων
της Μικράς Ασίας,δημιούργησε στενή σχέση «ευλάβειας» με το δελφικό ιερατείο καθώς και
με άλλα ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου,ενώ ανέπτυξε ενεργή και σημαντική επαφή με
την ελληνική αριστοκρατία της εποχής του. Ιστορικά,ο Κροίσος,χάθηκε μαζί με το βασίλειό
του. Στην περιγραφή του Ηροδότου,κυριαρχεί ο «μυθικός» Κροίσος. Είναι ο
πλούσιος,στους «βαρβάρους» προληπτικός,ευτυχισμένος και υπερήφανος. Μεθυσμένος από
την τύχη και την επιτυχία του,δεν υπολογίζει τις προειδοποιήσεις της μοίρας και τιμωρείται
από την απροσεξία του. Από το θάνατο και τη λησμονιά του τελευταίου Λυδού βασιλιά
διασώζεται η «αιγίδα» του Απόλλωνα,στην οποία ο Κροίσος έδωσε,όσο ζούσε,πολλές
τιμητικές διακρίσεις. Ο θρύλος για τον Κροίσο είναι πολύ διδακτικός,ενώ η τραγική ιστορία
της βασιλείας του,ήταν στην πραγματικότητα μια προβολή της λογοτεχνικής τραγωδίας
όλου του βασιλείου της Λυδίας,το οποίο «άνθισε» και ξαφνικά χάθηκε κάτω από τα ισχυρά
«χτυπήματα» των Περσών...
Κωνσταντίνος Ν. Θώδης
Συγγραφέας – σύγχρονος ιστορικός ερευνητής
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
1. Ηρόδοτου,Ιστορίαι VI,46
2. Kulishova O.V. Delphic oracle in the ancient system of interstate relations 7
th
-5
th
century
BC.Saint Petersburg.: Publishing Center "Humanitarian Academy", 2001. p.220
3. How W.W.,Wells J. A Commentary on Herodotus. Vol. I. Oxford, 1912. p. 55-103
4. ό.π. Ηρόδ. I.14
5. Πλουτάρχου,Σόλων 27,1
6. Ηρόδ.I,30.1 και Πλουτάρχου,Σόλων, 26-27
7. Sourikov I. E. The hospitality of Croesus and Athenians. Moscow,1999.p.74 - Jeffery L.
H. Archaic Greece. The City-States c. 700-500 B. C. London, 1978. p. 142-143
8. Ηρόδ. VI,125
9. Forrest W. G. The First Sacred War - BCH. T. LXXX. 1956. Nr1. p.42. βλ.περισ.
Sourikov I.E.From the history of the Greek Aristocracy – Postarchaic and preclassic
ages.Alcmaeonidae and political life in Athens 7
th
-5
th
century BC.Мoscow, 2000. p.66
10. Sourikov I.E. Cylon’s filth in the history of Athens.7
th
-5
th
centuryBC.Мoscow,1994.p.11
11. Sourikov I. E. The hospitality of Croesus and Athenians. Moscow, 1999.p.7
12. ό.π. Forrest W. G. G. The First Sacred War..p.42
13. ό.π. Sourikov I.E. p.76-77
14. ό.π. Kulishova O.V. p.227
15. Ηρόδ.VI,37.1-37.3
16. Θώδης Κ.- Μαδιά Ε. Λυκίων και Ροδίων,2014.Άρθρο δημοσιευμένο στην
ιστοσελίδα : http://www.ktdrus.gr/index.files/Lycians_and_Rhodians.html
17. Strogechki V.M. Clesthenes and Alcmaeonidae /VDI, 1972, Nr.2.p.102
18. Ηρόδ.IV,125
19. Ηρόδ.IV,124
20. Ηρόδ. V,62
21. Αριστοτέλη,Αθηναίων πολιτεία,19
22. Ηρόδ. I,20-21
23. Ηρόδ. I,21-22
24. Parke H. W., Wormell D. E. W. The Delphic Oracle. Vol. I. p. 128
25. Dovatour A.I . Agricultural Miletus /VDI.1955. Nr.1 (51). p.27-30.
26. Kulishova O.V. Delphic oracle in the ancient system of interstate relations 7
th
-5
th
century
BC.Saint Petersburg.: Publishing Center "Humanitarian Academy",2001. p.230.
27. Ηρόδ. V,92
28. Ηρόδ. III,48 – Νικόλ.Δαμασκού FR 59,3
29. Ηρόδ. I,14.2 και I,51
30. Παυσανία, Χ, 5, 13
31. Ομήρου,ύμνος στον Απόλλωνα,294-301
32. ό.π. Parke H. W. p.210 - Crahay R. La litterature oraculaire chez Herodote. Paris,
1956.p.206
33. Maass M. Das antike Delphi: Orakel, Schatze und Monumente. Darmstadt, 1993. s. 153
34. Παυσανίας Χ,13.5
35. Zhestokanov S.M. Internal policy Kypselidae under Periandros/Ancient city.
Problems of social and political organization and ideology of ancient society /
edited. E.D Frolov.Saint Petersburg,1995. p.49-50
36. ό.π. Kulishova O.V. p.232
37. Βακχυλίδη,Επινίκιος,OL.,III
38. Ηρόδ. I,6-94
39. Ηρόδ. I,5,3
40. Ηρόδ.I,6,2
41. Ηρόδ. I,1.92.1-1.92.3
42. Ηρόδ.I,46,53
43. Ηρόδ.I,73-75
44. ό.π. Parke H.W. p.129
45. Ηρόδ.I,92.2
46. Ηρόδ.I,47.3
47. Ηρόδ. I,50.2
48. Ηρόδ. Α,50.3
49. Ηρόδ.I,1.51.1
50. Ηρόδ.I,1.51.2
51. Ηρόδ.I,1.51.3
52. Διόδ.Σικελ. XVI 56.6
53. Ηρόδ. I,1.51.4
54. Ηρόδ. I,92
55. Ηρόδ. I,50-52.1
56. Ηρόδ. I,53 και ακόμη Ηρόδ. I,46.3, 69.2, 75.2, 86.1,91.4 - Αριστοτ.Ρητορική,1407a38 –
Διόδ.Σικελ.,VIII,31,1
57. Ηρόδ. I, 55, 2
58. ό.π. Parke H.W. p.133
59. Ηρόδ. I,70
60. Kienast D. Die Politisierung des griechischen Nationalbewusstseins und die Rolle
Delphis im grossen Perserkrieg / Hrsg. von Ch. Schubert und K. Brodersen. Stuttgart,
1995.s.123
61. Ηρόδ.I,69.4
62. Ηρόδ. I,69.1-69.3 και Παυσαν. IV,5,3
63. Ηρόδ. II,180
64. Ηρόδ. I,71).
65. Ηρόδ. I,84.3-84.5
66. Ηρόδ. I,86-90
67. Βακχυλίδη,Ωδές 3.23 και Segal C. “Croesus on the Pyre”,Herodotus and Bacchylides,
Wiener Studien 84,1971, p.39-51.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1
I. Δελφοί και Γύγης : Ηρόδ. I, 13:
II. Δελφοί και Αλυάττης : Ηρόδ. I, 19, 3
III. Δελφοί και Κροίσος : Ηρόδ. I, 47,3 - Ηρόδ. I, 53 - Ηρόδ. I, 55, 2 - Ηρόδ. I, 85.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2
Φωτογραφία 1 : Ο Κούρος «Κροίσος» ή Κούρος της Αναβύσσου. Μαρμάρινο άγαλμα
κούρου,ύψους 1,94 μ. Πιθανόν να υπηρέτησε ως επιτύμβιο άγαλμα το βασιλιά Κροίσο της
Λυδίας. Αποτελεί τη μορφή ευγενή και νέου πολεμιστή. Το γλυπτό αυτό είναι γνωστό για το
αρχαϊκό χαμόγελό του.Δημιουργήθηκε μεταξύ 540 και 515 π.Χ. Στην ταφόπλακα υπάρχει
επιγραφή με τα λόγια:«Στήθι και οίκτιρον Κροίσου παρά σήμα θανόντος ον ποτ’ ενί
προμάχοις ώλεσε θούρος Άρης».Στάσου και θρήνισε τον τάφο του νεκρού Κροίσου,τον
οποίο αφάνισε ο φοβερός Άρης,όταν πολέμησε ανάμεσα στους προμάχους.Αρχαιολογικό
μουσείο Αθηνών (3851).Πηγή: Kolpinsky Y.D (1909-1976) .«Γλυπτική της Αρχαίας
Ελλάδας» Moscow,1963. Εικόνα 29.
Φωτογραφία 2 : Ο ναός του Απόλλωνα στους Δελφούς και η στοά των Αθηναίων
(ανακατασκευή). Ο ναός ανοικοδομήθηκε, μετά την πυρκαγιά του 548/547 π.Χ., από τους
Αλκμεωνίδες,εξόριστους Αθηναίους αριστοκράτες και η κατασκεή του ολοκληρώθηκε τα
διάστημα 513-506 π.Χ. Ήταν περίπτερος και είχε 6 х15 κίονες. Το μέγεθος του στυλοβάτη
ήταν 21,65 х 58μ. Η ανατολική πρόσοψη,η οροφή,το δάπεδο,ο ορθοστάτης και τμήμα της
ζωφόρου ήταν από μάρμαρο.Τα υπόλοιπα μέρη,συμπεριλαμβανόμενων των γλυπτών του
αετώματος ήταν από πόρο,ένα είδος λευκού σοβά. Η επιμήκης αίθουσα αποτελείτο από τον
πρόναο,έναν βαθύ τρίκλιτο σηκό,όπου στεγαζόταν το περίφημο μαντείο και τον
οπισθόδομο.Από την ενότητα «Κτίρια δωρικού ρυθμού" και την παράγραφο
"Αρχιτεκτονική αρχαϊκής περιόδου (750-480 π.Χ.)" του κεφαλαίου "Αρχιτεκτονική της
Αρχαίας Ελλάδας» του βιβλίου «Γενική Ιστορία της Αρχιτεκτονικής.Τόμος ΙΙ.
Αρχιτεκτονική του αρχαίου κόσμου. - Ελλάδα και Ρώμη.»που εκδόθηκε από τον
V.F.Markouzon, Moscow 1973 Publishing by.Stroiizdat.
Φωτογραφία 3 : Το εξώφυλλο βιβλίου με τίτλο «Ιστορία της Ουκρανίας γραμμένης από
τον Ηρόδοτο τον 5
ο
αι.π.Χ.». Μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά : Spasko S.Εκδοτικός
οίκος Stebeliak O.M. Κίεβο, 2012.
Φωτογραφία 4 : Θησαυροί της Λυδίας.Εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο της πόλης
Ουσάκ (Ushak).Τα ευρήματα προέρχονται από τις ανασκαφές στους τύμβους των Λυδών
βασιλέων και βρέθηκαν στην περιοχή κοντά στα αρχαία σύνορα της Λυδίας με τη Φρυγία –
τοποθεσίες Τόπτεπε, Άκτεπε και Ικίζτεπε.Τα ευρήματα χρονολογούνται στον 6
ο
αι.π.Χ. και
ανήκουν στο βασίλειο της Λυδίας. Κόσμημα που βρέθηκε στον τύμβο Τόπτεπε και ανήκε
πιθανόν σε μια ευγενή γυναίκα. Πηγή : Περιοδικό Livejournal Treasures of tombs of
Lydian kings”.Εικόνα 39,.02.05.2014. http://marmara-
calypso.livejournal.com/52671.html
Φωτογραφία 5 : Θησαυροί της Λυδίας.Εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο της πόλης
Ουσάκ (Ushak).Τα ευρήματα προέρχονται από τις ανασκαφές στους τύμβους των Λυδών
βασιλέων και βρέθηκαν στην περιοχή κοντά στα αρχαία σύνορα της Λυδίας με τη Φρυγία
τοποθεσίες Τόπτεπε,Άκτεπε και Ικίζτεπε.Τα ευρήματα χρονολογούνται στον 6
ο
αι.π.Χ. και
ανήκουν στο βασίλειο της Λυδίας. Ασημένια κανάτα για κρασί (οινοχόη). Η λαβή είναι
κατασκευασμένη με τη μορφή ενός Κούρου. Πηγή :Treasures of tombs of Lydian
kings”.Εικόνα 45,.02.05.2014. http://marmara-calypso.livejournal.com/52671.html
Φωτογραφία 6 : Θησαυροί της Λυδίας.Εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο της πόλης
Ουσάκ (Ushak).Τα ευρήματα προέρχονται από τις ανασκαφές στους τύμβους των Λυδών
βασιλέων και βρέθηκαν στην περιοχή κοντά στα αρχαία σύνορα της Λυδίας με τη Φρυγία
τοποθεσίες Τόπτεπε,Άκτεπε και Ικίζτεπε.Τα ευρήματα χρονολογούνται στον 6
ο
αι.π.Χ. και
ανήκουν στο βασίλειο της Λυδίας. Χρυσό βραχιόλι με χάνδρες από αλάβαστρο. Πηγή :
Περιοδικό Livejournal Treasures of tombs of Lydian kings”.Εικόνα 60, 02.05.2014.
http://marmara-calypso.livejournal.com/52671.html
Φωτογραφία 7 : Θησαυροί της Λυδίας.Εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο της πόλης
Ουσάκ (Ushak).Τα ευρήματα προέρχονται από τις ανασκαφές στους τύμβους των Λυδών
βασιλέων και βρέθηκαν στην περιοχή κοντά στα αρχαία σύνορα της Λυδίας με τη Φρυγία
τοποθεσίες Τόπτεπε,Άκτεπε και Ικίζτεπε.Τα ευρήματα χρονολογούνται στον 6
ο
αι.π.Χ. και
ανήκουν στο βασίλειο της Λυδίας. Χρυσά βραχιόλια με κεφάλια λεόντων με γυρισμένη την
πλάτη. Πηγή : Περιοδικό Livejournal Treasures of tombs of Lydian kings”.Εικόνα
67,.02.05.2014. http://marmara-calypso.livejournal.com/52671.html