all_steps.gif

TO ΟΥΤΙ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΓΛΑΜΑΣ

all_steps.gif

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη, σύγχρονου ιστορικού ερευνητή

 

image006.jpg

 

image004.gif ΤΟ ΟΥΤΙ

image006.gif

outi_1.jpg

image012.gif

 

Το ούτι - από το αραβικό al oud = ξύλο - έχει μεγάλο αχλαδόσχημο ηχείο , κοντό και φαρδύ χέρι , χωρίς μπερντέδες , κεφαλή που σχηματίζει σχεδόν ορθή γωνία με το χέρι και στριφτά κλειδιά που ρυθμίζονται από τα πλάγια . Το ηχείο του είναι λίγο μεγαλύτερο από του λαούτου . Έχει μήκος περίπου 87 εκ. , από τα οποία τα 20 εκ. είναι της κεφαλής με 10 11 κλειδιά και το πλάτος του ηχείου - σκάφης - είναι 37 εκ. Για τη σκάφη του χρησιμοποιούν σκληρά ξύλα , όπως έβενο , παλισάνδρο , σφένδαμο - τουρκ. κελεμπέκ - οξιά, τριανταφυλλιά , μαόνι , καρυδιά ή κυπαρίσσι . Το καπάκι γίνεται από ξύλο λευκό , συνήθως πεύκο ή έλατο χωρίς ρόζους ή άλλα ελαττώματα . Το χέρι δεν γίνεται πάντα από μονοκόμματο φλαμούρι , αλλά από κομμάτια φλαμουριού και πιπεριά - ή άλλο μαλακό ξύλο - κολλημένα.

 

oud2.jpg

 

image006.jpg

 

Κορυφαίοι κατασκευαστές θεωρούνται οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης Μανόλης , Βασίλης και Ηλίας . Μαθητές του Μανόλη ( Manol Usta ) υπήρξαν οι περίφημοι Hamza & Mustafa Usta ( τουρκ. Μάστορας ) . Το ούτι παιζόταν παλιά με πλήκτρο από κέρατο βοδιού - ταρταρούγα - ενώ σήμερα από πλαστική ύλη . Έχει 5 διπλές χορδές - σε ταυτοφωνία και μια μονή . Κουρδίζεται σε τέταρτες και έναν τόνο . Οι χορδές παλιότερα ήταν από έντερο και τυλιγμένο με σύρμα μετάξι , ενώ σήμερα χρησιμοποιώντας χορδές ανάλογες με αυτές της κλασικής κιθάρας . Παλιότερα , επίσης , τοποθετούσαν μια μονή χορδή κάτω από την πιο οξύτονη διπλή . Την ονόμαζαν μπαμ . Η χορδή αυτή έχει μεταφερθεί τώρα πάνω από την πέμπτη διπλή χορδή στο πάνω μέρος.

 

outi_1092.jpg outi_1095.jpg

 

image006.jpg

 

Το ούτι ήταν πολύ διαδεδομένο μεταξύ του ελληνικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας . Οι εκτελεστές του ερμηνεύουν με τον ωραιότερο τρόπο την Ανατολική Μουσική - ταξίμια και ανατολίτικους χορούς όπως καρσιλαμάδες, τσιφτετέλια κ.ά. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) το ούτι μεταφέρεται μέσω των προσφύγων, όπως και το μπουζούκι και ο μπαγλαμάς , στον ελληνικό χώρο και χρησιμοποιείται περισσότερο από Μικρασιατικά συγκροτήματα. Στη δισκογραφία των 78 στροφών διακρίνονται τα ονόματα του Αγάπιου Τομπούλη που γεννήθηκε και εργάστηκε στην Πόλη, του Γιάννη Σούλη και των Αρμένηδων Σαρκίς και Μάρκου Μελκόν. Κορυφαίος δεξιοτέχνης , σολίστ του αιώνα στο ούτι θεωρείται ο Κωνσταντινουπολίτης Γιώργος Μπατζιανός.

 

image022.jpg

 

ud02.JPG

 

image006.jpg

 

image023.jpg

 

image005.gif Ο ΜΠΑΓΛΑΜΑΣ

image006.gif

baglamas_1087.jpg

Ο ελληνικός μπαγλαμάς

image001.gif

 

Αν προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε, να εκφράσουμε και να αντιπροσωπεύσουμε την Ανατολική Μουσική με ένα μουσικό όργανο, στο μυαλό μας περνά πρώτ απ όλα ο μπαγλαμάς. Ο μπαγλαμάς μοιάζει με το μαντολίνο.

mantolino2.gif

Το μαντολίνο

 

Για το μπαγλαμά έχουν γραφεί στην ιστορία της ελληνικής λαϊκής μουσικής , ιδιαίτερα στο ρεμπέτικο τραγούδι , πολλά τραγούδια .

 

Χαρακτηριστικοί είναι οι παρακάτω στίχοι της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου :

Θα βρω μουρμούρη μπαγλαμά

Ερμηνεία : Πάνος Γαβαλάς

 

image007.jpg

 

Θα βρω μουρμούρη μπαγλαμά

σαν άνθρωπο να κλαίει.

Να του χτυπώ τα τέλια του

τον πόνο μου να λέει.

 

image007.jpg

 

... Θα βρω μουρμούρη μπαγλαμά

φίλο μου να τον κάνω.

Κι αφού κανείς δε με πονά

μαζί του να πεθάνω.

 

image015.gif

 

Σε όλη την Ανατολία δεν υπάρχει τοποθεσία που να μην γνώρισε κανείς το μπαγλαμά . Λαϊκοί ποιητές της Τουρκίας σε όλες τις χρονικές περιόδους εξέφρασαν τη λατρεία, τη χαρά και το πάθος τους μέσα από τους ήχους αυτού του θαυμαστού και εξαιρετικού οργάνου. Γι αυτούς ο μπαγλαμάς ήταν ένας σύντροφος και ένα μέσο επικοινωνίας, το πιο κοινά διαδεδομένο σε χρήση έγχορδο λαϊκό όργανο.

 

Χαρακτηριστικοί είναι οι ακόλουθοι στίχοι του Λευτέρη Παπαδόπουλου :

Αχ ο μπαγλαμάς

Ερμηνεία : Γιώργος Νταλάρας

 

 

image007.jpg

 

Αχ, αχ ο μπαγλαμάς,

μεσάνυχτα στα χέρια του Αρσένη.

Και εσύ μες στη βροχή

να με κοιτάς σαν ξένη

και να μου παίρνεις την ψυχή.

 

 

image007.jpg

 

Αχ, αχ ο μπαγλαμάς,

μια τσίγκινη φωνή γεμάτη πόνο.

Και γω που σ αγαπώ

με το βοριά μαλώνω

σ ένα σοκάκι του Ντεπό ...

 

 

baglama.jpg

ο τούρκικος μπαγλαμάς

image024.gif

 

Στην Ανατολία σε σχέση με την τοποθεσία και το μέγεθος του μπαγλαμά συναντάμε τις ακόλουθες ονομασίες του : Ντιβάν σαζ , Μποζούκ , Τσογκούρ , Κοπούζ , Ιριζβά , Τζουρά , Ταμπουρά κ.ά. Το πιο μικρό στο μέγεθος όργανο, παραλλαγή του μπαγλαμά και λεπτότερο στον ήχο, είναι ο Τζουράς . Λίγο μεγαλύτερο στο μέγεθος και με μια οχτάβα ψηλότερα από τον μπαγλαμά είναι ο ταμπουράς, ενώ με πιο βαρύ και δυνατό ήχο το σάζι.

 

tambura23.gif

ο ταμπουράς

image001.gif

 

Χαρακτηριστικοί είναι και οι στίχοι για το μπαγλαμά του Σπύρου Περιστέρη :

Εβίβα ρεμπέτες

Ερμηνεία : Πάνος Γαβαλάς

 

image007.jpg

 

... Στης ταβέρνας τη γωνιά,

αράζω κάθε βράδυ μοναχός.

Με μπουζουκομπαγλαμά

ξεχνάω κάθε ντέρτι, ντέρτι ο φτωχός.

 

 

 

image007.jpg

 

Εβίβα ρεμπέτες, εβίβα παιδιά,

μες στη ρεμπέτικη ετούτη βραδιά.

Παίξε μπουζούκι μου κι όχι πολλά,

λίγα χρόνια και καλά.

 

image008.gif

 

Ο μπαγλαμάς έχει μεγάλη ιστορία. Αρχικά το όργανο διαδόθηκε από την Ανατολία στην Εγγύς Ανατολή και στην Ασία . Προκάτοχος του μπαγλαμά ήταν το Κοπούζ. Έτσι ονόμαζαν πολύχορδα όργανα, στα οποία περισσότερο από 2000 χρόνια πριν άρχιζαν να παίζουν τουρκικές φυλές στην κεντρική Ασία και οι οποίοι το 15ο αι. έφτασαν στην Ανατολία.

 

Χαρακτηριστικοί είναι και οι παρακάτω στίχοι του Γιώργου Μητσάκη :

Όταν καπνίζει ο λουλάς

Ερμηνεία : Γιώργος Μητσάκης

 

 

Όταν καπνίζει ο λουλάς

εσύ δεν πρέπει να μιλάς.

 

 

 

kalian.gif

 

Άκου που παίζει ο μπαγλαμάς

και πάτα αργιλέ για μας.

 

 

kalian.gif

 

Κανένα μάτι μη μας δει

και μας μπλοκάρουν δηλαδή ...

 

image001.gif

 

Οι διάφορες παραλλαγές του μπαγλαμά συναντώνται την περίοδο του μεσαίωνα, αλλά και σε σύγχρονες λογοτεχνικές πηγές . Ο Γιουνούς Εμρέ το 13ο αι. αναφέρει για το Κοπούζ, τον Τσεστέ, τον Ταμπουρά, τον Τζουρά, το Σάζι και το Τσογκούρ. Ο Καϋγκουσούζ Αμπντάλ το και ο Πιρ Σουλτάν Αμπντάλ το 14ο αι., ο Καζάκ Αμπντάλ και ο Κιόρογλου το 16ο αι. , ο Καρατζάογλαν το 17ο αι. , ο Νταντάλογλου και ο Ντερτλί το 19ο αι. ,ο Ασίκ Βεϋσέλ τον 20ό αι. Και πολλοί άλλοι έχουν συνθέσει ποίηση κάτω από τους ήχους αυτού του θαυμαστού οργάνου. Στην Ανατολία υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη μπαγλαμά. Κάθε περιοχή είχε τη δική της παραλλαγή, ενώ η ονομασία του ποίκιλε ανάλογα με τον αριθμό των χορδών, το μέγεθος, τα ακόρντα ή και την τοποθεσία. Ο αριθμός των χορδών κυμαινόταν από 2 έως και 5.

 

Saz_3030.jpg

το σάζι

image012.gif

 

Χαρακτηριστικοί για το μπαγλαμά είναι οι στίχοι του Τάκη Σιμώτα :

Κανείς εδώ δεν τραγουδά

Ερμηνεία : Νίκος Παπάζογλου

 

 

image005.jpg

 

Ραγίζει απόψε η καρδιά με το μπαγλαμαδάκι,

πολλά κομμάτια έγινε σπασμένο ποτηράκι.

Θυμήθηκα που πίναμε σε τούτο το τραπέζι,

τώρα ποιος ξέρει που γυρνά, ποιος ξέρει τι γυρεύει ;

 

image005.jpg

 

Κανείς εδώ δεν τραγουδά, κανένας δε χορεύει,

ακούνε μόνο την πενιά κι ο νους τους ταξιδεύει...

 

 

Ο μικρός ελληνικός μπαγλαμάς, με αχλαδόσχημο ηχείο και μακρύ λαιμό έχει 3 διπλές χορδές. Είναι ο μικρός αδελφός του μπουζουκιού και μελωδικά εναρμονισμένος σε D A D, αλλά δίνει τον τόνο 1 οχτάβα ψηλότερα από την αντίστοιχη του μπουζουκιού. Τον συναντά κανείς πιο συχνά στον Πειραιά και τη Θεσσαλονίκη, κέντρα υποδοχής των Μικρασιατών προσφύγων το 1922. Είναι συνδεδεμένος με τα ρεμπέτικα τραγούδια και υποστηρίζει το μπουζούκι σε ρόλο ακομπανιαμέντου.

 

Χαρακτηριστικοί είναι και οι στίχοι του Πάνου Γαβαλά :

Παίζουν τα μπαγλαμαδάκια

Ερμηνεία : Χρηστάκης

 

 

Παίζουν τα μπαγλαμάκια,

μάνα μου, αχ τι μεράκια.

 

 

image007.jpg

 

Μια σταλίτσα οργανάκι,

πώς σε φέρνει στο μεράκι.

 

 

image007.jpg

Όταν ακούω μπαγλαμάδες,

έξω φτώχεια και νταλκάδες...

 

image015.gif

 

baglamas_1083.jpg

ο ελληνικός μπαγλαμάς

 

 

image017.jpg

Σόλο μπαγλαμά ασίζ

Εκτέλεση : Μουσά Έρογλου

 

image011.jpg

 

image005.gif ΠΗΓΕΣ

Το Σόλο μπαγλαμά ασίζ του Μουσά Έρογλου προέρχεται από το δίσκο Yedi Karanfil Seven cloves instrumental mp3.

 

 

 

all_steps.gif

Copyright Thodis N. Konstantinos, 2010

all_steps.gif

 

icon_arrow BACK TO INDEX PAGE