ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΣΤΕΛΙΟ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗ - 2ο

by Konstantinos Thodis

Πρόλογος

Η λέξη φαινόμενο χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει τη φύση και τις κατά καιρούς εξάρσεις στη διαδικασία λειτουργίας της, όπως π.χ. η έκρηξη ενός ηφαιστείου, το τσουνάμι ως αποτέλεσμα του σεισμού, ενός άλλου φυσικού φαινομένου, κ.ά. Η εκδήλωσή του δεν είναι περιοδική, αλλά μπορεί να εμφανιστεί π.χ. μια φορά στα πεντακόσια χρόνια. Η λέξη ίνδαλμα αναφέρεται στα πρόσωπα που λάτρεψε ο κόσμος, κυρίως η νεολαία, επιδεικνύοντας ένα άκρατο παραλήρημα ενθουσιασμού στη θέα και το άκουσμά τους, όπως για παράδειγμα ο Έλβις Πρίσλεϋ και ο Μάικλ Τζάκσον στο χώρο της μουσικής στην Αμερική. Η λέξη πρότυπο αποτελεί το παράδειγμα και το υπόδειγμα του προσώπου προς μίμηση για τους νέους, ως αρετή και ιδανικό στη ζωή. Η περίπτωση του Στέλιου Καζαντζίδη και αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο, περιλαμβάνει στοιχεία και από τις τρεις παραπάνω λέξεις - έννοιες. Άλλωστε, είναι γνωστές οι δηλώσεις μεγάλων μουσικών μας συνθετών, στιχουργών και ερμηνευτών γι αυτόν και την εποχή που άφησε στο ελληνικό μουσικό στερέωμα για μισό αιώνα καθώς και για την παρακαταθήκη στις μελλοντικές γενιές με την ουράνια, ασύγκριτη, αμίμητη και ανεπανάληπτη φωνή του. Ο Καζαντζίδης όμως, δεν επηρέασε μόνο με τη φωνή του, αλλά και με τον χαρακτήρα του τις γενιές της εποχής του και τις νεότερες γενιές. Ήταν πιστός στο δρόμο που χάραξε μεταδίδοντας μέσα από τα τραγούδια του την ψυχή του λαού μας μέχρι το τέλος της ζωής του, με τη στάση ζωής και το χαρακτήρα του δεν συμβιβάστηκε ποτέ με το άδικο, την περιθωριοποίηση και την απαξίωση του αδύναμου, του φτωχού, του δυστυχισμένου. Ο Γιώργος Ζαμπέτας, μεγάλο ταλέντο της μουσικής μας κουλτούρας είχε πει γι αυτόν με το γνωστό ύφος του : Τι θα πει πρόεδρος και πρωθυπουργός... Σταμάταγε το τρένο ρε, το καταλαβαίνετε ; Αυτό συνέβη, όταν η αμαξοστοιχία που εκτελούσε το δρομολόγιο Αθήνα Θεσσαλονίκη σταμάτησε στη Λάρισα όπου ο Στέλιος τραγουδούσε με απαίτηση των επιβατών και την αποδοχή του μηχανοδηγού που δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά! Ο δε μικροπωλητής που πουλούσε τους ξηρούς καρπούς στο περιθώριο της συναυλίας έφτασε με τις εισπράξεις να παντρέψει το κορίτσι του! Στην Αμερική Πανεπιστήμια Σικάγο και Οχάϊο την τελευταία διετία διαπρέπει στον τομέα της αστρονομίας ένας Έλληνας νεαρός αστροφυσικός, ο Στέλιος Καζαντζίδης. Μάλλον συνώνυμος του Στέλιου. Ανακάλυψε πρόσφατα με μια προσομοίωση στον υπολογιστή του την προέλευση των πρώτων υπερμεγεθών μαύρων τρυπών που σχηματίστηκαν στο σύμπαν πριν 13 δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη σύγκρουση των γαλαξιών. Αυτή η ανακάλυψη έχει μεγάλο βάρος και επίδραση στην κοσμολογία και την αστροναυτική, δεδομένου ότι βοηθά τους αστρονόμους να βρουν τα βαρυτικά κύματα, μια άμεση απόδειξη της γενικής θεωρίας της σχετικότητας. Είναι νεαρός στην ηλικία με μούσι, στην ηλικία του οποίου ο Στέλιος είχε μουστάκι που ο Μανώλης Χιώτης το είχε παρομοιάσει με βούρτσα! Ε, λοιπόν, το όνομα του Στέλιου του νεότερου αν και έγινε γνωστό μετά την μεγάλη επιστημονική ανακάλυψη σε ανατολή και δύση, έχει σχεδόν επισκιαστεί και φαντάζει ως ανύπαρκτο πίσω από τον όγκο των αναφορών και των πληροφοριών για το Στελάρα, όπως ο απλός εργάτης αποκαλεί το μεγάλο Στέλιο Καζαντζίδη...

 

Stelios_21.jpg

Στέλιος Καζαντζίδης (1931-2001)

 

Η αγγλική εφημερίδα theguardian για το Στέλιο Καζαντζίδη ...

Η γνωστή αγγλική εφημερίδα the guardian στο φύλλο της 18ης Σεπτεμβρίου 2001, τέσσερις μέρες μετά το θάνατο του Στέλιου Καζαντζίδη και στο άρθρο του Constantine Buhayer : Singer who articulated the pain of the Greek diaspora - Ο τραγουδιστής που εξέφρασε τον πόνο της ελληνικής διασποράς γράφει :

Από την εποχή της Οδύσσειας του Ομήρου μέχρι τα σύγχρονα τραγούδια του Στέλιου Καζαντζίδη, οι Έλληνες έχουν μετατρέψει τον πόνο της εξορίας και της ξενιτιάς στην τέχνη ως μέσο που έρχεται για να συμβιβαστεί με αυτήν. Ο Καζαντζίδης θεωρείται μοναχικός καβαλάρης στο πλούσιο μωσαϊκό της ελληνικής μουσικής. Μολονότι αγαπούσε την επαναστατική ρεμπέτικη μουσική παράδοση, ο ίδιος δημιούργησε το δικό του προσωπικό δημοφιλές στυλ, ενώ θεωρούσε τη δυτική μουσική χωρίς ρίζες. Επίτευγμά του ήταν να εκφράσει με μοναδικό τρόπο την αδιάλυτη κοινωνική και συναισθηματική αναστάτωση των Ελλήνων μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε. Σχεδόν 1 εκατομμύριο Έλληνες εγκατέλειψαν την Ελλάδα για να μεταναστεύσουν ανάμεσα στο 1950 και 1975, ως επί το πλείστον στην Αυστραλία, τη Γερμανία και τη Βόρεια Αμερική, μια δυσοίωνη μοίρα γνωστή συλλογικά ως ξεριζωμός uprooting. Αμέτρητοι Έλληνες Dj σε ελληνικούς γάμους ή φεστιβάλ από το Τορόντο μέχρι τη Μελβούρνη μπορούν να εγγυηθούν, ότι αμέσως μόλις άρχιζαν τα τραγούδια του Στέλιου Καζαντζίδη, τα τσιγάρα άναβαν με τη συνοδεία ενός μακρύ αναστεναγμού για την πατρίδα homeland

 

stelios_kazantzidis_23.jpg

Ο Στέλιος Καζαντζίδης τη δεκαετία του 60

 

Ένα βασικό στοιχείο της φωνής του Καζαντζίδη για την επαφή με τον πόνο του χωρισμού και της προδοσίας ήταν η άρθρωση του φωνήεντος α. Αυτό δεν ήταν το παιχνιδιάρικο υψίτονο αα! ήχο που ακούει κανείς στις όπερες και ο προορισμός του είναι η εμφάνιση της φωνητικής δεξιοτεχνίας. Αντ αυτού, αυτό εξερχόταν σαν μια ηχηρή, πάντα αθώα έκφραση της ψυχής, βαθιά μέσα από την ψυχή...

Ο Στέλιος μετά το θάνατο του πατέρα του, συντηρούσε τη μητέρα και το μικρότερο αδελφό του πουλώντας τσιγάρα στο κέντρο της Αθήνας. Τελικά, άρχισε να κερδίζει το ψωμί του τραγουδώντας σε ταβέρνες. Υπηρετώντας τη στρατιωτική του θητεία συνάντησε την πρώτη μεγάλη αγάπη, που εμείς ξέρουμε μόνο με το ψευδώνυμο Καίτη Γκρέϋ. Ως στρατιώτης ο Στέλιος εξορίστηκε για ένα διάστημα στο νησί της Μακρονήσου, όπου βασανίστηκε. Εκείνη την εποχή, το μπουζούκι ήταν πιο επικίνδυνο και από μια βόμβα Μολότοβ. Στη δεκαετία του 50 άρχισε να δουλεύει με τα μεγαθήρια στο ρεμπέτικο, όπως ο Μανώλης Χιώτης και ο Βασίλης Τσιτσάνης, καθώς και με το Μίκη Θεοδωράκη. Ο Καζαντζίδης μετέτρεψε πολλές από τις συνθέσεις τους σε μεγάλες επιτυχίες. Η πρώτη μεγάλη επιτυχία του ως τραγουδιστής και συνθέτης ήταν το τραγούδι Η κοινωνία με κατακρίνει. Μεταξύ του 1957 και 1965 καθιέρωσε το δικό του προσωπικό και μοναδικό στυλ...

 

Stelios_25.jpg

Ο Στέλιος Καζαντζίδης σε εξώφυλλο νεώτερης έκδοσης cds

O δίσκος Η ζωή μου όλη κυκλοφόρησε το 1974 σε συνεργασία με τον Άκη Πάνου.

 

Στη Λατινική Αμερική, Έλληνες μετανάστες παρομοιάζοντας το μέγεθος της αξίας της φωνής του και το όνομά του με το βασιλιά του αργεντίνικου τανγκό Carlos Gardel, τον ονόμαζαν Γκαρντελιάκη. Μετά το χωρισμό του με την Καίτη Γκρέϋ το 1955 συνάντησε την τραγουδίστρια Μαρινέλλα, τότε έφηβη και ταλαντούχα, κόρη Ελλήνων προσφύγων από την Κωνσταντινούπολη. Ερωτεύτηκαν και ξεκίνησε την καριέρα της. Τελικά παντρεύτηκαν, αλλά χώρισαν το 1965. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας στην Ελλάδα (1967-1974) ο Καζαντζίδης ξεχώρισε τη θέση του από το καθεστώς για την τιμωρητική φορολογία. Κλειδωμένος σ ένα δισκογραφικό συμβόλαιο, δεν έκανε ηχογραφήσεις από το 1975 ως το 1987, αν και παρέμεινε ένα αστέρι, ειδικά για την ελληνική διασπορά...

Έκανε μια ηχηρή επιστροφή τη δεκαετία του 90 εξαιτίας των Ποντίων Ελλήνων του Καυκάσου που εγκατέλειψαν την πρώην ΕΣΣΔ, μια κίνηση που τον ενέπνευσε να καταγράψει μια σειρά από τραγούδια της προγονικής εστίας του, τον Πόντο. Ο Καζαντζίδης με μια ήπια λεβεντιά, περιφρονώντας την πολυτέλεια, έδωσε αξιοπρέπεια στη ζωή εκατομμυρίων Ελλήνων κατά τη διάρκεια μιας από τις πιο δύσκολες στιγμές στην ιστορία τους...

 

Η λατρεία του Στέλιου Καζαντζίδη στο Ισραήλ

Η γνωστή στο Ισραήλ και διεθνώς διαδικτυακή σελίδα ειδήσεων Haaretz στις 03.12.2009 μετέδωσε το άρθρο του δημοσιογράφου Ben Shalev με τον τίτλο The Greek pillar of Israeli music - Ο Έλληνας στυλοβάτης της ισραηλινής μουσικής αναφερόμενη στο Στέλιο Καζαντζίδη. Αναφέρουμε αποσπάσματα από το άρθρο αυτό, το οποίο αξίζει να μελετηθεί από τους ειδικούς της μουσικολογίας και το οποίο απεικονίζει με τον πιο παραστατικό τρόπο τη μεγάλη επιρροή στη μουσική της μεσογειακής χώρας του σημαντικότερου Έλληνα τραγουδιστή. Ο μουσικοσυνθέτης μας Μίκης Θεοδωράκης είχε δηλώσει ότι : Ο Στέλιος έχει στο μέταλλο της φωνής του το χάρισμα του Απόλλωνα και του Διόνυσου... Γράφει ο Ben Shalev :

Οι πύργοι του παγκόσμιου κέντρου εμπορίου είχαν πέσει ακριβώς τρεις ημέρες πριν, αλλά εκατομμύρια Έλληνες και λάτρεις της μουσικής ανά τον κόσμο θυμούνται τη 14η Σεπτεμβρίου 2001 για ένα εντελώς διαφορετικό γεγονός. "Η τηλεόραση μετέδιδε, ως συνήθως, ανοικτή στο ελληνικό κανάλι, όταν ξαφνικά ο εκφωνητής ανακοίνωσε ότι ο Στέλιος Καζαντζίδης ήταν νεκρός", θυμάται ο Raz Kedar. Η είδηση με χτύπησε σαν ένας τόνος τούβλα. Ήξερα ότι είχε όγκο στον εγκέφαλο και ότι νοσηλευόταν αλλά όταν λατρεύεις κάποιον δεν πιστεύεις ότι θα πεθάνει.

Μετά το θάνατο του Καζαντζίδη, ενός από τους μεγαλύτερους Έλληνες τραγουδιστές στα τέλη του 20ού αιώνα, ο Kedar έκανε ένα τεράστιο κολάζ με δεκάδες φωτογραφίες του ειδώλου του και το κρέμασε στο δωμάτιό του, επενδύοντας τους τοίχους πάνω από το κρεβάτι του. Κάθε πρωί ανοίγω τα μάτια μου και βλέπω τον Καζαντζίδη. Έτσι υποδέχομαι την ημέρα, λέει ο 54χρονος Kedar από την Ιερουσαλήμ. Κάποτε εργαζόταν στην Intel αλλά τώρα διευθύνει μια σχολή για μαγειρική και γλυπτική. Ο καθένας με την τρέλα του, χαριτολογεί και προσθέτει : Ο θαυμασμός μου για το Στέλιο Καζαντζίδη είναι ένα καλό είδος τρέλας. 

Είναι αμφίβολο κατά πόσον άλλοι άνθρωποι έχουν τεράστιες αφίσες του Καζαντζίδη στα δωμάτια τους, αλλά είναι γεγονός ότι πολλοί Ισραηλινοί έχουν έντονα συναισθήματα για τον άνθρωπο που ο Shlomi Saranga χαρακτηρίζει ως τον Έλληνα Farid al-Atrash και οι περισσότεροι γνωρίζουν τα τραγούδια του, αν όχι το όνομά του.

Farid Al Atrash (1915 1974) : ο πιο δημοφιλής τραγουδιστής στον αραβικό κόσμο, Σύριος.

Η εφημερίδα Yediot Ahronot γράφει για τον νεαρό τραγουδιστή Shlomi Saranga στο φύλλο της 10.09.2011 : Ο 38χρονος Shlomi Saranga Ισραηλινός τραγουδιστής με σεμνό στυλ και ένα μείγμα ελληνικής και ανατολικής μουσικής, θα λάβει μέρος σε μια συναυλία gala στο Κρεμλίνο το Δεκέμβριο του τρέχοντος έτους στην εκδήλωση που διοργανώθηκε από την ομοσπονδία εβραϊκών κοινοτήτων της Ρωσίας. Σύμφωνα με την εφημερίδα αυτό θα είναι το εφαλτήριο για το ετήσιο βραβείο Πρόσωπο της Χρονιάς σε διάφορους τομείς της δημόσιας ζωής. Ο Saranga τραγουδώντας στα εβραϊκά και στα ελληνικά θα συνοδεύεται από μια εκ των σημαντικότερων συμφωνικών της ρωσικής πρωτεύουσας. Ο Saranga έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Ελλάδα και από το 1995 ζει και εργάζεται στο Ισραήλ. Οι περισσότερες από τις επιτυχίες του είναι στην ελληνική γλώσσα και το άλμπουμ του Hagiga Yavanas που έγινε χρυσό πούλησε πάνω από 120.000 cds.

 

saranga.jpg

Ο Ελληνοϊσραηλινός τραγουδιστής Σλόμι Σαράνγκα

 

Και συνεχίζει ο Ben Shalev :

Το τραγούδι Elinor του Zohar Argov γράφτηκε από τον Καζαντζίδη όπως και τα τραγούδια Zingualla  και Nitzotz Ha'ahava του Yehuda Poliker που ερμήνευσαν, μεταξύ πολλών άλλων και οι Ehud Banai και Daklon (Yosef Levy).

Εδώ και μερικές εβδομάδες είναι αδύνατο να μην ακούσεις στο ραδιόφωνο το υπέροχο Berehov Shelakh ερμηνευμένο από τον Daviko (David Shaltiel), ένα 48χρονο οδηγό ταξί από τη Gan Yavneh που τραγουδά τα τραγούδια του Καζαντζίδη από παιδί και τώρα ασχολείται και επαγγελματικά με τη δισκογραφία. Το άλμπουμ του Γεια σου Καζαντζίδη με 20 τραγούδια του Έλληνα τραγουδιστή κυκλοφόρησε πριν από λίγες εβδομάδες. Ο Yaakov Gilad, που έκανε την παραγωγή και είχε την καλλιτεχνική επιμέλεια, είχε κάνει την παραγωγή και του δίσκου του Yoni Poliker, ανιψιού του Yehuda Poliker. Η κυκλοφορία του λευκώματος αποτέλεσε μια καλή δικαιολογία για να συζητηθεί η ιστορία του Καζαντζίδη και πώς κατέληξε να γίνει τόσο αξιοθαύμαστος στο Ισραήλ.

Σε ένα από τα albums του Poliker υπάρχουν 14 τραγούδια, τα περισσότερα των οποίων με ελληνικές μελωδίες σε μια εντελώς νέα επεξεργασία. Για τους λάτρεις του είδους, ας αναφέρουμε για παράδειγμα, ότι ο Poliker διασκεύασε τη δική του εκδοχή στο θρυλικό ΑΥΤΗ Η ΝΥΧΤΑ ΜΕΝΕΙ του Στέλιου Καζαντζίδη καθώς και κάποια βαριά ρεμπέτικα δημοφιλή στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1920-1930.

 

Stelios_22.jpg

Το εξώφυλλο του δίσκου

 

Ο Poliker γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη μεγαλώνοντας με την ελληνική μουσική. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς πόσο δύσκολη ήταν η επαγγελματική σταδιοδρομία ενός από τους πιο επιτυχημένους καλλιτέχνες του Ισραήλ στη δεκαετία του 90. Για πολλά χρόνια έπαιξε σε διάφορα σύνολα κάνοντας συμβιβασμούς rock, αλλά μόνο απρόσμενα βήματα, επιλογή ελληνικής μουσικής, η οποία σε πολλούς φαινόταν γι αυτόν καθαρή αυτοκτονία, που τελικά όμως έφεραν την επιτυχία και την αναγνώριση από ένα ευρύτατο κοινό. Ο Poliker παίζει πολλά όργανα, συμπεριλαμβανομένων και των ελληνικών λαϊκών, μπουζούκι και μπαγλαμά.

 

Poliker_1.jpg

Ο Γιεχούντα Πολικέρ τραγουδά και παίζει με το μπουζούκι του.

 

Ο Poliker σήμερα μένει στο Τελ Αβίβ και στην οθόνη της τηλεόρασής του πάντα παίζει ελληνική μουσική από το δορυφορικό πιάτο. Ακόμη και την πορεία του τελευταίου παγκοσμίου κυπέλλου στο ποδόσφαιρο την παρακολούθησε από την ελληνική τηλεόραση. Για πολλά χρόνια προσπάθησε να ξεφύγει από τον ελληνικό πολιτισμό, ζώντας στο Ισραήλ, για να προσδώσει στην ταυτότητά του την εβραϊκή κουλτούρα, μα στάθηκε αδύνατο. Φυσικά, βρισκόταν στο Ισραήλ, αλλά η ψυχή του ήταν στην Ελλάδα... Στη συνέντευξή του στην εφημερίδα Yediot Ahrodot με τίτλο Κλειστά ορθάνοιχτα μάτια σε μετάφραση στα ρωσικά της Νατάλια Τσιμπάλοβα ο Poliker μιλάει με μεγάλο ενθουσιασμό για τους δεσμούς του με την Ελλάδα και την ελληνική μουσική, την οποία λατρεύει! Το 2007 ηχογράφησε το δίσκο Χόμους Σάπιενς σε συνεργασία με το Μανώλη Ρασούλη, στιχουργό και συνθέτη. Η μελωδία του Νίκου Παπάζογλου, μουσικού και τραγουδοποιού. Και οι δύο πρόσφατα έφυγαν από τη ζωή αφήνοντας ένα ακόμη μεγάλο κενό στη σύγχρονη λαϊκή ελληνική μουσική...

 

PAPAZOGLOU_1.jpg

Ο αείμνηστος Νίκος Παπάζογλου

 

Για να συνεχίσει ο Ben Shalev :

Για να καταλάβει κανείς τη λατρεία στο πρόσωπο του Καζαντζίδη, πρέπει πρώτα να κατανοήσει τη φύση της Ελληνικής μουσικής και τη θέση της στον πολιτισμό, εξηγεί ο παρουσιαστής του Ισραηλινού Ραδιοφώνου Yaron Enosh που παίζει συχνά Ελληνική μουσική στις εκπομπές του. Ο ρόλος του μουσικού δημιουργού σε αυτό τον πολιτισμό είναι να συνδέει τους ανθρώπους με τα συναισθήματά τους. Έτσι τα περισσότερα Ελληνικά τραγούδια αφορούν συναισθήματα : αγάπης, πόνου, χαράς, λύπης. Η Ελληνική κουλτούρα είναι ένα ταξίδι πολιτισμού, σε αντίθεση με τη δική μας που είναι προσανατολισμένη σ ένα στόχο. Η ζωή είναι ένα ταξίδι. Χωρίς πολλές αλλαγές, η ζωή είναι εδώ και τώρα. Ο άνθρωπος δεν χρησιμοποιεί το παρόν ως εγγύηση για το μέλλον. Σύμφωνα μ αυτό το σκεπτικό, η μουσική ως μέσο που προκαλεί συγκίνηση είναι υψίστης σημασίας και οι μουσικοί ως εικόνες είναι άξιοι θαυμασμού, τονίζει ο Enosh.

Υπάρχει μια ελληνική έννοια που ονομάζεται χαρμολύπη, συνεχίζει. Είναι κάτι που δεν μεταφράζεται, κάπως ένας συνδυασμός χαράς και λύπης. Αυτός είναι ο σκοπός της μουσικής : ν αγγίζει όλο το φάσμα των συναισθημάτων, από το ένα άκρο ως το άλλο. Ο Καζαντζίδης μπορούσε να το κάνει. Άγγιζε όλες τις χορδές. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι άνθρωποι τον θαύμαζαν τόσο πολύ, εξηγεί ο Enosh.

Ο τραγουδιστής Jacky Mekaiten, που διασκεύασε το ΥΠΑΡΧΩ του Καζαντζίδη στο Elinor λέει το ίδιο πράγμα με διαφορετικά λόγια : Σχεδόν όλα τα τραγούδια του είναι μελαγχολικά, αλλά δεν γίνεται πάρτυ χωρίς Καζαντζίδη...

Ο δίσκος ΥΠΑΡΧΩ κυκλοφόρησε το 1975 και έγινε χρυσός, όπως και πολλοί άλλοι δίσκοι του Στέλιου Καζαντζίδη. Συμμετείχαν ο μεγάλος μας στιχουργός Πυθαγόρας και ο μουσικοσυνθέτης δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, Χρήστος Νικολόπουλος.

 

Yparxo.jpg

Το εξώφυλλο του δίσκου ΥΠΑΡΧΩ που κυκλοφόρησε το 1975.

Αμέσως μετά ο Στέλιος αποχώρησε από τη δισκογραφία.

 

Ο Στέλιος Καζαντζίδης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1931 από μια πολύ φτωχή οικογένεια στο περιθώριο της κοινωνίας. Η μητέρα του ήταν από τη Σμύρνη το Ελληνικό όνομα της Τουρκικής πόλης Ιzmir και ως παιδί ήταν στόχος της εχθρότητας που αισθάνονταν οι Έλληνες για τους Έλληνες που είχαν έρθει από την Τουρκία, εξηγεί ο Samiko Reitan, συνταξιούχος της El Al που δημιούργησε το διαδικτυακό ραδιοφωνικό σταθμό Αγάπη από το σπίτι του στο Tel Mond και παίζει Ελληνική μουσική 24 ώρες το 24ωρο. Αυτό το υπόβαθρο, πιστεύω, διαμόρφωσε την προσωπικότητά του και τη βαθιά σύμπνοια και αλληλεγγύη που ένιωθε για τους φτωχούς, τους κατατρεγμένους και τους απόβλητους, δηλώνει ο Reitan.

Ο Καζαντζίδης ήταν 13 χρονών όταν ο πατέρας του βασανίστηκε επειδή ανήκε στην Ελληνική Αντίσταση. Ήταν περίπου την εποχή του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, ο οποίος άρχισε όταν τέλειωσε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Βγήκε να δουλέψει, βρίσκοντας απασχόληση ως θυρωρός, αργότερα πουλούσε κάστανα στο κέντρο της Αθήνας και μετά εργάτης, μέχρι που σύμφωνα με το μύθο ο διευθυντής του εργοστασίου όπου δούλευε τον άκουσε να τραγουδάει σ ένα διάλειμμα αγοράζοντάς του μια κιθάρα. Ξεκίνησε τη μουσική του καριέρα το 1950 όταν το βαρύ ρεμπέτικο στυλ υποχωρούσε δίνοντας το προβάδισμα στα πιο χαρούμενα Λαϊκά και έγινε ένας από τους πιο δημοφιλείς τραγουδιστές στην Ελλάδα.

Ήταν ένας υπέροχος τραγουδιστής. Είχε την φωνή της γενιάς του, λέει ο Saranga. Αλλά δεν ήταν μόνο η φωνή του, ήταν και ο χαρακτήρας του. Σύμφωνα με το Reitan, ο Καζαντζίδης ήταν η φωνή του λαού, του ταλαιπωρημένου, του κατατρεγμένου, του προδομένου, αλλά και η φωνή του πρόσφυγα και του μετανάστη. Τη δεκαετία του 1950, εκατομμύρια Έλληνες πήγαν στην Αυστραλία και την Αμερική αναζητώντας δουλειά. Γι αυτούς, η φωνή του Καζαντζίδη ήταν η φωνή της πατρίδας.

Για τους Εβραίους που ήρθαν από την Ελλάδα στο Ισραήλ, ο Καζαντζίδης ήταν η φωνή του κόσμου που άφησαν πίσω για πάντα. Και για τα παιδιά τους, όπως ο Daviko, η φωνή του Καζαντζίδη μεταφέρει βαρύ συναισθηματικό φορτίο στις αποσκευές τους. Όταν ρωτήθηκε για το ΑΝΟΙΞΕ ΜΑΝΑ, το οποίο δεν περιλαμβάνεται στη συλλογή Γεια σου Καζαντζίδη, ο Daviko αναστέναξε και η φωνή του διακόπηκε... Το Άνοιξε Μάνα, ένα από τα σημαντικότερα τραγούδια του Καζαντζίδη, μιλά για έναν άνθρωπο που επιστρέφει στο σπίτι του μετά τον πόλεμο και ανακαλύπτει ότι οι γονείς του χάθηκαν και δεν τους θυμάται κανείς. Δεν μπορώ ούτε να μιλήσω για αυτό, είπε ο Daviko που και οι δύο γονείς του έχασαν τις οικογένειές τους στο Ολοκαύτωμα. Με σκοτώνει. Πραγματικά. Ίσως κάποια μέρα μπορέσω να τραγουδήσω αυτό το τραγούδι...

Οι πρώτοι που έφεραν εδώ τον Καζαντζίδη ήταν Ισραηλινοί Ελληνικής καταγωγής, αλλά το κοινό του γρήγορα μεγάλωσε. Σημαντικό ρόλο στη διάδοση της μουσικής του έπαιξε ο Aris San, ο μη-Εβραίος, Ελληνοϊσραηλινός τραγουδιστής που συνήθιζε να καυχιέται για τους δεσμούς του με τον Καζαντζίδη, σύμφωνα με τον κιθαρίστα Yehuda Keisar και τον φιλοξένησε στο κλαμπ του στη Χάιφα στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Ο Άρης Σαν, εύπλαστος και προσαρμοστικός κατάφερε και ισορρόπησε τον ήχο του και σχηματοποίησε σε δικό του προσωπικό στυλ τις επιρροές του απ τους ήχους της μουσικής της εποχής του, από τον Πρίσλεϋ rock και τον Κλιφ Ρίτσαρντ και τους Σάντοους, από τη μια πλευρά, τα λάτιν, το ελαφρό και λαϊκό τραγούδι και τον Καζαντζίδη από την άλλη. Ο Άρης Σαν Αριστείδης Σεϊσανάς γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1941 και πέθανε το 1994. Από το 1957 ως τα μέσα της δεκαετίας του 60 ήταν ο πιο δημοφιλής super star στο Ισραήλ τραγουδώντας μόνο ελληνικά τραγούδια.

 

Aris_San.jpgaris-San_2.jpg

Ο Άρης Σαν

 

Σύμφωνα με τους μουσικούς Avihu Medina και Rami Danoch, από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 η μουσική του Καζαντζίδη ακουγόταν παντού. Ο Mekaiten, ο οποίος λέει ότι πρωτάκουσε Καζαντζίδη ως έφηβος, έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο στην καθιέρωση της μουσικής του Καζαντζίδη στο Ισραήλ. Κάποιος μου έδωσε κασέτες με τα τραγούδια του. Τι με τράβηξε σ αυτόν; Είναι δύσκολο να το εξηγήσω. Κάτι βαθύ. Ο Καζαντζίδης είναι Καζαντζίδης. Δεν είναι απλά ένας τραγουδιστής. Είναι μια έννοια, μια ιδέα. Πρέπει να μελετηθεί όπως οι άνθρωποι μελετούν τις Εβραϊκές Γραφές, είπε ο Mekaiten.

Αφού ο ίδιος ο Καζαντζίδης έγινε μέρος της Ισραηλινής μουσικής, ήρθε η σειρά του Ισραηλινού Καζαντζίδη στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Αυτό έλεγε η αφίσα όταν ήμουν 20 χρονών... μια άσχημη μωβ αφίσα, λέει γελώντας ο Saranga. Τέσσερα χρόνια αργότερα πήγε στην Ελλάδα αποφασισμένος να συναντήσει τον πνευματικό του πατέρα. Ο Saranga και μια ομάδα φίλων του έφτασαν στο απομακρυσμένο χωριό, αρκετές ώρες από την Αθήνα, όπου ζούσε ο Καζαντζίδης. Βρήκαν το σπίτι του κι εκείνος τους προσκάλεσε να μπουν.

Του έπαιξα τις διασκευές που είχα κάνει σε τρία από τα τραγούδια του, θυμάται ο Saranga. Άκουγε χωρίς να λέει λέξη, ενώ εγώ καθόμουν εκεί χλωμός σαν ψάρι. Όταν έκλεισα το κασετόφωνο μου είπε : Έχεις πολύ μέλλον μπροστά σου. Κατά τη γνώμη μου, είσαι ο διάδοχός μου. Τραγουδάς όλες τις αποχρώσεις που δεν μπορεί κανείς να τραγουδήσει όπως εγώ. Ήταν μια σημαντική στιγμή. Ο γκουρού μου με είχε τελικά ακούσει να τραγουδάω. Το γεγονός αυτό με βοήθησε και αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη που με έσπρωχνε σε ολόκληρη τη ζωή μου, καταλήγει ο Saranga

 

Stelios_24.jpg

Ο Στέλιος σε νεαρή ηλικία

 

Ως κατακλείδα σε αυτό το δεύτερο αφιέρωμα στο Στέλιο Καζαντζίδη προσφέρουμε στους αναγνώστες της ιστοσελίδας μας το τραγούδι που ερμήνευσε υποδειγματικά και εκφράζει την πορεία του στο ελληνικό τραγούδι 50 χρόνια.

 

blue-bar.gif Ο ΤΡΑΓΟΥΔΙΣΤΗΣ

 

| Μουσική: Χρήστος Νικολόπουλος | Στίχοι: Μάρω Μπιζάνη |

 

Εγώ είμαι ένας τραγουδιστής του έρωτα και της ζωής | τραγουδάω για τη φτώχεια για την ξενιτιά | και για τους ερωτευμένους που χουνε φωτιά | Του λαού τα ντέρτια λέω | κι όταν τραγουδάω κλαίω | γιατί είμαι πονεμένος | και στη φτώχεια γεννημένος | Εγώ είμαι ένας τραγουδιστής του έρωτα και της ζωής | μ αγαπούν οι πονεμένοι που χουνε ψυχή | κι όλοι οι αδικημένοι μέσα στη ζωή | Του λαού τα ντέρτια λέω | κι όταν τραγουδάω κλαίω | γιατί είμαι πονεμένος | και στη φτώχεια γεννημένος...

 

 

 

 

 

Stelios_30.jpg

 

 

 

 

 

 

 

ΠΗΓΕΣ

www.guardian.co.uk/news/2001/sep/18/guardianobituaries2

http://www.haaretz.com/hasen/spages/1132454.html

www.2all.co.il/web/sites/greekmusic/Page81.asp

http://www.ktdrus.gr/index.files/Stelios.html

http://www.izrus.co.il/10-09-2011

 

bbar11.gif

 

| Thodis N. Konstantinos, 2013 | Stavropol - Russia |

 

blue-bar.gif BACK TO INDEX PAGE