Τ Ε Υ Χ Ο Σ I S S U E ʠ 5

ΙΟΥΝΙΟΣ JUNE 2 0 1 3

1 . ΔΩΡΙΕΩΝ ΕΞΑΠΟΛΙΣ : ΚΝΙΔΟΣ, ΣΤΑΔΙΟΝ ΚΑΙ ΤΡΙΟΠΙΟΝ

 

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη

Knidos_1.jpg

Η Κνίδος ή Στάδιον ή Τριόπιον υπήρξε αποικία των Λακεδαιμονίων στο ακρωτήριο Τριόπιο της Καρικής χερσονήσου, χτισμένη κατά το μεγαλύτερο μέρος στη Μικρά Ασία και κατά το υπόλοιπο μέρος αυτής πάνω σε μια μικρή βραχονησίδα που συνδέεται με την ηπειρωτική χώρα με ένα ανάχωμα που σχηματίζει δύο λιμένες, τον ένα από τους οποίους οι κάτοικοί της σχεδίασαν για πολεμικά πλοία και τον έτερο για εμπορικά. Όταν στέκεται κανείς πάνω στο ανάχωμα περιβάλλεται από δύο διαφορετικές παραλίες, μια προς το βορρά και μια προς το νότο. Από τη μια πλευρά φυσά ο αέρας και η θάλασσα είναι φουρτουνιασμένη, από την άλλη είναι εντελώς ήρεμη και απάνεμη. Δεν είναι ακριβώς γνωστό που βρίσκονται τα υδάτινα όρια ανάμεσα στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο, αλλά ίσως υπάρχει ένα οριακό σημείο στο άκρο της χερσονήσου Datca, εκεί που αρχικά υπήρξε η πόλη της Κνίδου, ισχυρό εμπορικό κέντρο, ιερό λατρείας της Αφροδίτης, εξέχον μέλος της Δωρικής Ομοσπονδίας και τόπος τέλεσης των Δωρικών αγώνων.[1]

Οι αρχαιολογικές μαρτυρίες στη χερσόνησο της Κνίδου ανάγονται στον 7ο αι. π.Χ. και αποτελούνται κατά κύριο λόγο από κεραμική υψηλής ποιότητας του λεγόμενου Ύστερου ρυθμού των Αιγάγρων. Η Δωρική Ομοσπονδία γνωστή και ως Δωρική Εξάπολις / Dorian Exapolis κάθε τέσσερα χρόνια διοργάνωνε αγώνες στην επικράτεια της Κνίδου. Στα τέλη του 7ου αι. π.Χ. η Κνίδος ήταν μια από τις πόλεις της Μικράς Ασίας οι οποίες πήραν μέρος στην ανέγερση του Ελληνίου στη Ναύκρατη. Στα μέσα του 6ου αι. π.Χ. η Κνίδος έχτισε έναν αξιόλογο θησαυρό στους Δελφούς, ένα από τα πρωϊμότερα μαρμάρινα κτίρια. Γύρω στα τέλη του 6ου αι. π.Χ. οι Κνίδιοι έσωσαν τριακόσιους νεαρούς Κερκυραίους που οι Κορίνθιοι είχαν στείλει στον Αλυάττη να τους ευνουχίσει ως τιμωρία για τη δολοφονία του Περίανδρου στην Κέρκυρα. Σε αδιευκρίνιστη περίοδο η Κνίδος μαζί με την Κέρκυρα ίδρυσαν την Κέρκυρα Μέλαινα στην Αδριατική.[2]

Παλαιά Κνίδος (θέση Burgas) Νέα Κνίδος (θέση Datca)

Αρχικά η Κνίδος ιδρύθηκε από τους Δωριείς στη θέση που βρίσκεται σήμερα η πόλη Burgas της Τουρκίας, η οποία είναι χτισμένη στο ακρωτήριο Dalatzak, το οποίο βρίσκεται σε απόσταση 1,5 χλμ. από την σύγχρονη πόλη Datca. Αναφορά της Κνίδου συναντάται και στα Ομηρικά έπη. Στην αρχαιότητα οι Κνίδιοι θεωρούσαν εαυτούς απογόνους των Σπαρτιατών, οι οποίοι ήδη είχαν αποικίσει τις Λιπάριες νήσους και την πόλη Korchula στην Αδριατική στα τέλη του 6ου αι. π.Χ. Η Κνίδος ήταν το κέντρο μεταξύ των έξι (6) πόλεων που ίδρυσαν οι Δωριείς. Οι υπόλοιπες πόλεις ήταν : η Κως, η Αλικαρνασσός, η Ιαλυσσός, η Κάμειρος και η Λίνδος της Ρόδου. Τον 7ο αι. π.Χ. η πόλη αναπτύχθηκε περισσότερο και γινόταν όλο και πιο πυκνοκατοικημένη. Ο Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς αναφέρει πως : Όταν ο Πέρσης στρατηγός Άρπαγος κατέκτησε την Ιωνία, οι Κνίδιοι άρχισαν να σκάβουν ισθμό κανάλι μήκους 5 σταδίων, περίπου 1000 μ. , για τη σύνδεσή τους με την ηπειρωτική χώρα και να μετατρέψουν το ακρωτήριο σε νησί. Όμως, σε αυτή τους την απέλπιδα προσπάθεια τους σταμάτησε το μαντείο των Δελφών με το χρησμό της Πυθίας και αμαχητί παραδόθηκαν στους Πέρσες. Η πόλη εστίαζε στην αρχαιότητα όλες τις θρησκευτικές και αθλητικές εκδηλώσεις και γιορτές των Δωρικών πόλεων. Μετά τη μεταφορά της πόλης στο ακρωτήριο Κρύο η παλιά πόλη εγκαταλείφθηκε εντελώς. Συνέχισε να υπάρχει πολύ αργότερα με την ονομασία Burgas, πόλη η οποία ήταν χτισμένη σε μια μικρή χερσόνησο και σε ύψος 12 μ. Από την επιφάνεια της θάλασσας. Η περίμετρος της χερσονήσου γύρω από τα τείχη της πόλης είχε μήκος 400 μ. Στο χώρο των ερειπίων συνεχίζονται σήμερα οι ανασκαφές καιτο έργο της αποκατάστασης. Η πόλη ανέπτυξε σε μεγάλο βαθμό την αμπελουργία. Κύρια προϊόντα εξαγωγής ήταν το κρασί και το ελαιόλαδο. Από τα ερείπια διαφαίνεται ότι εκεί υπήρχαν οργανωμένοι χώροι παραγωγής και αποθήκευσης των προϊόντων αυτών. Μέρος των κτιρίων που κατέρευσαν, κατά πάσα πιθανότητα από τον καταστροφικό σεισμό που έπληξε την περιοχή, κυρίως την Κω και την Κνίδο, το έτος 469 μ.Χ., ανήκει σε αυτά τα κτίρια. Ίχνη της παλαιάς Κνίδου βρίσκονται στην περιοχή του λιμανιού Sarah, ακριβώς νότια της Datca και κοντά στο δρόμο προς το Emedzhik. Σημαντικό εύρημα ο ναός του Απόλλωνος. Κατά τη διάρκεια των εν εξελίξει ανασκαφών έχουν βρεθεί ίχνη των αρχαίων ναών και εκκλησίες που ανήκαν σε μεταγενέστερους χρόνους. Στη συνέχεια και για εμπορικούς κυρίως λόγους, η πόλη μεταφέρθηκε στο ακρωτήριο Κρύο, το πιο ακραίο σημείο της χερσονήσου. Σε μικρή απόσταση από την πόλη Datca τοποθετείται η Νέα Κνίδος. Μπορεί κανείς να φτάσει εδώ και από τη θάλασσα με γιοτ ή και με αυτοκίνητο. Όπως ήδη αναφέραμε, την παλαιά Κνίδο ίδρυσαν οι Κάρες το 700 π.Χ. στην πεδιάδα Burgas που απέχει περίπου 2 χλμ. από τη θάλασσα. Η μεταφορά της πόλης έγινε περίπου το 360 π.Χ. σε μια πιο στρατηγική θέση, στην ίδια την άκρη της χερσονήσου Datca. Η αρχαία Κνίδος ήταν χτισμένη σε επίπεδα και σαν ένα γιγαντιαίο θέατρο ανυψωνόταν από την ακτή προς την ακρόπολη. Ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός και γεωγράφος Στράβων περιγράφει ως εξής : ...μια πόλη χτισμένη για την πιο όμορφη θεά στην πιο όμορφη χερσόνησο!.. Αυτή η περιγραφή αναφέρεται στη νέα πόλη στο ακρωτήριο Κρύο σήμερα Deveboynu. Το ακρωτήριο αυτό το δημιούργησε η ίδια η φύση, σαν ένα νησί. Το στενό χωρίζει το ακρωτήριο από το απέναντι βραχώδες νησί, το οποίο οι Κνίδιοι αποίκισαν μπλοκάροντας το φράγμα και δημιουργώντας έτσι δύο όρμους, σε δύο λιμάνια. Το βόρειο λιμάνι χρησιμοποιήθηκε για στρατιωτικούς σκοπούς. Εκεί υπήρχαν παρατηρητήρια και η πρόσβαση εμποδιζόταν από μια μεγάλη αλυσίδα που έφραζε την είσοδο στο λιμάνι. Μέχρι σήμερα αυτός ο βόρειος όρμος δέχεται τους βόρειους ανέμους και είναι κατάλληλος για τον ελλιμενισμό μόνο μικρών σκαφών. Ο ένας από τους πύργους παρατήρησης έχει διατηρηθεί μέχρι σήμερα. Το ευρύτερο νότιο λιμάνι χρησιμοποιήθηκε για τα πλοία των εμπορικών συναλλαγών. Σε εξαιρετικά δύσκολες καταστάσεις και δεχόμενοι επίθεση από εχθρικό στόλο οι Κνίδιοι μετέτρεπαν την είσοδο σε στρατιωτική βάση που χωρούσε μέχρι 20 τριήρεις. Παράλληλα, πλοία μέσω του καναλιού πλάτους μέχρι 10 μέτρων μεταφέρονταν από και προς τον άλλο όρμο. Το 394 π.Χ. κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου η Κνίδος ταλαντεύθηκε ανάμεσα στα αντιμαχόμενα μέρη. Το ίδιο έτος, ο Αθηναίος ναύαρχος Κόνων νίκησε σε ναυμαχία στην Κνίδο τους Σπαρτιάτες ηγούμενος και του περσικού στόλου. Στη ναυμαχία αυτή η Σπάρτη συμμετείχε με 120 τριήρεις υπό την αρχηγεία του Πεισάνδρου απέναντι σε κατά πολύ ισχυρότερο στόλο υπό την αρχηγία του Κόνωνα και του Πέρση Φαρνάβαζου. Ο σπαρτιατικός στόλος καταστράφηκε ολοσχερώς και ο Πείσανδρος σκοτώθηκε. Έτσι οι Πέρσες ανέκτησαν τη δύναμή τους έναντι των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας, αφού πρώτα υπονομεύτηκε η ναυτική δύναμη της Σπάρτης. Στην ιστορία αποτέλεσε ένα επαίσχυντο παράδειγμα και ήγειρε το ερώτημα για το πώς οι πολιτικές διαφορές μεταξύ των ελληνικών πόλεων παρέδωσαν τις ανθούσες αποικίες της Μικράς Ασίας στους Πέρσες. Σε ανάμνηση της νίκης αυτής σμιλεύτηκαν σε μάρμαρο δύο λέοντες βάρους έξι (6) τόνων ο καθένας. Τοποθετήθηκαν πάνω στους τάφους των πεσόντων ηρώων της μάχης. Ο τάφος είχε τετράγωνο σχήμα στη βάση του και στο εσωτερικό του βρισκόταν ένας κυκλικός χώρος δομημένος προς τα πάνω με κλιμακωτή πυραμιδική διάταξη. Αυτή η αρχιτεκτονική αναμφίβολα ήταν εμπνευσμένη από το Μαυσωλείο του βασιλιά Μαύσωλου στην Αλικαρνασσό, πολύ κοντά στην αρχαία Κνίδο. Ο τάφος βρισκόταν σε απόκρημνο βράχο, παράκτια, πέφτοντας προς τη θάλασσα και σε ύψος 60 μ. από την επιφάνειά της. Τα μάτια των λεόντων ήταν κατασκευασμένα από πολύχρωμο γυαλί βιτρό και σύμφωνα με τους σύγχρονους μελετητές ήταν πολύ εκφραστικά. Αργότερα, με τη μεταφορά της πόλης στην άκρη της χερσονήσου, τα λιοντάρια διακοσμούσαν τους κυματοθραύστες του λιμανιού και για τα εισερχόμενα πλοία η εμφάνισή τους προσέδιδε μοναδική ομορφιά τονίζοντας το μεγαλείο της αρχαίας πόλης της Κνίδου. Τα λιοντάρια βρέθηκαν το 1859 από τον αρχιτέκτονα Richard Pulann, ο οποίος ήταν μέλος της αποστολής του Charles Newton στη Μικρά Ασία. Ο Newton ήταν ο υπεύθυνος για την απόκτηση και τη μεταφορά ελληνικών αρχαιοτήτων έργων γλυπτικής και αρχιτεκτονικής για λογαριασμό του Βρετανικού Μουσείου.

xoros3.jpg

Κνιδίων θησαυροί

Η αρχαία Κνίδος ήταν πλούσια και φημισμένη πόλη και ήταν καταγεγραμμένη στο θησαυροφυλάκιο της βουλής του ιερού του Απόλλωνα στους Δελφούς, όπου συνέβαλε τακτικά εκεί με πλούσιες προσφορές. Ήταν σημαντικό εμπορικό κέντρο της αρχαιότητας φημισμένο για το κρασί του. Αλλά και ακόμη περισσότερο για τους σπουδαίους κατοίκους της που συνέβαλαν τα μέγιστα για την ανάπτυξη της ιατρικής, της επιστήμης γενικότερα και των τεχνών. Στην Κνίδο γεννήθηκε ο αρχιτέκτονας Σώστρατος που έχτισε τον περίφημο φάρο της Αλεξάνδρειας, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Εδώ, επίσης, γεννήθηκε ο Εύδοξος 4ος αι. π.Χ. αστρονόμος, ο οποίος υπολόγισε πρώτος την περιφέρεια της γης και ίδρυσε το πρώτο αστεροσκοπείο στην Κνίδο. Εδώ κατασκευάστηκε το πρώτο ηλιακό ρολόι του κόσμου από μάρμαρο σε σχήμα καρέκλας και έδειχνε το έτος και την ώρα της ημέρας. Στην Κνίδο υπήρξε η δεύτερη μετά την Κω ιατρική ακαδημία την οποία ίδρυσε ο Ευρυχών ο Κνίδιος. Εδώ φιλοτέχνησε σε παριανό λευκό μάρμαρο ο διάσημος γλύπτης Πραξιτέλης το άγαλμα της θεάς Αφροδίτης της Κνίδου. Αυτό το περίφημο γλυπτό στήθηκε στο κέντρο του ναού της θεάς και σε έναν όμορφο κήπο μιας απόκρημνης παραλίας με θέα το βόρειο κόλπο. Τον 4ο αι. π.Χ. ήταν το πρώτο άγαλμα γυμνής γυναίκας. Μέχρι εκείνη την χρονική περίοδο υπήρχαν μόνο ανδρικά γυμνά αγάλματα. Αργότερα οι Βυζαντινοί μετέφεραν το άγαλμα αυτό στην Κωνσταντινούπολη και ίσως και αυτό, όπως και πολλά άλλα έργα τέχνης του αρχαίου ελληνικού κόσμου, καταστράφηκε στη μεγάλη πυρκαγιά. Το πιο επιτυχημένο αντίγραφό του βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο του Βατικανού. Τα ερείπια του ναού της Αφροδίτης Ευπλοίας της Κνίδου βρίσκονται ανάμεσα στα δύο λιμάνια. Το κτίριο ήταν χτισμένο σε ένα κυκλικό σχέδιο και είχε διάμετρο περίπου 17μ. Το άγαλμα της θεάς βρισκόταν στο εσωτερικό του ναού. Όταν οι πόρτες άνοιγαν φαινόταν ότι η θεά υποδεχόταν τους προσκυνητές της. Σήμερα εκεί βρίσκεται μόνο το βάθρο του αγάλματος. Ο ναός αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη Ευπλοία, η οποία ήταν όχι μόνο σεβαστή ως θεά του έρωτα, αλλά και ως προστάτιδα των ναυτικών και των ψαράδων, όλων αυτών που ταξίδευαν στη θάλασσα. Κοντά στο ναό υπήρχε και ο οίκος ανοχής, όπου οι ιέρειες ασχολούνταν με την ιερή πορνεία. Αφειδώς ή σεμνά προσέφεραν στους προσκυνητές το έλεος της ίδιας της θεάς του έρωτα και με τη συγκατάβασή της σε όλους μέσω των ιερειών αυτού του ιερού. Άρνηση δεν επιτρεπόταν, καθώς δεν γινόταν αποδεκτή από τις ιέρειες. Σήμερα, από το ναό αυτό έχει διασωθεί μόνο η κυκλική μαρμάρινη βάση του κτιρίου, ενώ διατηρήθηκε κι ένα μικρό αλσύλιο σε σχήμα καρδιάς που πλαισιώνεται από μια στοά στηλών από λευκό μάρμαρο. Στην Κνίδο υπήρχαν δύο (2) θέατρα. Το κάτω και το άνω θέατρο. Το κάτω θέατρο ήταν χτισμένο στην ακτή του νότιου λιμένος και μπορούσε να φιλοξενήσει μέχρι 8000 θεατές. Είναι τέλεια διατηρημένο ως σήμερα. Φωτεινό λευκό, σαν το γυαλισμένο μάρμαρο με μεγαλοπρεπή καθίσματα, καθώς και υψηλή ακουστική ποιότητα. Το άνω θέατρο ήταν σημαντικά μεγαλύτερο και η θέση του ήταν πάνω στην πλαγιά. Η ακριβής θέση του μπορεί να βρεθεί αν κανείς παρατηρήσει την πινακίδα. Δεν έχουν αρχίσει εκεί ακόμη οι ανασκαφές για την αποκάλυψή του, ενώ διακρίνεται ελαφρά το περίγραμμά του και η κλίση του ημικυκλικού χώρου (κοίλου). Στην κορυφή του λόφου βρισκόταν χτισμένος ο ναός του Απόλλωνα και αυτό μαζί με τα υπόλοιπα κτίρια έκανε την πόλη να μοιάζει με ένα θέατρο. Ο ναός του Κόρινθου που βρισκόταν ακριβώς πάνω από το άνω θέατρο ήταν έργο του αρχιτέκτονα Στράτου. Κατά μήκος του δρόμου που οδηγούσε στο ναό του Απόλλωνα και πάνω στα θεμέλια ενός από τους δωρικούς ναούς, ήταν χτισμένη μια εκκλησία στις μέρες του πρώϊμου χριστιανισμού. Ακόμη και σήμερα μπορεί κανείς να θαυμάσει τα ψηφιδωτά στο πάτωμα της εκκλησίας αυτής. Το 1996 άρχισαν οι εργασίες για την αποκατάσταση της στοάς, ενώ ολοκληρώθηκαν περίπου μέχρι σήμερα τα 2/3 αυτής. Η στοά χρονολογείται στον 3ο αι. π.Χ. και κατά πάσα πιθανότητα είναι έργο του Σώστρατου. Η οικοδομή αυτή έχει μήκος 113 μ. και πλάτος 16 μ. και είναι δομημένη με δωμάτια διαστάσεων 5 3,80 μ. Όλα τα παράθυρα έχουν θέα το νότο. Όλα τα ευρήματα που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών εκτίθενται σήμερα στο μικρό μουσείο της πόλης Datca. Κατά τα έτη 1857 1859 τα ερείπια της Κνίδου ερευνήθηκαν από τους Βρετανούς αρχαιολόγους με την καθοδήγηση του Newton, ενώ η πιο σημαντική ανακάλυψή τους ήταν ένα μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Δήμητρας. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών της δεκαετίας του 1970 οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τον κυκλικό χώρο της βάσης του δωρικού ναού της Αφροδίτης μέσα στον οποίο βρέθηκε το βάθρο του θρυλικού αγάλματος της Κνιδίας Αφροδίτης του Πραξιτέλη. Επίσης, στις ανασκαφές της ίδιας περιόδου βρέθηκε και το Βουλευτήριο, το Συμβούλιο των αιρετών οργάνων που πρότεινε την ύπαρξη σε ορισμένες περιόδους της δημοκρατικής τάξης και του δημοκρατικού πολιτεύματος στην αρχαία Κνίδο. Η ακρόπολη της Κνίδου βρισκόταν σε ύψος 284 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το 412 π.Χ. η Κνίδος συμμάχησε με τους Αθηναίους στον πόλεμο εναντίον της Σπάρτης, όπως ήδη αναφέραμε. Αργότερα κυβερνήθηκε από τους πολίτες της με δημοκρατικό πνεύμα και τον 3ο αι. π.Χ. δέχθηκε την εξουσία των Πτολεμαίων. Στους ρωμαϊκούς χρόνους η Κνίδος διατήρησε την αυτονομία της ως την ερήμωσή της τον 7ο αι. μ.Χ., όπως συνέβη και με τις υπόλοιπες παράκτιες κοινότητες της Μικράς Ασίας στη διάρκεια της αραβικής κατάκτησης.

Σήμερα, στη θέση που βρισκόταν η αρχαία πόλη της Κνίδου δεν υπάρχει κανένας σύγχρονος οικισμός, εκτός από τα καταλύμματα των επιστατών του υπαίθριου μουσείου, ένα μικρό εστιατόριο για τα πληρώματα των σκαφών που δένουν στον όρμο και ένα μικρό φυλάκιο της τοπικής αστυνομίας και της συνοριοφυλακής. Πολύ κοντά και σε απόσταση ευθείας ορατότητας με την Ελλάδα βρίσκεται μια ομάδα νησιών, το μεγαλύτερο από τα οποία είναι η Κως, πατρίδα του Ιπποκράτη, ιδρυτή της ιατρικής. Η ερειπωμένη και εγκατελειμένη σήμερα Κνίδος παρουσιάζει μια ιδιαίτερη γοητεία. Δεν υπάρχουν σαφώς προσδιορισμένα και οριοθετημένα μονοπάτια πεζοπορίας, αλλά στενά μονοπάτια όπου κανείς συναντά κατσίκες και σπάνια τουρίστες, που συνήθως ρυπαίνουν τις ακτές. Η σήμανση στον αρχαιολογικό χώρο διευκολύνει την ξενάγηση με μόνο μειονέκτημα ότι είναι μόνο στην αγγλική γλώσσα. Εκπληκτικά καταγάλανη θάλασσα που θα ανταμείψει όποιον τολμήσει να κατακτήσει κάθε γωνιά της αρχαίας πόλης της Κνίδου από κάτω προς τα πάνω. Αναμφίβολα η Κνίδος και ανά πάσα στιγμή θεωρείται μια από τις πιο προηγμένες πόλεις της αρχαιότητας φημισμένη για τα επιτεύγματα των πολιτών της σε όλους τους τομείς της τέχνης και της επιστήμης.

Το άγαλμα της Ευπλοίας Αφροδίτης της Κνίδου

Όταν οι θεριστές κάτοικοι της Κω παρήγγειλαν στον διάσημο Αθηναίο γλύπτη Πραξιτέλη να φιλοτεχνήσει γι αυτούς το άγαλμα της Αφροδίτης, αυτός τους πρότεινε να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο (2) γλυπτά, ένα ενδεδυμένο και ένα γυμνό, ύψους 2 μ. το καθένα. Οι συντηρητικοί κάτοικοι της Κω επέλεξαν το παραδοσιακό γλυπτό της θεάς ντυμένο με το πέπλο της, μη αποδεχόμενοι τη γυμνή επιλογή. Το είδος της γλυπτικής που εμφανίζει γυμνό το γυναικείο σώμα ενσαρκώθηκε με την αιθέρια ομορφιά της Αφροδίτης και τελικά έγινε αποδεκτό από τους τολμηρούς κατοίκους της Κνίδου. Η παρουσία του αγάλματος του Πραξιτέλη στην Κνίδο και η ομορφιά της θεάς έκανε την πόλη κέντρο τουριστών εκείνη την εποχή, περίπου στα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και χιλιάδες προσκυνητές άρχισαν να συρρέουν εκεί για να θαυμάσουν την θεϊκή ομορφιά του ιδανικού σώματος της Αφροδίτης, της θεάς του έρωτα, χαραγμένη στο λευκό μάρμαρο. Σύμφωνα με τον Πλίνιο, οι προσκυνητές πίστευαν ότι το άγαλμα δημιουργήθηκε με την άμεση παρουσία της θεάς. Η παράδοση δε αναφέρει ότι ένας ευγενής ερωτεύθηκε τη θεά μέσω της παρατήρησης του γλυπτού και αφού δώρισε όλη την περιουσία του στο ναό της έπεσε στη θάλασσα από τον γκρεμό και πνίγηκε. Ο βασιλιάς Νικομήδης Α΄της Βιθυνίας (278 250 π.Χ.) πρότεινε στους Κνιδίους απαλλαγή του χρέους τους προς αυτόν με αντάλλαγμα το άγαλμα της Αφροδίτης Ευπλοίας. Οι Κνίδιοι φυσικά αρνήθηκαν και συνέχισαν να εργάζονται για την απόσβεση του χρέους. Το άγαλμα του Πραξιτέλη βρισκόταν, όπως προαναφέραμε, μέσα στο ναό και στο κέντρο του πάνω σ ένα λόφο που υψωνόταν πάνω από τους δύο λιμένες της αρχαίας Κνίδου. Περιβαλλόταν από έναν πολυτελή κήπο. Τα αμπέλια τριγύρω συμπλήρωναν την ομορφιά του ιερού χώρου. Ήταν ο καλύτερος συνδυασμός της συμβολικής παρουσίας της θεάς του Έρωτα και του θεού του κρασιού, Διονύσου. Κάτω από τη σκιά των δένδρων βρισκόταν η κλίνη για εκείνους που θα επιδίδονταν στην ερωτική πράξη με τη συγκατάβαση της θεάς. Στις γιορτές των Κνιδίων οργανώνονταν επίσημες πομπές προς τη θάλασσα, υπήρχαν φανοί που φώτιζαν το χώρο και το άγαλμα της θεάς από τη θάλασσα δημιουργούσε μια φανταστική εικόνα για τους προσκυνητές που προσέγγιζαν το λιμάνι από τη μεριά της θάλασσας. Δημιουργούσαν την εικόνα της θεάς αναδυομένης από τα βάθη της θάλασσας και την ενθρόνισή της στο ναό που βρισκόταν στο λόφο. Το περίφημο άγαλμα δημιουργήθηκε μεταξύ 364 και 361 π.Χ. από τον Πραξιτέλη. Ο Πλίνιος επίσης αναφέρει ότι στην εποχή του το άγαλμα της Αφροδίτης της Κνίδου δεν ήταν μόνο το καλύτερο έργο του Πραξιτέλη, αλλά και το ωραιότερο άγαλμα της αρχαίας πόλης της Κνίδου. Το άγαλμα αυτό προκαλεί βαθύ συγκινησιακό αίσθημα. Η μορφή της θεάς παρουσιάζεται πιο ανθρώπινη και συγκινησιακή από συναισθηματική άποψη από έργα προηγούμενων αιώνων. Η σύνδεση ανάμεσα στην πνευματική και φυσική τελειότητα μεταδίδει στη μορφή της θεάς τέτοιο αισθητικό βάθος και γοητεία τα οποία αισθητοποιούν όλες τις όψεις της. Η εικόνα του τέλειου γυμνού γυναικείου σώματος στο μεγαλείο της. Ελαφρά κυρτό το σώμα, μετατοπισμένα τα πόδια, ντροπαλή χειρονομία του δεξιού χεριού, βιώνουν την αφοσίωση και μαζί μ αυτήν την απώλεια ή την έλλειψη των καθημερινών συνηθειών. Η κομψότητα των κινήσεων και ο μελωδικός και εύγλωττος εσωτερικός ρυθμός ενισχύουν την εντύπωση της ευλυγισίας,της αρμονίας και της ωριμότητας του όμορφου και ανεπτυγμένου σώματος. Στο πρόσωπο της θεάς πλανάται ένα ελαφρύ ονειρεμένο χαμόγελο εκπέμποντας ερωτικό πόθο και τρυφερότητα στα οποία συντείνει και το βέμμα των ματιών. Τα απαλά κυματιστά και μεγαλοπρεπή μαλλιά, τα χυμώδη χείλη, το καθαρό και αγνό μέτωπο, η πλήρης ευλυγισία και λεπτότητα του λαιμού, αλλά και η τολμηρότητα του καλλιτέχνη στην περιγραφή του ωοειδούς σχήματος του προσώπου με την έκφραστικότητα που το διακρίνει συμπληρώνουν και κορυφώνουν τη γοητευτική μορφή της Αφροδίτης. Παρά τη θηλυκότητα και την κομψότητα της μορφής το άγαλμα ήταν εξαιρετικά μεγαλειώδες. Σε αυτό συνέτεινε όχι μόνο το συγκριτικά μεγάλο μέγεθός του, αλλά και η μεγάλη υδρία πάνω στην οποία ήταν ριγμένο το φόρεμα της θεάς, επιτυγχάνοντας την ισορροπία στο κάτω μέρος, όπου τα καλλίγραμμα πόδια της θεάς ήταν πολύ πιο ελαφρά σε σύγκριση με το πάνω μέρος του γλυπτού. Η υδρία προσέδιδε στην όλη σύνθεση τη σταθερότητα ακριβώς που χρειαζόταν. Ως τις μέρες μας διασώθηκαν κάποια επιγράμματα για το άγαλμα της Αφροδίτης Ευπλοίας της Κνίδου. Για παράδειγμα δύο (2) από αυτά έγραψε ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος Πλάτων : Στην Κνίδο, μέσα από τα βάθη της θάλασσας αναδύθηκε η Κυθηραία Κυπρίδα για να ρίξει μια ματιά στο νέο της άγαλμα και μ ένα βλέμμα ανήσυχο μες στην κλειστή της σκήτη, αναφώνησε : Πού με είδε γυμνή ο Πραξιτέλης ;, Όχι, δεν σε είδε ο Πραξιτέλης, δεν σε σκάλισε με τη σμίλη του, αλλά εσύ η ίδια μας έδειξες αυτό που είσαι κρινομένη...[3] Κρινομένη η θεά σύμφωνα με το μύθο, αποκάλυψε το γυμνό αιθέριο σώμα της μόνο σε τρεις νέους. Τον Πάρη, τον Αγχίστη και τον Άδωνη. Το αρχικό άγαλμα δεν έχει διασωθεί. Έτσι καταφεύγουμε στα ρωμαϊκά αντίγραφα της ελληνιστικής περιόδου, που όμως δεν είχαν την ικανότητα να μεταφέρουν την πλήρη τελειότητα των μοντέλων στο μάρμαρο.

Afroditi_anadiomeni.jpg

Ο γλύπτης Πραξιτέλης

Ο Πραξιτέλης γεννήθηκε περίπου το 390 π.Χ. Ήταν Αθηναίος και προερχόταν από οικογένεια ζωγράφων. Ο παππούς του, Πραξιτέλης ο Πρεσβύτερος και ο πατέρας του Κηφισόδοτος ήταν γλύπτες. Αργότερα την τέχνη αυτή ακολούθησαν και οι γιοι του Πραξιτέλη, Τίμαρχος και Κηφισόδοτος ο Νεώτερος. Μεγάλο ρόλο στη ζωή του έπαιξε η αγάπη του για την καλλονή και φημισμένη εταίρα Φρύνη, η οποία κατάφερε να δημιουργήσει γύρω του ερωτική ατμόσφαιρα και δημιουργική έμπνευση. Οι μαγευτικές γυναικείες μορφές του Πραξιτέλη στα γλυπτά δημιουργήματά του είχαν ως πρότυπο τη Φρύνη. Ήδη, από τα πρώτα έργα του, τον Έρωτα και Σάτυρος προσφερόμενος οίνο εκδηλώνεται έντονα η καλλιτεχνική του ατομικότητα. Ο νεαρός Σάτυρος, λεβεντόκορμος και δυνατός, με μια κομψότατη κίνηση χύνει από τη στάμνα κρασί στην κούπα την οποία αυτός κρατά με το αριστερό χέρι. Τον Έρωτα ο Πραξιτέλης τον χάρισε στην Φρύνη και αυτή αργότερα αφιέρωσε το άγαλμα σε ναό της πόλης των Θεσπιών της Βοιωτίας όπου γεννήθηκε. Μετά την Κνίδο, ο Πραξιτέλης πήγε στην Έφεσο, όπου μερικά χρόνια εργάστηκε για τον καλλωπισμό του ιερού της Αρτέμιδας Πρωτοτροπίας. Ήταν το διάστημα μετά την πυρπόλιση του ναού της Εφεσίας Αρτέμιδας από τον Ηρόστρατο(356 π.Χ.) Στην Παριώπη ο Πραξιτέλης φιλοτέχνησε το άγαλμα του Έρωτα το οποίο δεν διασώθηκε ως τις μέρες μας, παρά μόνο σε νομίσματα. Όταν ο Πραξιτέλης επέστρεψε στην Αθήνα (350 π.Χ.) του συνέβη ένα ατύχημα με ένα σοβαρό κάταγμα. Μετά από αυτό, η παρορμητική του νεότητα, ήταν ήδη παρελθόν. Χώρισε με την Φρύνη και ήταν ο καιρός για περισυλλογή. Η δημιουργικότητά του όμως πήρε άλλη μορφή. Έγινε πιο αυστηρός και με βαθύ περιεχόμενο στα έργα του. Στην Αθήνα φιλοτέχνησε για το ναό της Βραβρωνίας Αρτέμιδας στην ακρόπολη το άγαλμα της θεάς σε μάρμαρο. Στις Γκαμπίες στην Ιταλία βρέθηκε το μαρμάρινο άγαλμα της Αρτέμιδας, το οποίο πιστεύεται ότι είναι πιστό αντίγραφο της Αρτέμιδας του Πραξιτέλη. Αργότερα, το 343 π.Χ. ο Πραξιτέλης σκάλισε σε πεντελικό μάρμαρο ένα επίσης διάσημο γλυπτό, γνωστό για την τελειότητά του, τον Ερμή με τον Διόνυσο. Στην ύστερη εποχή της δημιουργικότητάς του φιλοτέχνησε το άγαλμα του Αναπαύοντος Σατύρου. Περίπου το 330 π.Χ. ο Πραξιτέλης πέθανε.

H Λέσχη των Κνιδίων στους Δελφούς

Η Λέσχη των Κνιδίων μέσα από τις εικόνες του Πολύγνωτου. Η περιγραφή είναι παρμένη από την Τρωάδα (Ίλιον) με την αναπαράσταση της άλωσης της Τροίας. Πάνω από την Κασσωτίδα υπάρχει οικοδόμημα με ζωγραφιές στο οποίο βρίσκονται τα έργα του Πολύγνωτου. Είναι δωρεά προς τους κατοίκους της Κνίδου. Αυτό το κτίριο ονομάζεται Δελφική Λέσχη (χώρος για συζήτηση), επειδή στην αρχαιότητα συγκεντρώνονταν εδώ για να κάνουν σοβαρές συζητήσεις, αλλά και να πουν αστεία και παραμύθια. Το ότι τέτοια κτίρια - λέσχες βρισκόταν σε όλη την αρχαία ελληνική επικράτεια μας περιγράφει ο Όμηρος στην Ραψωδία Σ΄(325-330) της Οδύσσειάς του [4] :

325 Μον αγαπούσε τον Ευρύμαχο και πλάγιαζε μαζί του.

326 Και τώρα αυτή με φαρμακόλογα στον Οδυσσέα μιλούσε :

327 Συφοριασμένε ξένε, τα χασες, έχει σαλέψει ο νους σου!

328 Σε χαλκουργειό δεν πας καλύτερα να πέσεις να πλαγιάσεις

329 ή σε καμιά λέσχη, μόν κάθεσαι με τόσους άνδρες μέσα

330 και φλυαρείς έτσι απερίσκεπτα χωρίς να νιώθεις φόβο!

 

Στους Δελφούς υπήρχαν τα κτίρια που απεικονίζονται στο παρακάτω σχήμα σύμφωνα με την ταξινόμηση και αρίθμησή τους :

DELFOI.gif

1. Λέσχη Κνιδίων

2. Στοά θεάτρου

3. Θέατρο

4. Ιερό Διονύσου

5. Εξέδρα

6. Μνημείο Θεσσαλών Δωρεά Δάοχου

7. Τέμενος Νεοπτόλεμου

8. Στοά Αττάλου

9. Σκηνή

10. Μνημείο Κρατήρα (με σκηνές από το κυνήγι του Μ. Αλεξάνδρου)

11. Μνημείο Προυσία

12. Τρίποδες Γέλωνα και Ιέρωνα

13. Ναός Απόλλωνα

14. Βωμός της Χίου

15. Στήλη των Όφφεων (Τρίποδες Πλαταιέων)

16. Άρμα της Ρόδου

17. Πηγή

18. Ιερό ομοφυλόφιλων

19. Σφίγγα των Ναξίων

20. Ιερό της Σιβύλλεως

21. Στοά των Αθηναίων

22-24 Θησαυροί των Ποτιδαίων

25. Θησαυροί των Αθηναίων

26. Βουλευτήριο

27. Θησαυρός των Κνιδίων

28. Σκάλα

29. Θησαυρός των Κυρηναίων

30. Θησαυρός των Αιολέων

31. Θησαυρός των Θηβαίων

32. Θησαυρός των Σιφνίων

33. Θησαυρός των Σικυόνων

34. Δώρα του Τάραντα

35-37 Δώρα του Άργους

38 . Δώρα του Λύσσανδρου Λακεδαιμονίου

39. Δώρα των Αρκάδων

40. Δώρα των Αθηναίων

41. Δώρα των Κερκυραίων

Το τέλος της Κνίδου πρέπει να συνδυαστεί με τις επιδρομές των Περσών και των Αράβων στα παράλια της Μικράς Ασίας κατά τον 6ο και 7ο μ.Χ. αι. Από την εποχή της ακμής του Βυζαντίου έχουν διασωθεί τα ερείπια δύο (2) βασιλικών διακοσμημένων με ψηφιδωτά άριστα διατηρημένα μέχρι σήμερα.

ΠΗΓΕΣ

[ 1 ] http://atlantida-pravda-i-vimisel.blogspot.ru/2011/11/blog-post_6137.html

[ 2 ] http://www.democracycrisis.com/index.php/wednsday/1513-2012-08-22-06-40-14

[ 3 ] http://morkov.net/velikie/afrodita-knidskaya-gg-do-ne.html

[ 4 ] http://hronologia.narod.ru/fokida.html

Σχετική αναφορά με πλούσιο φωτογραφικό υλικό από τον αρχαιολογικό χώρο της Κνίδου στην ιστοσελίδα :

http://www.ktdrus.gr/index.files/Dorian_Exapolis_Knidos.html

 

all_steps.gif

 

karatheodwri1.jpg

Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή [1873 1950]

 

2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΥΣΙΚΗ

 

του Κωνσταντίνου N. Θώδη

Ανδρών σοφών κι επιφανών

Ελλήνων μαθηματικών,

αρχές, αξιώματα κρατούν

ες βίον ανθρώποις ωφελούν.

Της φυσικής οι νόρμες

τον κόσμο συντηρούν,

δόξα στις επιστήμες

που τις υπηρετούν.

Ο κληρονόμος του Θαλή,

μέγας Καραθεοδωρή,

την έρευνα προχώρησε,

την πρόοδο εδραίωσε.

Άριστα στη διατριβή,

μα ήταν μόνο η αφορμή.

Στο Γκαίτιγκεν υφηγητής

και γρήγορα καθηγητής.

Από τον Φέλιξ Κλάιν

μέχρι τον Αϊνστάιν,

όλοι υποκλίνονται σ αυτόν

στο λογισμό μεταβολών.

Στη Σμύρνη οργανώνει

ανώτατες σχολές,

τις έδρες πλαισιώνει

με θετικές αρχές.

Σύμμορφες απεικονίσεις

ορισμούς και συναρτήσεις,

τύπους και μεταβλητές

κύκλους και κλειστές γραμμές.

Στη θερμοδυναμική

η περίφημη αρχή,

πρόταση ουσιαστική

αξιωματικά ορθή.

Μα και στη γεωμετρία

μια μεγάλη εικασία,

ανοιχτό ζήτημα θέτει

που κρατά ογδόντα έτη.

Ο ορισμός της εντροπίας

ομορφιά της δυσκολίας,

βάση στην τοπολογία

μελετά νέα στοιχεία.

Σπουδαίοι μετασχηματισμοί

Λόρεντζ Καραθεοδωρή,

στη σύγχρονη τη φυσική

μοναδική εφαρμογή.

Στο χώρο ποικιλομορφία...

Στο χρόνο ανισομετρία...

Στον κόσμο πάντα κάτι ρέει...

Σε όλα υπάρχουν κορυφαίοι!

07.02.2013

Πρόλογος

Διεθνώς, ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή ανήκει στην πρώτη γραμμή των μαθηματικών του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Αναμφισβήτητα είναι ο μεγαλύτερος Έλληνας μαθηματικός των νεότερων χρόνων. Υπήρξε σπάνια μορφή στην ιστορία της επιστήμης. Ο χαρακτήρας του σεμνός, ευγενικός, μετριόφρων, πράος και πατριωτικός . Ήταν λάτρης των ελληνοχριστιανικών ιδεών και ιδανικών . Η συγκρότηση ενός τέτοιου αδαμάντινου χαρακτήρα σε συνδυασμό με μια υγιώς αναπτυσσόμενη φιλοδοξία που είχε τα θεμέλιά της στο ταλέντο του και τον ευφυή νου του δεν μπορούσε παρά να προδιαγράψει λαμπρή πορεία , άστρο φωτεινό που μας φωτίζει μέχρι σήμερα με φως ελληνικό και οικουμενικό και μας κάνει υπερήφανους . Γενάρχης της οικογένειας είναι ο Φαναριώτης Αλέξανδρος Καραθεοδωρή( 1789 1867 ), γιατρός , λόγιος και μαθηματικός , ιδρυτής της αυτοκρατορικής ιατρικής σχολής της Κωνσταντινούπολης , στην οποία δίδαξε ως καθηγητής επί 40 χρόνια .Υπήρξε προσωπικός γιατρός του σουλτάνου και σύμβουλος του υπουργείου εκπαίδευσης όπου εισήγαγε και επέβαλε στην τουρκική γλώσσα πολλούς επιστημονικούς όρους με ελληνική ρίζα. Άλλωστε μιλούσε και έγραφε 17 γλώσσες . Γενικά οι Καραθεοδωρή καταλάμβαναν ανώτατα αξιώματα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ως υπουργοί , πρεσβευτές , ηγεμόνες νήσων και διπλωματικοί υπάλληλοι . Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή , γιος του Στέφανου Καραθεοδωρή γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου 1873 . Ο πατέρας του ήταν το διάστημα εκείνο πρέσβης της Τουρκίας στις Βρυξέλλες. Το 1896 με δικές του δαπάνες ανακαινίζεται το ιερό , καλύπτεται ο τρούλος και εμπλουτίζεται το εικονοστάσι του Ιερού Ναού του Αγ. Νικολάου των Βρυξελλών . Σε αυτή την εκκλησία που κτίστηκε το 1862 με δαπάνη του Ρώσου ηγεμόνα Νικολάι Αλεξέγιεβιτς Ορλώφ , ήταν πρωτοϊερέας ο Έλληνας π. Αλέξανδρος Σμυρνόπουλος με απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ρωσίας ( 18 - 10 - 1905 ) . Ο Αλέξανδρος Σμυρνόπουλος ( 1859 - 1922 ) γεννήθηκε στην Οδησσό από Έλληνες γονείς . Σε ηλικία 4 ετών ο Κωνσταντίνος χάνει τη μητέρα του και την επιμέλεια αναλαμβάνει η γιαγιά του Ευθαλία Πετροκοκκίνου . Σπουδάζει 2 χρόνια στο ιδιωτικό σχολείο Van der Stock , ενώ 2 φορές κερδίζει το πρώτο βραβείο σε μαθητικούς διαγωνισμούς μαθηματικών , αφού μόνο αυτός κατάφερε να λύσει το πρόβλημα .Το 1891 γράφεται στη Στρατιωτική Σχολή Μηχανικών απ ' όπου αποφοιτεί με το βαθμό του ανθυπολοχαγού - μηχανικού .Γρήγορα εγκαταλείπει το Βέλγιο , όταν ο θείος του Αλέξανδρος , που ήταν γενικός διοικητής της Κρήτης , τον προσκαλεί στα Χανιά . Εκεί γνωρίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο , που από τότε τον συνδέει ισχυρή φιλία μαζί του . Φεύγει όμως για την Αίγυπτο , όπου μελετά μαθηματικά συγγράμματα , ενώ έκανε μετρήσεις στην κεντρική είσοδο της Πυραμίδας του Χέοπα , τις οποίες και δημοσίευσε . Σε ηλικία 27 ετών αποφασίζει να επιστρέψει στη Γερμανία . Γράφεται στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου στο Μαθηματικό Τμήμα . Εκεί παρακολουθεί μαθήματα από μεγάλους μαθηματικούς όπως ο Herman Schwarz , ο Georg Frobenius , o Erhard Schmidt , και ο Lazarus Fuchs . Το 1902 σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο του Gottingen κοντά στους Felix Klein και David Hilbert . Εκεί θα αποφοιτήσει κάνοντας τη επιστημονική του διατριβή με άριστα . Το 1905 αναγορεύεται υφηγητής στο Gottingen , ενώ ήταν ακόμη στο ένατο εξάμηνο σπουδών .Το 1908 παντρεύεται την 24χρονη Ευφροσύνη και αποκτά 2 παιδιά , το Στέφανο και τη Δέσποινα . Μιλούσε , λόγω των μετακινήσεων του πατέρα του , 4 γλώσσες : ελληνικά , τουρκικά , γαλλικά και γερμανικά . Η μεγάλη εμβέλειά του ως μαθηματικού τον φέρνει σε επαφή με άλλους μεγάλους μαθηματικούς , όπως τον Max Plank , τον Albert Einstein κ.ά. Ο Καραθεοδωρή με τον Einstein γνωρίστηκαν το 1915 . Διατήρησαν μια επιστημονική σχέση στηριγμένη στο σεβασμό και την αλληλοεκτίμηση. Τότε άρχισε το ενδιαφέρον του Καραθεοδωρή για τη Θεωρία της Σχετικότητας . Το 1920 με πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου αναλαμβάνει να οργανώσει το Ιώνιο Πανεπιστήμιο στη Σμύρνη , το '' Φως της Ανατολής '' όπως ο ίδιος το αποκαλούσε . Το 1922 όταν οι Τσέτες εισέβαλαν στη Σμύρνη , καταφέρνει να διασώσει τη βιβλιοθήκη και πολλά εργαστηριακά όργανα και με κίνδυνο της ζωής του να τα μεταφέρει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών , όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα . Το 1922 διορίζεται καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1923 καθηγητής στο ΕΜΠ . Το 1928 ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του Πανεπιστημίου Harvard και της Αμερικανικής Μαθηματικής Εταιρείας , επισκέπτεται τις ΗΠΑ μαζί με τη γυναίκα του , όπου για ένα χρόνο δίνει διαλέξεις σε πολλά πανεπιστήμια . Στο Harvard της Μασσαχουσέτης δίδαξε για 1 ολόκληρο 6μηνο και ένα 2μηνο στο Πανεπιστήμιο της California . Επίσης έδωσε μια σειρά διαλέξεων σε 20 Πανεπιστήμια , όπως το Cambridge , το Berkley, το San Fransisco , το Los Angeles , το Washington , το Νew Orleane , το Wisconcin , το New York κ.ά Κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας του επικρατούσε δέος και ''νεκρική'' σιγή . Στο διεθνές Μαθηματικό Συνέδριο της Νέας Υόρκης του δόθηκε η τιμητική προεδρεία . Το 1945 , 3 πανεπιστήμια των ΗΠΑ , μεταξύ αυτών και το Harvard του προσφέρουν θέση , αλλά ήταν ήδη 72 ετών και η ζωή του είχε δυσκολέψει μετά το θάνατο της γυναίκας του και τις πολιτικές συνθήκες μετά τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας . Ο Καραθεοδωρή άρχισε να γράφει επιστημονικές εργασίες από τότε που εργαζόταν ως μηχανικός στην Αίγυπτο . Οι περισσότερες έρευνές του είναι δημοσιευμένες στα γερμανικά . Μέσα από αυτές φαίνεται ένα τεράστιο υπόβαθρο και ταυτόχρονα πολύπλευρο και σημαντικό έργο που τον κατατάσσει μεταξύ των μεγαλύτερων μαθηματικών όλων των εποχών . Ασχολήθηκε , στα μαθηματικά , με τον λογισμό των μεταβολών - Είναι ο τομέας που κυριαρχεί . Γι αυτούς τους λογισμούς ο Einstein υποκλίνεται στον Καραθεοδωρή και τον αποκαλεί δάσκαλο , αφού μέσω αυτών κατορθώνει να διατυπώσει την ειδική θεωρία της σχετικότητας - , με τη θεωρία των πραγματικών και μιγαδικών συναρτήσεων , με τις διαφορικές εξισώσεις , τη θεωρία των συνόλων , τις σύμμορφες απεικονίσεις , τη διαφορική γεωμετρία κ.λ.π. Με τη συμβολή του στο λογισμό των μεταβολών βοήθησε στην ανάπτυξη της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας προκαλώντας το θαυμασμό του Albert Einstein. Η συμβολή του στη θεωρητική φυσική ήταν ουσιαστική. Ειδικά στους τομείς της θερμοδυναμικής - εντροπία - , της γεωμετρικής οπτικής και της μηχανικής. Το 1909 δημοσιεύει την εργασία '' Έρευνα στις βάσεις της θερμοδυναμικής '' στο περιοδικό Mathematische Annalen . Στην εργασία αυτή περιέχεται η περίφημη αρχή Καραθεοδωρή : '' Σε κάθε κατάσταση θερμοδυναμικής ισορροπίας ενός συστήματος υπάρχουν μερικές απείρως γενικές καταστάσεις ισορροπίας στις οποίες δεν μπορούμε να φτάσουμε με αδιαβατικές μεταβολές '' . Ο Καραθεοδωρή κατάφερε να φτάσει στον ορισμό της εντροπίας χωρίς καμιά αναφορά σε θερμοδυναμικούς κύκλους όπως ο κύκλος του Carnot κ.λ.π. Η εικασία Καραθεοδωρή διατυπώθηκε τη δεκαετία του 1920 και αποτελεί ένα από τα τελευταία ανοιχτά ζητήματα στην κλασική διαφορική γεωμετρία , δηλαδή τη γεωμετρία των επιφανειών του τρισδιάστατου ευκλείδιου χώρου R3 . Σύμφωνα με την εικασία αυτή : '' Σε κάθε κλειστή κυρτή ομαλή επιφάνεια του τρισδιάστατου ευκλείδιου χώρου R3, υπάρχουν τουλάχιστον 2 ομφαλικά σημεία''. Παρ ' όλο που η εικασία αυτή διατυπώθηκε πριν από 80 χρόνια , μόλις το 2000 ο Ρώσος μαθηματικός Egorov - απέδειξε την εικασία Καραθεοδωρή.

Η επιστημονική εργασία του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή

* Διατριβή με θέμα '' Για τις ασυνεχείς λύσεις του λογισμού των μεταβολών '' Το 1904 παραδίδει τη διατριβή στον καθηγητή Hermann Minkowski,

θεμελιωτή της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας.

* Υφηγεσία με θέμα ''Ισχυρά μέγιστα και ελάχιστα των απλών ολοκληρωμάτων '' ( 1905 ).

* Απόδειξη του θεωρήματος A. Poincare ( 1919 ).

* Ενασχόλιση με τα μαθηματικά των πλατωνικών διαλόγων.

* Παρουσίαση στην Πρωσική Ακαδημία Επιστημών της αξιωματικής της Θεωρίας της Σχετικότητας ( 1924 ).

* Μαθηματική Ανάλυση της Γεωμετρίας.

* Μαθηματική απεικόνιση στη Θερμοδυναμική.

* Μελέτη της Γεωμετρικής Οπτικής που οδηγεί σε αξιόλογες εφαρμογές.

Το σύστημα τηλεσκοπίων του Palomar (USA) βασίζεται στη θεωρία Καραθεοδωρή.

* Παρουσίαση του θεωρήματός του. Θεώρημα Καραθεοδωρή.

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή στο βιβλίο του Zur Axiomatik der Speziellen Relativitats Theorie γράφει : Ο Einstein διατύπωσε την αξιωματική της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας χρησιμοποιώντας κάποια πειράματα με ωρολόγια του φωτός*και κλίμακες.

* Στη θέση των δεικτών χρησιμοποιούνται φωτόνια που μετακινούνται ανάμεσα σε δύο (2) κάτοπτρα που βρίσκονται σε απόσταση 15 εκ. το ένα από το άλλο.

1.   Εμείς αποδεικνύουμε ότι αυτή η αξιωματική μπορεί με μια καταπληκτική μορφή να απλουστευθεί, εάν όλη η θεωρία οικοδομηθεί μόνο σε παρατηρήσεις χρόνου. Επιτυγχάνοντας να τεθεί το αξίωμα για κανονικές συνθήκες διάδοσης του φωτός, χωρίς να χρησιμοποιηθούν μετρήσιμα μήκη και χωρίς την εισαγωγή προηγουμένως της έννοιας της ταχύτητας. Για τη θεωρία μας, η οποία αυτή καθ αυτή δίνει το φυσικό μέτρο για τα μήκη και τις γωνίες, χρειάζονται απλές έννοιες συνδεδεμένες με το χρόνο. Έννοιες συγκεκριμένων λέξεων όπως, νωρίτερα, αργότερα και ταυτόχρονα.

2.   Αν παρατηρήσουμε αυτούς τους ίδιους κοινούς μετασχηματισμούς, οι οποίοι μεταφέρονται στο χώρο σε κανονικές συνθήκες μετάδοσης του φωτός στον ίδιο χώρο, με κάθε τρόπο κινούμενοι στα όρια του πρώτου επιτυγχάνουμε πλέον τη φυσική μορφή του θεμελιώδους αποτελέσματος του Minkowsky. Συγκεκριμένα, αυτοί οι μετασχηματισμοί μπορούν να παρουσιασθούν ως απεικόνιση του τετραδιάστατου 4D συνεχούς. **

**Ο χώρος που ζούμε είναι γεωμετρικά τρισδιάστατος 3D. Η συντεταγμένη του χρόνου είναι άλλη μια διάσταση. Δηλαδή, αυτό σημαίνει ότι ο δικός μας χώρο χρόνος μακροσκοπικά είναι τετραδιάστατος 4D. Ποια όμως είναι η διάσταση του χωρο χρόνου στο μικρόκοσμο ; Η ακριβής απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι αρνητική, επειδή η δομή του χωρο χρόνου στο μικρόκοσμο δεν είναι άμεσα παρατηρήσιμη. Αυτό το ερώτημα απασχολεί τους φυσικούς ήδη από τον 20ό αι. και είναι ένα ανοιχτό ερώτημα.

Ο κ. Βαντίμ Γκενάντιεβιτς Ζότικοβ, καθηγητής ερευνητής του Κρατικού Πανεπιστημίου Φυσικής και Τεχνολογίας της Μόσχας, στο άρθρο του Νέες συμμετρίες χώρου χρόνου και μη γραμμικότητα στη φύση γράφει : Είναι αποδεκτό, ότι στις τελευταίες παρουσιάσεις, ως ομάδα σχετικών σταθερών, πρέπει να παρουσιάζεται η ομάδα μετασχηματισμών Lorentz Caratheodory και όχι η ομάδα μετασχηματισμών Lorentz ( ομοιογενής ομάδα Poincare). Η ομάδα μετασχηματισμών Lorentz - Caratheodory περιέχει στη σύνθεσή της δύο (2) υπο-ομάδες : Την ομάδα Lorentz και την ομάδα Caratheodory. Η παρουσία στη θεωρία της ομάδας μετασχηματισμών Caratheodory εξασφαλίζει την εισαγωγή στη θεωρία, των αμετάβλητων μεγεθών : τα θεμελιώδη μήκη. Επιπλέον, επιλύει το πρόβλημα των αποκλίσεων της κβαντικής θεωρίας του χώρου. Έχει αποδειχθεί, ότι οι μετασχηματισμοί αυτοί αποτελούν το παράδειγμα μη γραμμικών μετασχηματισμών και προσφέρουν απλές εξηγήσεις για πολλά από τα μη γραμμικά φαινόμενα στη φύση. Συνεπώς, όλες οι θεμελιώδεις εξισώσεις της φυσικής, σχετικά με τις σταθερές τους πρέπει να εξετάζονται από την ομάδα μετασχηματισμών Caratheodory...

Οι νόμοι της φύσης είναι οι σχέσεις μεταξύ των σταθερών. Έτσι, αυτοί δεν χρειάζεται να εξαρτώνται από τους μετασχηματισμούς συμμετρίας. Οι υποθέσεις συμμετρίας τις οποίες έχει ένα σύστημα είναι τα αξιώματα που καθορίζουν την κατάσταση και τη συμπεριφορά του. Με βάση τις αρχές της συμμετρίας μπορούμε να αντλήσουμε νέους νόμους της φύσης αφαιρετικά, όχι μόνο ως αποτέλεσμα των παρατηρήσεων των φυσικών αντικειμένων, αλλά και με την επίλυση των εξισώσεων. Οι νόμοι της φύσης εξετάζονται ως σχέσεις μεταξύ των σταθερών, όπως προαναφέραμε και κυρίως με τη μαθηματική γλώσσα της συμμετρίας, που είναι η Θεωρία Ομάδων...

Ο Caratheodory εφάρμοσε αρχικά τους μετασχηματισμούς καλίμπρας για να αντλήσει θεωρήματα που καθορίζουν τις ικανές συνθήκες για την ύπαρξη ακρότατων συναρτησιακών. Αργότερα αυτοί οι μετασχηματισμοί έλαβαν στη γεωμετρία την σύγχρονη ονομασία τους, δηλ. Μετασχηματισμοί Caratheodory...

Οι εκπομπές και οι αντανακλάσεις σε Χώρο Στροφορμής Σωματιδίων (ΧΣΣ)***οδηγούν σε ετερογενείς συμπιέσεις και εντάσεις (ετερογενείς διατάσεις) σε συντονισμένο χώρο...

*** Είναι ο χώρος που καθορίζει τις ορμές των δομικών στοιχείων (σωματιδίων) των συστημάτων. Σε γενικές γραμμές, ο χώρος των γενικευμένων ωθήσεων μεταβαλλόμενων και συζευγμένων κανονικά σε γενικευμένες συντεταγμένες. Για ένα σύστημα Ν σωματιδίων χωρίς εσωτερικό βαθμό ελευθερίας διάστασης, είναι ένας υποχώρος ο οποίος σχηματίζει μαζί με το χώρο γενικευμένων συντεταγμένων, τον φασικό χώρο του συστήματος. Στην κβαντική μηχανική, σύμφωνα με μια αόριστη συσχέτιση, τα σωματίδια δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν ταυτόχρονα με επαρκώς ορισμένη συντεταγμένη και ορμή.

Στην προβολική γεωμετρία οι μετασχηματισμοί αυτοί ονομάζονται ομόλογοι μετασχηματισμοί ή μικρής ομολογίας. Υπενθυμίζουμε, ότι ομολογία στην προβολική γεωμετρία ονομάζεται ο αυτομορφισμός του προβολικού χώρου (το προβολικό επίπεδο), στον οποίο ένα υπερεπίπεδο (μια ευθεία γραμμή) και ακριβώς ένα σημείο (το κέντρο της ομολογίας) προβάλλουν (απεικονίζουν) τον εαυτό τους. Αυτοί οι μετασχηματισμοί αποτελούν μια ομάδα. Θα καλούμε στο εξής αυτή την ομάδα,ομάδα εκπομπής.Σε αυτή την περίπτωση, σύμφωνα με τη γενική γεωμετρική θεωρία των μετασχηματισμών Caratheodory, ο ΧΣΣ και η αντίστοιχη συντεταγμένη του χώρου Minkowsky καθίστανται κεντρικοί προβολικοί χώροι. Με αυτό τον τρόπο, είναι εξαιρετικά μαθηματικά αυστηρή η ανάλυση της δράσης των μετασχηματισμών Caratheodory, δηλαδή η ομάδα εκπομπής σε ΧΣΣ και οδηγεί στην κβάντωση του χώρο χρόνου. Εμείς, έχουμε βρει εδώ, συνεχίζει ο καθηγητής κ. Zότικοβ, μια πλήρη αναλογία μεταξύ αυτών των ερευνώμενων διαδικασιών και ειδικότερα στις διαδικασίες μεταβίβασης ώσεων που λαμβάνουν χώρα στη θεωρία των στερεών, όπου η διατήρηση της εκπομπής για σωματίδια που κινούνται σε ένα κρυσταλλικό πλέγμα παρουσιάζεται μόνο στην τιμή 2π/α, όπου α=σταθερά πλέγματος...

Με ποια ακρίβεια και πληρότητα οι νόμοι αποδεικνύουν την αποθήκευση ενέργειας και στροφορμής σχετικά με τον κόσμο των στοιχειωδών σωματιδίων, δηλαδή σε μικρές αποστάσεις και σε περιοχές υψηλών ενεργειών; Αποδεικνύεται, ότι η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν είναι εύκολη, όπως ακριβώς και η σημασία των θεμελιωδών νόμων θεωρείται αυτονόητη. Για το λόγο αυτό, ειδικές εμπειρικές δοκιμές για την επαλήθευση αυτών των νόμων δεν έχουν πραγματοποιηθεί. Επίσης, θα πρέπει σαφώς να συνειδητοποιήσουμε, ότι μια πιθανή παραβίαση των νόμων αυτών θα μπορούσε να είναι το αποτέλεσμα της ομοιογένειας και της ισοτροπίας του χώρου χρόνου στο μικρόκοσμο. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει σχεδόν κανένας λόγος να γίνει η ιδέα της ομοιογένειας και της ισοτροπίας του χώρο χρόνου αντικείμενο πίστης των φυσικών...

Ορισμένες ιδιότητες των Μετασχηματισμών Caratheodory

Είναι προφανές, ότι οι νόμοι της φύσης (εξισώσεις κίνησης και εξισώσεις κατάστασης) θα πρέπει να έχουν την ίδια μορφή κατά τη μετάβασή τους σε νέα κίνηση και ενέργεια. Με άλλα λόγια, οι αληθείς νόμοι της φύσης πρέπει να παραμένουν αμετάβλητοι κατά τη μετάβασή τους από μια κατάσταση κίνησης σε μια άλλη η οποία είναι διαφορετική από την προηγούμενη τιμή ενέργειας και εκπομπής. Αυτή η αρχή, μπορεί να ονομαστεί αρχή της σχετικότητας σε ΧΣΣ. Είναι σαφές ότι αυτή η νέα αρχή πρέπει να εξεταστεί σε στενή σχέση με την ειδική θεωρία της σχετικότητας.Αυτό υποδηλώνει ότι η ύπαρξη στη φύση της αρχής της πλήρους σχετικότητας, ατομικά, και σε σχέση με κάθε άλλη εκδήλωση της οποίας αποτέλεσμα είναι η αρχή της σχετικότητας στο χώρο συμβάντων της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας και η αρχή της σχετικότητας σε ΧΣΣ.

Όπως και σε όλα τα είδη μετασχηματισμών στη φυσική, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των ενεργητικών και παθητικών μετασχηματισμών Lorentz Caratheodory. Εδώ, ενέχουν θέση οι ιδιαιτερότητές τους. Εξετάζοντας τις νέες συμμετρίες χώρου χρόνου είναι φανερό ότι έχουν πολλές πειραματικές εφαρμογές και εκδηλώσεις στη μικρο και στη μακρο φυσική. Στη Μοριακή Φυσική και στη Θερμοδυναμική είναι πολύ γνωστή η αρχή Le Chatelier Braun. Στην κλασική ηλεκτροδυναμική τέτοιο παράδειγμα είναι ο κανόνας Lenz για την επαγωγή...

Μια από τις βασικές ειδικές περιπτώσεις των μετασχηματισμών Caratheodory είναι οι γνωστοί Μετρικοί Μετασχηματισμοί ή Μετασχηματισμοί Καλίμπρας Caratheodory στην ηλεκτροδυναμική.

Όλοι οι θεμελιώδεις νόμοι της φύσης πρέπει να διαμορφώνονται σε μια συντεταγμένη ανεξάρτητη γλώσσα. Η πρόταση αυτή ονομάζεται αρχή του αμετάβλητου συντεταγμένων. Αυτή η αρχή είναι μια από τις πιο θεμελιώδεις αρχές της σύγχρονης επιστήμης. Με άλλα λόγια, η αρχή αυτή είναι πιο βασική από τη συμμετρία Lorentz. Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχουν νόμοι, όπως για παράδειγμα ο δεύτερος νόμος του Newton, ο οποίος διατηρεί το αμετάβλητο των συντεταγμένων κι όμως παραβιάζει τη συμμετρία Lorentz. Η δεύτερη θεμελιώδης αρχή της σύγχρονης φυσικής είναι ο ορισμός και η παραδοχή ότι η φύση είναι οργανωμένη και δομημένη με τον καλύτερο τρόπο. Με άλλα λόγια, οι θεμελιώδεις εξισώσεις της φυσικής προέρχονται από την αρχή μεταβολικού τύπου ο ισχυρισμός ότι η δράση κάποιας ποσότητας ή κάποιου μεγέθους, ονομαζόμενο σύστημα Lagrange, για πραγματική κίνηση έχει ένα ακρότατο (μέγιστο ή ελάχιστο)...

Οι μετασχηματισμοί Caratheodory εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στο λογισμό μεταβολών ως ο τρόπος για να μελετηθούν επαρκείς συνθήκες της λειτουργικής δραστηριότητας και έχουν γίνει πλέον ένα σημαντικό εργαλείο για τη μελέτη των φυσικών συστημάτων για τη σταθερότητά τους και οδηγούν σε νέα μη τετριμμένα αποτελέσματα. Οι μετασχηματισμοί Caratheodory παράγουν νέες μετρήσεις που ταιριάζουν και αντιστοιχούν στην εισαγωγή των φυσικών πεδίων. Οι γεωδαισικές εξισώσεις σε μετασχηματισμούς χώρου είναι ισοδύναμες με τις εξισώσεις κίνησης σε αρχικό χώρο...

Το πεδίο Caratheodory παρουσιάζεται ως καθολικό πεδίο. Στο πεδίο αυτό μόρια και δυνάμεις αλληλεπιδρούν με αυτό το πεδίο, αλλά και μεταξύ τους. Επίσης,το πεδίο αυτό καθορίζει τη δύναμη αντίδρασης στο κενό, τη στιγμή κατά την οποία ενεργεί κάποιο σώμα (φυσικό σύστημα) σε αυτό και το οποίο αντιδρά σε κάθε αλλαγή της κινητικής κατάστασης του σώματος. Με κάθε αλλαγή της κατάστασης του σώματος (αντικείμενο) εμφανίζονται δυνάμεις αδράνειας που ενεργούν στο σώμα με τις κατευθύνσεις του φυσικού κενού. Αυτές οι δυνάμεις αντιτίθενται σε κάθε αλλαγή της κατάστασης κίνησης. Έτσι, το πεδίο Caratheodory μπορεί να ταυτισθεί με τις αδρανειακές δυνάμεις διαφορετικής φύσης (μηχανικές, ηλεκτρομαγνητικές κλπ.)...

Και μετά από πρακτικές εφαρμογές με τους μετασχηματισμούς Caratheodory σχετικά με την ειδική θεωρία της σχετικότητας καταλήγει στα εξής συμπεράσματα :

1.   Οι εξισώσεις κίνησης πρέπει να διατηρούν τον τύπο τους κατά τη μετάβαση από το ένα αδρανειακό σύστημα στο άλλο και με αντίστοιχη αλλαγή της ενέργειας και της κίνησης. Αυτή είναι η Αρχή Της σχετικότητας του Einstein Poincare + αρχή της σχετικότητας σε ΧΣΣ.

2.   Η ομάδα μετασχηματισμών Caratheodory καθορίζει το χαρακτήρα των μεταβατικών διαδικασιών στο σύστημα κατά τη διάρκεια της μετάβασής του από μια κατάσταση κίνησης σε μια άλλη που είναι διαφορετική από τις προηγούμενες τιμές ενέργειας και εκπομπής.

3.   Οι μετασχηματισμοί Lorentz Caratheodory έχουν κοινό χαρακτήρα και πρέπει να επεκταθεί η χρήση τους σε όλους τους κλάδους της σύγχρονης φυσικής. Έτσι, επιτρέπουν να δοθούν εξηγήσεις για πολλά ανεξήγητα φυσικά φαινόμενα και παράδοξα, όπως είναι για παράδειγμα το παράδοξο V. Chelomeya στη μηχανική.

4.   Όλες οι γνωστές σχετικιστικές εντυπώσεις (effects), όπως η επιβράδυνση στην κίνηση του ωρολογίου, οι παλμοί της κίνησης ενός σώματος και άλλα, πρέπει να εξετάζονται και να θεωρούνται ως αποτέλεσμα των μετασχηματισμών Lorentz Caratheodory κι όχι με τη στενή έννοια, ως αποτέλεσμα των μετασχηματισμών Lorentz. Αυτό δίνει μια νέα ώθηση και νέα κίνητρα στα πειράματα για τον καθορισμό των ορίων ισχύος της κλασικής θεωρίας της σχετικότητας.

5.   Όλες οι θεμελιώδεις εξισώσεις της φυσικής, πέρα από τις σταθερές της ομάδας Lorentz (ομοιογενής ομάδα Poincare) εξετάζονται σε σχέση με την ομάδα μετασχηματισμών Caratheodory. Με άλλα λόγια, όλες οι θεμελιώδεις εξισώσεις της φυσικής, όπως οι εξισώσεις Maxwell, Einstein κλπ. θα πρέπει να ελέγχονται για το αμετάβλητό τους κάτω από την ομάδα μετασχηματισμών Caratheodory. Αν κάποιες από αυτές τις εξισώσεις δεν είναι σταθερές σε σχέση με τους μετασχηματισμούς Caratheodory τότε εφαρμόζεται η γενική διαδικασία για να τους φέρει σε μια σταθερή μορφή.

6.   Πολλές από τις προβλέψεις του M. Born μπορούν πλέον εύκολα να ελεγχθούν και να εγκατασταθούν ως πειραματικά δεδομένα.

Επίλογος

Το Δεκέμβριο του 1949 ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή δίνει την τελευταία του διάλεξη στο Μόναχο . Πεθαίνει 2 μήνες αργότερα .Η σορός του ενταφιάστηκε στο Δασικό Νεκροταφείο του Μονάχου.

Ο φυσικομαθηματικός Albert Einstein, στην τελευταία συνέντευξη τύπου, το 1955 είπε γι' αυτόν :

...Κύριοι, ζητήσατε να σας απαντήσω σε 1000 πράγματα. Κανείς όμως δε θέλησε να ρωτήσει, ποιος ο δάσκαλός μου, ποιος μου έδειξε και μου άνοιξε το δρόμο προς την ανώτερη μαθηματική

επιστήμη και έρευνα. Και για να μη σας κουράσω, σας λέω απλά, χωρίς λεπτομέρειες, ότι μεγάλος μου δάσκαλος , υπήρξε ο αξεπέραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή , στον

οποίο , εγώ προσωπικά , αλλά και η μαθηματική επιστήμη, η φυσική, η σοφία του αιώνα μας, χρωστάμε τα πάντα.

Τα βιβλία του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή που υπάρχουν σήμερα :

* Άπαντα μαθηματικά έργα, σε 5 τόμους των 500 σελίδων καθένας που εκδόθηκαν το 1954 στο Μόναχο με την επιμέλεια της Βαυαρικής Ακαδημίας Επιστημών.

* Λογισμός των Μεταβολών, 400 σελίδων που εκδόθηκε το 1939.

* Σύμμορφες Απεικονίσεις, 114 σελίδων που εκδόθηκε το 1932.

* Θεωρία Πραγματικών Συναρτήσεων, 720 σελίδων που εκδόθηκε το 1918.

* Θεωρία Μιγαδικών Συναρτήσεων μιας Μεταβλητής , σε 2 τόμους των 300 και 200 σελίδων αντίστοιχα που εκδόθηκε το 1950.

* Γεωμετρική Οπτική , 350 σελίδων που εκδόθηκε το 1932 στη Στουτγκάρδη.

* Αλγεβρική Θεωρία του Μέτρου Ολοκλήρωσης , 367 σελίδων , έκδοση 1939.

Τα παραπάνω βιβλία εκδόθηκαν το 1983 και στις ΗΠΑ (New York) . Επίσης οι εργασίες που έγραψε στα ελληνικά , μεταφράστηκαν στα αγγλικά και τα γερμανικά . Πολλοί φοιτητές σήμερα σε όλο τον κόσμο , από τη Ρωσία μέχρι την Αργεντινή και από την Αυστραλία μέχρι τον Καναδά γράφουν τη διατριβή τους πάνω στο έργο του μεγάλου Έλληνα μαθηματικού. Το 1973 η Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία διοργάνωσε διεθνές συμπόσιο για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή . Τα Ελληνικά Ταχυδρομεία κυκλοφόρησαν γραμματόσημο στο οποίο ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή απεικονίζεται δίπλα στο μεγάλο αρχαίο Έλληνα φυσικομαθηματικό και αστρονόμο Θαλή το Μιλήσιο ( 643 - 548 π.Χ ). Το 2000 το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης διοργάνωσε Παγκόσμιο Συνέδριο Μαθηματικών για τα 50 χρόνια από το θάνατό του . Ο ανδριάντας του βρίσκεται σήμερα στην κεντρική πλατεία της Κομοτηνής.

Οι αρχαίοι Έλληνες έγραψαν την εξής επιγραφή στο Ιερό του Ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς 2500 χρόνια πριν :

Εν δε τω προνάω τω εν Δελφοίς , γεγραμμένα εστίν ωφελήματα ανθρώποις ες βίον . Γράφη δε υπό ανδρών ούς γενέσθαι σοφούς λέγουσιν Έλληνες .

μετάφραση από τα ρωσικά : Θώδης Κώστας

www.ktdrus.gr

Σχετικές αναφορές :

http://www.ktdrus.gr/index.files/epistimi_2.html

http://www.ktdrus.gr/index.files/article_14.html

 

all_steps.gif

 

3 . Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΟΥΤΕ ΑΠΟΝΕΜΕΤΑΙ, ΟΥΤΕ ΤΕΜΑΧΙΖΕΤΑΙ ...

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη, συγγραφέα - εκπαιδευτικού

 

Smyrni1919-1922.jpg

Το θέμα της κατά περιόδους γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας του Αιγαίου, των Ελλήνων της Μαύρης θάλασσας, των Ελλήνων της θάλασσας του Μαρμαρά, των Ελλήνων της Στερεάς Ελλάδας,των Ελλήνων της νησιωτικής Ελλάδας, των Ελλήνων της Μακεδονίας, κατά συνέπεια όλου του Ελληνισμού έχει κοινό παρονομαστή θύτη. Όταν μιλάμε για γενοκτονία με φορέα υποβολής τον ίδιο, δηλαδή το τουρκικό κεμαλικό κράτος, για όλους τους εμπλεκόμενους παθόντες λαούς θύματα, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί και να κινούμαστε μέσα στα πλαίσια μιας κοινής προσπάθειας με τη συναίνεση όλων, ιδιαίτερα όταν απευθυνόμαστε σε ανήκοντες στην ίδια εθνική ομάδα, όπως είναι οι Έλληνες έλκοντες την καταγωγή τους και απόγονοι των Ελλήνων της Μικρασίας του Αιγαίου, του Πόντου, της Κωνσταντινούπολης. Η γενοκτονία δεν απονέμεται ως τίτλος τιμής σε κανέναν, ούτε τεμαχίζεται. Δεν είναι διεκδίκηση τίτλων ιδιοκτησίας αγροτικής γης, όπου εμπλέκονται πολλοί και όποιος έχει τον τρόπο και τα μέσα, πολιτικά ή οικονομικά κάποια περίοδο ή δεδομένη χρονική στιγμή εγείρει αγωγή κατά του δημοσίου, ας πούμε και όταν εκδοθεί η δικαστική απόφαση και δικαιωθεί γίνεται κύριος του τίτλου της ιδιοκτησίας, η οποία και του αποδίδεται άμεσα, αποτελεί τετελεσμένο γεγονός και φέρει τελικά και το όνομά του. Οι υπόλοιποι με αυτή την απόφαση ίσως δικαιώνονται μεν, αλλά ήδη η απόφαση δεν έχει συμπεριλάβει τα δικά τους ονόματα, αφού δεν κατέθεσαν αγωγή. Φαίνεται δε, μόνο στο όνομα του διεκδικητή και καταθέτοντος την αγωγή, του οποίου ο τίτλος είναι ορατός, νόμιμος και μπορεί να προβάλλεται δημόσια.

smyrna-18d.jpg

Η γενοκτονία διαφόρων εθνών και εθνοτήτων που ζούσαν μέσα στα όρια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σκιάζει με βαθύ μαύρο χρώμα την ιστορία του τουρκικού λαού και της κρατικής του οργάνωσης. Ο Γάλλος συγγραφέας και περιηγητής Ανρί Μπάρμπι, ο οποίος βρέθηκε στην Ανατολία το 1916 γράφει στις σημειώσεις του : Όποιος περάσει τώρα από τις περιοχές αυτές δεν μπορεί παρά να ανατριχιάσει στη θέα των ερειπίων και του θανάτου. Δεν υπάρχει ούτε ένα δένδρο, ούτε ένας βράχος, ούτε μια τούφα χαμηλής βλάστησης που να μην βεβηλώθηκε και να μην καλύφθηκε από ποτάμια αίματος. Δεν υπάρχει ποτάμι ή ρέμα που να μην πέρασε στην αιώνια μνήμη σαν τόπος εκτέλεσης εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Δεν υπάρχει ούτε ένας γκρεμός, ούτε ένα φαράγγι που να μην έγινε υπαίθριος τάφος και το κοίλος του οποίου δεν άσπρισε απ΄τους σκελετούς των θυμάτων, καθώς σε καμία περίπτωση οι εκτελεστές τους δεν είχαν το χρόνο, μα ούτε την θέληση να κάνουν τον κόπο να θάψουν τα θύματά τους... Ακόμη μια μαρτυρία ενός Άγγλου ιστορικού και καθηγητή της φιλοσοφίας, του Χέρμπερτ Γκίμπονς : Ακόμη πιο τρομακτικό γεγονός ήταν ο εκτοπισμός, το ξεσπίτωμα, των αμάχων της Μεσοποταμίας. Δεν εξαιρέθηκαν ούτε οι άρρωστοι, ούτε οι έγγυες γυναίκες. Οι άνθρωποι δεν είχαν τη δυνατότητα να πάρουν τίποτε μαζί τους. Και αυτοί οι φτωχοί άνθρωποι κάτω από τον καυτό ήλιο έπρεπε να βαδίσουν με τα πόδια για 5 με 6 εβδομάδες. Οι ηλικιωμένοι, οι άρρωστοι και τα παιδιά που έπεφταν στο δρόμο ποτέ δεν σηκώθηκαν. Οι γυναίκες που ήταν σε προγεννητικό στάδιο με τα μαστίγια αναγκαζόταν να μετακινηθούν. Και όταν κατά τη διάρκεια της πορείας μια γυναίκα έφτανε στον τοκετό, ετοιμοθάνατους τους άφηναν να πεθάνουν μέσα στη σκόνη. Ποια από αυτές τις γυναίκες μητέρες θα μπορούσε να αυτοκτονήσει ; Οι γυναίκες αυτές σε έξαλλη κατάσταση χτυπούσαν τα μωρά τους στο έδαφος για να τα απαλλάξουν από τον πόνο. Εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες και παιδιά πέθαναν στο δρόμο από την πείνα και τη δίψα... Αυτή ήταν η μοίρα όλων εκείνων τους οποίους οι ηγέτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για πολιτικούς λόγους αποφάσισαν είτε να εξοντώσουν, είτε να μετακινήσουν έξω από τα εδάφη της αυτοκρατορίας, τα οποία εδάφη δικαιωματικά ανήκαν σε όλα αυτά τα υπό εξόντωση και εκτόπιση ιστορικά έθνη. Αυτό θα το αποδείξουμε στο δεύτερο μέρος του πονήματός μας.

smyrna-31c.jpg

Θα μπορούσαν όλα αυτά να μην συμβούν ; Με άλλα λόγια θα μπορούσε να αποφευχθεί η γενοκτονία ; Ήταν άραγε ένοχοι για τη γενοκτονία οι ίδιοι οι άνθρωποι που υποβλήθηκαν σε αυτήν ; Αυτά τα ερωτήματα πάντα προέκυψαν, προκύπτουν και θα προκύπτουν όσο και όταν επικρατεί ακόμη αυτή η αφελής αντίληψη, ότι η γενοκτονία σχετίζεται με μια μορφή συμπεριφοράς των Ελλήνων, των Αρμενίων, των Ασσυρίων, των Κούρδων και άλλων εθνών που οι Τούρκοι αποφάσισαν να ξεφορτωθούν. Φαινομενικά, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, αν όλα αυτά τα έθνη ήταν πιο μετριοπαθή, πιο ειρηνικά και προδοτικά και δεν σήκωναν τα όπλα, δεν θα υπήρχε η γενοκτονία. Με άλλα λόγια, για το μίσος ενάντια στους λαούς που υπόκεινται σε γενοκτονία, φταίνε οι ίδιοι αυτοί οι λαοί ως ένοχοι. Αλλά, στην πραγματικότητα φορέας της γενοκτονίας όλων των εθνικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν πάντα η τουρκική πλευρά. Η γενοκτονία ήταν πολιτικά προκαθορισμένη, ανεξάρτητα από τον τύπο της συμπεριφοράς των θυμάτων. Το να κατηγορούμε το θύμα κατά κάποιον τρόπο, θα ισοδυναμούσε με το να κατηγορήσουμε το Ιράκ ή τη Σερβία ότι φταίνε για την επιθετικότητα των ΗΠΑ. Η γενοκτονία των λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν μπορούσε να προληφθεί ή να αποφευχθεί και αυτό το τονίζω ιδιαίτερα, για τον εξής απλούστατο λόγο : Γιατί αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της τουρκικής πολιτικής κουλτούρας. Για να το δούμε αυτό διαχρονικά στην ιστορία των τελευταίων 100 χρόνων, από την Επανάσταση ως τη Μικρασιατική καταστροφή και μέχρι το 1925, παραθέτουμε κατά χρονικές περιόδους τις γενοκτονίες και την ιστορία τους που οργανώθηκαν από τις τουρκικές αρχές εξουσίας σε διάφορες ηγεμονίες της. Σε αυτά τα πογκρόμ εξοντώθηκαν : Το 1822 στη σφαγή της Χίου περίπου 50.000 Έλληνες. Το 1823 στο Μεσολόγγι περίπου 9.000 Έλληνες. Το 1826 στη Βασιλεύουσα περίπου 25.000 Γενίτσαροι. Το 1850 στη Μοσούλη περίπου 10.000 Ασσύριοι. Το 1860 στο Λίβανο περίπου 12.000 Μαρωνίτες. Το 1876 στη Βουλγαρία 15.000 περίπου Βούλγαροι. Το 1894 στο Σασούν περίπου 12.000 Αρμένιοι. Το 1896 στη Δυτική Αρμενία περίπου 300.000 Αρμένιοι. Το 1903 1904 στη Βόρεια Ελλάδα περίπου 15.000 Έλληνες της Μακεδονίας. Το 1904 στα Άδανα περίπου 30.000 Αρμένιοι. Το 1915 στην Αρμενία περίπου 1.500.000 Αρμένιοι. Το 1918 στο Καρς, Αρνταχάν και Αλεξανδρόπολις περίπου 100.000 Αρμένιοι. Το 1919 στην Κιλικία περίπου 50.000 Αρμένιοι. Το 1922 στη Σμύρνη περίπου 200.000 Έλληνες κυρίως και Αρμένιοι. Τέλος, από το 1917 ως το 1925 στη Νοτιοανατολική Τουρκία περίπου 2.000.000 Κούρδοι εξοντώθηκαν και εκτοπίστηκαν.

smyrna-34.jpg

Δυστυχώς, κι εδώ είναι το πρόβλημα, καθένας από τους λαούς που υποβλήθηκε σε γενοκτονία, απελάσεις, εκτοπίσεις και διώξεις ασχολείται με : 1. Το δικό του πρόβλημα αποδεικνύοντας με τις μαρτυρίες των συγγενών των θυμάτων που επέζησαν και τα ιστορικά ντοκουμέντα, ότι πραγματικά διώχθηκε και εξοντώθηκε. 2. Το γεγονός ότι η δίωξη ήταν άδικη και αντίθετη με τις αρχές του πολιτισμού και της προόδου και 3. Την απαίτηση για αναγνώριση και καταδίκη της γενοκτονίας του λαού του από τη διεθνή κοινότητα. Τότε όλοι πίστευαν ότι κάθε μια γενοκτονία αποτελεί ανεξάρτητο πολιτικό πρόβλημα που πρέπει να λυθεί ανεξάρτητα, χωρίς την ανάμειξη και τη συσχέτιση με άλλες πράξεις βίας σε συσχετισμό με τα υπόλοιπα έθνη. Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι Μια φωνή ενάντια στη γενοκτονία και η αναγνώρισή της από την Τουρκία όποτε κι αν επιτευχθεί να συνδεθεί με την κατεύθυνση εκδημοκρατισμού αυτής της χώρας. Αποτέλεσμα αυτού του καθεστώτος, γιατί περί καθεστώτος πρόκειται, η απέλαση ως σήμερα περισσοτέρων από 5.000.000 χριστιανών από τις πατρογονικές τους εστίες. Σήμερα στην Τουρκία δεν υπάρχουν περισσότεροι από 150.000 χριστιανοί. Με βάση τις μαρτυρίες και τα αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών και αναλύσεων των πληγέντων εθνικών ομάδων απαγγέλονται κατηγορίες : Για την εξόντωση 2.000.000 περίπου Αρμενίων ως αποτέλεσμα της σφαγής και των πορειών θανάτου την περίοδο 1915 1922 και από αυτούς οι μισοί την περίοδο 1915 1916. Για την απέλαση από τη μητρική τους γη και εξόντωση τουλάχιστον 750.000 Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης, της Ιωνίας, της Καππαδοκίας και του Πόντου κατά την περίοδο 1912 1922 , από τους οποίους 350.000 Έλληνες του Πόντου κατά την περίοδο 1916 1922. Για τη σφαγή περίπου 500.000 Αραμαίων/Ασσυρίων κατά την περίοδο 1914 1918 από τους οποίους περίπου 100.000 πιστοί της Συριακής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Τα θύματα ήταν πολίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι θύτες το στρατιωτικό καθεστώς προσκείμενο στο τουρκικό εθνικιστικό κόμμα Ένωση και Πρόοδος, γνωστοί και ως Νεότουρκοι και επίσης ο ιδεολογικός και πολιτικός κληρονόμος του, η κυβέρνηση της αντιπολίτευσης της Άγκυρας, ιδρυτής και ηγέτης της οποίας ήταν ο Κεμάλ Μουσταφά Ατατούρκ. Οι προσπάθειες για την ανάληψη ευθύνης για τις μαζικές εκτελέσεις, τις θηριωδίες και τους διωγμούς κατά την χρονική περίοδο 1919 1922 δεν οδήγησαν σε κανένα αποτέλεσμα. Οι δράστες παρέμειναν ουσιαστικά ατιμώρητοι. Έτσι οι σταδιακές ή εξουσιοδοτημένες εκτοπίσεις και σφαγές στάθηκαν αρνητικό προηγούμενο για τους συμμάχους νικητές του Α΄ και του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Αντί να ενισχυθεί η ασφάλεια των εθνικών μειονοτήτων και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την ισότιμη συνύπαρξη των εθνικών ομάδων με διαφορετική θρησκεία και μέσα στον ίδιο χώρο, στο ίδιο κράτος, οι σύμμαχοι συμφώνησαν με τους Νεοτούρκους ως προς το εξής : Με τη μεσολάβηση και έγκριση των νικητριών δυνάμεων στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο και τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) συναίνεσαν στον πλήρη εκτουρκισμό της Ανατολικής Θράκης και της Μικρασίας του Αιγαίου. Και πάλι το ίδιο συνέβη αργότερα με τους νικητές του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, όπου συνεχίστηκαν οι αναγκαστικές εκτοπίσεις και η εξόντωση περίπου 2.000.000 , το οποίο αποτέλεσε για τη συνέχεια ένα καλό παράδειγμα για την μετέπειτα δίωξη περισσοτέρων ανθρώπων. Η Τουρκική Δημοκρατία πάνω από τα θεμέλια που χτίστηκαν με τα οστά των μαρτυρικών λαών των Ελλήνων, Αρμενίων, Ασσυρίων, Κούρδων κ.ά. ποτέ δεν αποστασιοποιήθηκε από τους πολιτικούς υποκινητές και αυτουργούς των μαζικών σφαγών, Νεότουρκους για τη δράση, τις μεθόδους και την κουλτούρα των οποίων θα είχε σήμερα πολλά να μας διηγηθεί ο αείμνηστος Μικρασιάτης καθηγητής - ιστορικός Νεοκλής Σαρρής και να καταδικάσει τις εγκληματικές πράξεις τους. Επιπλέον, σε πολλούς από τους Νεότουρκους, οι οποίοι έλαβαν ενεργό μέρος στις επιχειρήσεις γενοκτονίας των λαών, μέσω της ειδικής οργάνωσης συμμορίας που συνέστησαν, απονεμήθηκαν τα υψηλότερα αξιώματα του κράτους και μέχρι σήμερα στην Τουρκία τιμούν τη μνήμη τους. Ξεκινώντας από τους Νεότουρκους η Μονοεθνική Τουρκία οδηγείται έτσι μέχρι σήμερα. Αυτό εκδηλώνεται μέχρι σήμερα στο επίπεδο της πολιτιστικής, εθνικο πολιτικής καταπίεσης και θρησκευτικών διαφορών. Ρατσιστικά συνθήματα όπως Η Τουρκία στους Τούρκους μπορεί και σήμερα να δει κανείς σε εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας στην Τουρκία. Είναι ευχάριστο, ότι παρά την ποινική δίωξη και καταστολή Τούρκων διανοουμένων, υποστηρικτών των ανθρωπίνων και πολιτικών δικαιωμάτων, αυτοί τα τελευταία χρόνια βρίσκουν το θάρρος να σπάσουν τα ιστορικά και κοινωνικά ταμπού και μνημονεύουν την εξόντωση των χριστιανικών λαών. Υπάρχει δε, η πίστη και η ελπίδα, ότι θα θρηνήσουν μαζί με όλους τους παθόντες λαούς και θα πορευτούν γρήγορα στη γραμμή ενάντια στη γενοκτονία και τις εκτοπίσεις. Από την άλλη πλευρά, και αυτό είναι παραδεκτό από όλους, το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής, στρατιωτικής και πνευματικής ελίτ - διανόησης της Τουρκίας εξακολουθεί πεισματικά να αρνείται τα ιστορικά γεγονότα και δημόσια εκφράζει την ικανοποίησή της για την εξόντωση των χριστιανικών πληθυσμών στη χώρα τους. Φαίνεται, ότι οι εκπρόσωποι των ανώτερων κύκλων απλά δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν τι σημαίνει μια ανεπανόρθωτη απώλεια, όπως συνέβη με την εξάλειψη της πολυμορφίας των πολιτισμών. Δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσουν το μέγεθος της ζημιάς που προκλήθηκε από την εγκαθίδρυση με τη βία μιας Μονοεθνικής Τουρκίας, σταδιακά και μέχρι σήμερα και που βαρύνει την πλάτη της σημερινής τουρκικής κοινωνίας.

Smyrna-massacre-refugees_port-1922.jpg

Η προσπάθεια που καταβάλλεται σήμερα από όλους τους εμπλεκόμενους λαούς που υπέστησαν τη γενοκτονία πρέπει να στέκει μακριά από αντίποινα και ρεβανσισμούς. Ωστόσο, θεωρείται απαράδεκτο το γεγονός, ότι νομοθετικοί και κυβερνητικοί κύκλοι αρνούνται οποιαδήποτε ανάμειξη στο θέμα της γενοκτονίας. Η αποτελεσματική πρόληψη της γενοκτονίας απαιτεί αναθεώρηση της ιστορίας του παρελθόντος. Η εξόντωση των χριστιανικών εθνοτήτων την περίοδο 1912 1922 αποτελεί το ειδεχθέστερο μαζικό έγκλημα του 20ού αι. το οποίο παραμένει ατιμώρητο και ως εκ τούτου μπορεί να χρησιμεύσει ως παράδειγμα προς μίμηση στο μέλλον. Η καταδίκη των εγκλημάτων αυτών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση των σχέσεων της Τουρκίας με την Ελλάδα, την Αρμενία και όλους τους γείτονές της και θα χρησιμεύσει ως μέσο σταθεροποίησης και εδραίωσης της ειρήνης στο Αιγαίο και το Νότιο Καύκασο. Η άρνηση από την πλευρά της κυβέρνησης στην Τουρκία διαχρονικά να αναγνωρίσει νομοθετικά και πολιτικά τη γενοκτονία προσβάλλει τη μνήμη των θυμάτων και την αξιοπρέπεια των απογόνων τους, οι οποίοι είναι αποφασισμένοι σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε να απαιτήσουν να καταδικαστεί η γενοκτονία από ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. Ελπίζουμε, ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας η οποία Γερμανία συναίνεσε με τη συμμαχία της με την Τουρκία και τη στάση της κατά το διάστημα 1912 1922 να διαπράξει τα εγκλήματα αυτά αλλά και οι άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα στηρίξουν τις πρωτοβουλίες των Ελλήνων, των Αρμενίων, των Αραμαίων/Ασσυρίων, των Κούρδων, αλλά και των Τούρκων δημοκρατών, οι οποίες θα συμβάλλουν στην υπόθεση της διατήρησης της μνήμης των βασανισμένων θυμάτων και στη μελέτη της γενοκτονίας με επιστημονικούς όρους σε ότι αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε αυτό το πλαίσιο χρειάζεται κατά τη γνώμη μας μια κοινή προσπάθεια με τη συγκέντρωση των πληροφοριών και όλου του υλικού της γενοκτονίας στην τουρκική και κουρδική γλώσσα περίπου το 40% του πληθυσμού της Τουρκίας σήμερα είναι κουρδικής καταγωγής - κατάλληλο για ανάγνωση και μελέτη για δραστηριότητες στις αίθουσες διδασκαλίας στον τομέα της εκπαίδευσης ενηλίκων. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να εδραιωθεί κοινή συνείδηση στην Τουρκία, ότι η μαύρη σελίδα της γενοκτονίας πρέπει να εξαλειφθεί με την δική τους στάση από την ιστορία της χώρας και να αποτελέσει παράδειγμα προς αποφυγή στο μέλλον ...

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνεργασία μεταξύ ελληνικών και αρμενικών κοινοτήτων της διασποράς σε όλο τον κόσμο για την καταδίκη της γενοκτονίας. Η ιστορική σχέση ανάμεσα στους δύο λαούς είναι πολύ παλιά στο χρόνο. Αρκεί να θυμηθούμε, ότι ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης ΣΤ΄ ο Ευπάτορας για την καταπολέμηση του επεκτατισμού της Ρώμης υπέγραψε συμφωνία με το βασιλιά της Αρμενίας Τιγκράν τον Μέγα, συμφωνία η οποία ενισχύθηκε όταν η κόρη του Μιθριδάτη Κλεοπάτρα παντρεύτηκε τον Τιγκράν τον Β΄. Η κόρη του βασιλιά του Πόντου έγινε βασίλισσα της Μεγάλης Αρμενίας. Κι όταν στον πόλεμο με τη Ρώμη, το έτος 89 μ.Χ. ο βασιλιάς Μιθριδάτης ηττήθηκε και οι Ρωμαίοι κατέλαβαν τον Πόντο, ο Τιγκράν ο Β΄ πολέμησε εναντίον της Ρώμης και με τη βοήθεια του Μιθριδάτη ανέκτησε τη βασιλεία του. Ο Τιγκράν ο Β΄ συνένωσε την κοιλάδα της Κιλικίας με την Αρμενία, ενώ το ορεινό τμήμα της Κιλικίας, η οροσειρά του Ταύρου, πέρασε στο σύμμαχο βασιλιά του Πόντου, Μιθριδάτη τον ΣΤ΄.

Οι Επτά Εκκλησίες, οι επτά λύχνοι του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού έσβησαν. Η γη της Μικράς Ασίας, όπου πάνω από 3000 χρόνια ο ελληνικός πολιτισμός άνθισε, πάρθηκε με την εισβολή ξένων, των Τούρκων. Οι Τούρκοι βεβήλωσαν τη Μικρά Ασία με δύο κύματα : Ένα στο τέλος του 11ου αι. με τους Σελτζούκους και αργότερα στις αρχές του 13ου αι. με τους Οθωμανούς. Μέσα από τα εγκλήματα, τη βία, τη γενοκτονία και τους αναγκαστικούς εκτουρκισμούς, κατέσχεσαν τις περιουσίες των ιδιοκτητών Ελλήνων, Αρμενίων, Κούρδων και Αράβων -, πολλοί εκ των απογόνων των οποίων σήμερα ζουν στην ξενιτιά. Οι Ουϊγούροι, ένα τουρκικό φύλο των τουρκο μογγολικών ομάδων εγκαταστάθηκαν τον 8ο αι. μ.Χ. στο Τουρκεστάν, αφήνοντας πίσω την πατρίδα τους την Μογγολία. Οι Σελτζούκοι, μια νομαδική φυλή κτηνοτρόφων και ένα μέρος των Ουϊγούρων έφτασε στη Μεσοποταμία το σημερινό Ιράκ όπου υπηρέτησε ως μισθοφορικό τμήμα τους χαλίφηδες της Βαγδάτης. Κατά την επαφή τους με τον προηγμένο πολιτισμό των Περσών και των Αράβων εμπλούτισαν το πενιχρό λεξιλόγιό τους δανείζοντας από την αραβική γραφή και δεχόμενοι το ισλάμ, παραμένοντας ωστόσο, νομάδες πολεμιστές. Ο αρχηγός τους Αλπ Αρσλάν (1063 1072) έφερε σε επαφή όλες τις φυλές των Σελτζούκων εισβάλλοντας στην Αρμενία το έτος 1064, καταστρέφοντας την πρωτεύουσά της Ανί. Αμέσως μετά κατέκτησαν τη Γεωργία και εισέβαλαν στο Βυζάντιο. Το 1071 στο Ματζικέρτ, κοντά στα σύνορα της Τουρκίας σήμερα με το Ιράν νίκησαν τους Βυζαντινούς συλλαμβάνοντας τον αυτοκράτορα Ρωμανό Δ΄ το Διογένη. Εκμεταλευόμενοι τη σύγχυση, οι Σελτζούκοι κατέκτησαν το μεγαλύτερο μέρος των Βυζαντινών επαρχιών της Μικράς Ασίας στις οποίες ποτέ δεν έζησαν στο παρελθόν Τούρκοι. Σε αυτές τις περιοχές της Μικράς Ασίας, ξένες εντελώς προς αυτούς, οι Σελτζούκοι δημιούργησαν πολλά εμιράτα. Λίγο αργότερα οι Βυζαντινοί και οι Σταυροφόροι απέλασαν τους Τούρκους από αυτά και κατάργησαν τα εμιράτα, όλα εκτός ενός : του Εμιράτου του Ικονίου σήμερα πόλη Konya που το ονόμασαν Εμιράτο των Ρουμ (Rum), δηλαδή Χώρα των Ρωμαίων. Η εισβολή του Τζενγκίζ Χαν (1167 1227) εξανάγκασε ένα άλλο τουρκικό φύλο με επικεφαλής τον Σουλεϊμάν Σαχ να εγκαταλείψει το Τουρκεστάν και να κινηθεί προς τα δυτικά. Αυτό το φύλο προσπάθησε να εγκατασταθεί στη Μικρά Ασία, αλλά εκδιώχθηκε από τους Αρμένιους και τους Κούρδους. Ο Σουλεϊμάν Σαχ πνίγηκε κατά τη διέλευσή του από τον Ευφράτη ποταμό και τάφηκε εκεί στη θέση που μέχρι σήμερα ονομάζεται Turk Mezari δηλ. Ο τάφος του Τούρκου, ονομασία που αποδεικνύει και μόνο από τον τίτλο της, ότι οι Τούρκοι στις περιοχές αυτές ήταν ξένοι. Στη συνέχεια αυτό το φύλο προχώρησε και εγκαταστάθηκε στο Σουλτανάτο Ρουμί ως συνοριοφυλακή. Ο εγγονός του Σουλεϊμάν, Οσμάν (1259 1326) πήρε τον τίτλο σουλτάνος και συνέδεσε το όνομά του με μια νέα ονομασία του κράτους τους που έγινε γνωστή ως Οθωμανική.

Οι ηγέτες τους σύντομα συνειδητοποίησαν ότι είναι μόνο μια μικρή ομάδα ένοπλων εισβολέων σε μια ξένη χώρα και θα ήταν πολύ δύσκολο να κρατούν στα χέρια τους το σύνολο της χώρας, την οποία κατέκτησαν με τη βία και ακόμη περισσότερο, ώστε να συνεχίσουν να κατακτούν νέα εδάφη, αν δεν λάβουν ειδικά και έκτακτα μέτρα. Από τότε άρχισαν να εφαρμόζουν μεθόδους που ήταν άγνωστες πριν στην ιστορία. Τα βασικά μέτρα που έλαβαν ήταν τα εξής :

1.      Υιοθέτησαν την απάνθρωπη μέθοδο της απαγωγής παιδιών. Βίαια άρπαζαν νεαρά αγόρια από τις χριστιανικές οικογένειες των υποδουλομένων λαών, στην αρχή Ελλήνων, Αρμενίων κι αργότερα Σέρβων, Βουλγάρων και Αλβανών στέλνοντάς τα να μεγαλώσουν σε ειδικά στρατόπεδα. Στα παιδιά έλεγαν ότι ήταν γιοι του σουλτάνου και ότι αν πεθάνουν στη μάχη, θα πάνε στη συνέχεια στον ουρανό. Με τον τρόπο αυτό τα μετέτρεψαν σς φανατικούς Τούρκους οι οποίοι ήδη διαποτισμένοι με το πνεύμα της άγριας Τουρκίας, ενώ αποκόπτονταν από την ίδια τη φυλή τους χωρίς καν να το γνωρίζουν. Ήταν οι γνωστοί Γενίτσαροι.

2.      Ονόμαζαν το κράτος τους ιερό, τον πόλεμο για την υπεράσπισή του επίσης ιερό και τον οποίο παρέτασαν ως αναγκαστικό για την καταπολέμηση των απίστων. Έτσι, όλοι πολεμούσαν για την πίστη. Για παράδειγμα, τη Σμύρνη την ονόμαζαν Γκιαούρ Ιζμίρ δηλ. Σμύρνη των απίστων επειδή εκεί ζούσαν πολλοί Έλληνες, Αρμένιοι και Ευρωπαίοι.

3.      Υπέβαλαν συστηματικά σε σφαγή εκατομύρια ιθαγενών κατοίκων της Μικράς Ασίας προκειμένου να αλλάξουν τον εθνογραφικό χαρακτήρα και την εικόνα της περιοχής.

Στη διάρκεια 7 αιώνων τουρκικής κατάκτησης στη Μικρά Ασία σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις αφανίστηκαν με αυτό τον τρόπο 16 20 εκατομμύρια Ελληνες, τουλάχιστον 2,3 εκατομμύρια Αρμένιοι και περισσότεροι από 2 εκατομμύρια Κούρδοι και Άραβες. Μόνο κατά τη διάρκεια ενός αιώνα, του 20ού αι., εξοντώθηκαν περίπου 1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι και 1 εκατομύριο Έλληνες... γράφει ο Αρμένιος ιστορικός Ε. Αγκανεσιάν σε άρθρο του στο περιοδικό Βυζαντινή κληρονομιά. Οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Μικρά Ασία και συνεχίζουν να μένουν μέχρι σήμερα εκεί, όπου ο ελληνικός πολιτισμός ήκμασε 2000 χρόνια πριν την άφιξη του πρώτου Τούρκου σ αυτήν. Στο παρελθόν οι Έλληνες κατακτήθηκαν από Ρωμαίους κι από Φράγκους, αλλά από τον ελληνικό πολιτισμό αυτοί διδάχθηκαν και τον παραδέχθηκαν ως ανώτερο πολιτισμό για να πατήσουν στα θεμέλιά του και να χτίσουν στη συνέχεια το δικό τους. Οι Τούρκοι δεν έκαναν ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Δεν θα μπορούσαν να κυβερνήσουν δίκαια και με βάση την αποδοχή της αρχής της πολυπολιτισμικότητας τους λαούς που κατέκτησαν. Νόμοι γι αυτούς δεν υπήρχαν. Στην πρωτεύουσα ο νόμος ταυτίστηκε με τις επιθυμίες και την απολυταρχία του σουλτάνου. Στις επαρχίες οι τοπικοί Τούρκοι διοικητές αυθαιρετούσαν εις βάρος του δικαίου των υποδουλωμένων. Είναι γνωστή η δράση των Ζεϊμπέκηδων στην περιοχή της Λυδίας που συχνά κινούνταν εναντίον της αυθαιρεσίας των Τούρκων βαλήδων, καϊμακάμηδων, μπέηδων, αγάδων και άλλων αξιωματούχων αποδίδοντας το δίκαιο των φτωχών και αδύναμων ραγιάδων με την δύναμη των όπλων. Τα μόνα μέσα που χρησιμοποιούσαν για να συγκρατήσουν τους ανθρώπους μέσα σε αυτή την πολυεθνική αυτοκρατορία ήταν η υπακοή, η βία, το μακελιό και η σφαγή αδιακρίτως και κυρίως αθώων. Όποιος δεν ήταν Τούρκος ήδη ήταν ένοχος. Οι κατακτημένοι λαοί μισούσαν ιδιαίτερα την τουρκική διοίκηση. Οι προσδοκίες τους το συντομώτερο δυνατό να απαλλαγούν από αυτή την τρομερή δύναμη ήταν φυσικές και δικαιολογημένες. Οι Τούρκοι δεν ήταν σε θέση να απορροφήσουν και να δεχτούν τις διάφορες εθνότητες, δεν ήταν σε θέση να κρίνουν δίκαια, ούτε να αντιμετωπίσουν ανταγωνιστικά εκείνα τα έθνη που ήταν οικονομικά ανθηρά, διότι όλο σχεδόν το εμπόριο βρισκόταν στα χέρια των Ελλήνων, των Αρμενίων και λίγων Εβραίων. Οι Τούρκοι απλά ασχολούνταν με εκβιασμούς, λεηλασίες και δολοφονίες των υποδουλωμένων λαών. Συνέπεια όλων αυτών ήταν μια σειρά επαναστάσεων, στα Βαλκάνια κυρίως, για την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό που χρησίμευσαν ως πρόδρομοι της ελληνικής επανάστασης του 1821. Αποτέλεσμα αυτών των επαναστάσεων ήταν η διαμόρφωση αρκετών ανεξάρτητων κρατών.

Το 1908 ξέσπασε η Επανάσταση των Νεοτούρκων αναγκάζοντας το σουλτάνο να αποδεχθεί σύνταγμα. Αυτή η επανάσταση έγινε με συμμετοχή του στρατού και απόντος του λαού. Παρά το φαινομενικό του φιλελευθερισμού αυτής της επανάστασης, στον τομέα του δικαίου συνεχίστηκαν να αναπτύσσονται οι ίδιες φυγόκεντρες τάσεις και η απολυταρχία του σουλτάνου. Για να αποφευχθεί η απώλεια περιοχών όπου ζούσαν πληθυσμοί μη τουρκικής φυλής και να δημιουργηθεί ένα μονοεθνοτικό τουρκικό κράτος, οι Νεότουρκοι έθεσαν ως στόχο να απαλλαγούν από τους ανθρώπους των άλλων εθνοτήτων. Η πιο προσφιλής μέθοδος γι αυτούς ήταν η γενοκτονία. Τέτοιες περιοχές, όπως προαναφέραμε ήταν η Ανατολική Θράκη, η Αιγαιακή Μικρά Ασία και ο Πόντος, περιοχές όπου οι Έλληνες είχαν την πλειοψηφία, η ανατολική περιοχή της Μικράς Ασίας, όπου οι Αρμένιοι αποτελούσαν την πλειοψηφία και η νοτιοανατολική περιοχή της Μικράς Ασίας, όπου το κουρδικό στοιχείο ήταν σχεδόν 100%.

Στην εφημερίδα του Λονδίνου The Times στις 03.10.1911 δημοσιεύθηκε έκθεση σχετικά με το έργο των Νεοτούρκων, του κόμματος του Κογκρέσου Ένωση και Πρόοδος που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη κατά τη συνεδρίαση αυτή αποφασίστηκε να καταφύγει η Τουρκία στον εκτουρκισμό Turkized όλων των υπό κατάκτηση λαών που δεν είχαν την τουρκική ιθαγένεια ή τη μείωσή τους και να το πράξουν αυτό με τη δύναμη των όπλων. Η πρώτη αφορμή για τις διώξεις ήταν ο Βαλκανικός πόλεμος του 1912 1913. Άρχισαν οι απελάσεις, οι ληστείες, οι εμπρησμοί και οι φόνοι από τις αρχές εναντίον των Ελλήνων. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγκάστηκε στις 25 Μάη 1914 να ενημερώσει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία τελεί υπό διωγμό και ως ένδειξη πένθους για τη βία και τις δολοφονίες εναντίον των Ελλήνων, έκλεισε όλες τις εκκλησίες και τα σχολεία που ανήκαν στη δικαιοδοσία και αρμοδιότητά του. Ιδιαίτερο ζήλο στις εκκαθαρίσεις εναντίον των Ελλήνων επέδειξε ο Ταλαάτ πασάς υπουργός εσωτερικών του σουλτάνου. Τα θύματα αυτής της περιόδου ήταν 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι, εκ των οποίων 1 εκατομμύριο ήταν Έλληνες.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα συμμαχικά κράτη αναγνώρισαν ότι οι περιουσίες, η αξιοπρέπεια και η ζωή των Ελλήνων πολιτών στα όρια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν μπορεί να προστατεύεται από την κυβέρνηση αυτού του κράτους και ως εκ τούτου διέταξε να παραπέμψει τις περιοχές της Ελλάδας, της Ανατολικής Θράκης και της περιοχής της Σμύρνης να απαλλαγούν από την τυραννία του τουρκικού κράτους σε αυτές τις περιοχές, ο μεγαλύτερος πληθυσμός των οποίων ήταν Έλληνες. Η απαίτηση αυτή επισημοποιήθηκε με την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών. Την ίδια χρονική στιγμή δημιουργήθηκε και η ανεξαρτησία της περιοχής του Πόντου. Ο πρόεδρος του Συμβουλίου των Συμμαχικών Δυνάμεων Αλεξάντρ Μιλεράν το 1920 δήλωσε : Η τουρκική κυβέρνηση όχι μόνο παραβίασε το καθήκον της να προστατεύσει τους πολίτες της μη τουρκικής ιθαγένειας, αλλά υπάρχουν αρκετά στοιχεία ότι η ίδια έχει οργανώσει βίαιες πράξεις που διαπράχθηκαν από ανθρώπους της κατά αυτών που όφειλε να προστατεύσει. Γι αυτό το λόγο οι σύμμαχοι αποφάσισαν να απελευθερώσουν από τον τουρκικό ζυγό όλες τις περιοχές όπου το μεγάλο μέρος των κατοίκων δεν είναι τουρκικής ιθαγένειας. Η Συνθήκη των Σεβρών υπογράφηκε επίσης από την τουρκική κυβέρνηση, αλλά ο Μουσταφά Κεμάλ αρνήθηκε να την παραδεχθεί. Με την στήριξη κάποιων συμμαχικών δυνάμεων ξεκίνησε πόλεμο κατά της Ελλάδας. Χάρη σ ένα παιχνίδι αντιθέσεων μεταξύ των συμμαχικών δυνάμεων με οικονομικά κυρίως ανταλλάγματα και κίνητρα ο Κεμάλ κατάφερε να αγοράσει όπλα από τη Γαλλία και την Ιταλία καθώς και να λάβει στρατιωτική βοήθεια από τους μπολσεβίκους του Λένιν περίπου 10 εκατομμύρια ρούβλια σε χρυσό, όπλα και πυρομαχικά. Έτσι ανασυντάχθηκε και επέστρεψε στη μάχη. Ο πόλεμος αυτός διήρκεσε 40 μήνες και έληξε με ήττα των Ελλήνων. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1922 οι Τούρκοι εισέβαλαν στη Σμύρνη όπου είχαν συγκεντρωθεί για να φύγουν στην Ελλάδα πρόσφυγες από όλα τα μέρη της Μικράς Ασίας. Η Σμύρνη πυρπολήθηκε και αμέσως μετά άρχισε η σφαγή Ελλήνων και Αρμενίων. Ακολούθησαν φρικιαστικές σκηνές τη σφαγή αυτή. Οι γονείς κρατούσαν τα παιδιά τους από το μέρος της θάλασσας στην παραλία της Σμύρνης έτοιμοι να πέσουν μαζί με αυτά στο νερό αν χρειαστεί για να αποφύγουν το βιασμό και τη σφαγή. Η θάλασσα βάφτηκε με αίμα. Ο επίσκοπος Χρυσόστομος υποβλήθηκε σε βασανιστήρια και θανατώθηκε. Το τουρκικό γιαταγάνι δεν κατάφεραν να αποφύγουν ούτε γέροι, ούτε γυναίκες, ούτε παιδιά. Τον Αύγουστο και το Σεπτέμβριο του 1922 οι Τούρκοι πυρπόλυσαν τις ελληνικές, αρμενικές και ευρωπαϊκές συνοικίες της πόλης της Σμύρνης και έσφαξαν τους χριστιανούς. Ο αριθμός των νεκρών κατά τη διάρκεια των 7 ημερών πογκρόμ ήταν περίπου 100.000 άνθρωποι. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια του εμπρησμού και της σφαγής οι Βρεττανοί παρακολουθούσαν από τα πολεμικά τους πλοία τους βανδαλισμούς, ενώ είχαν πάρει εντολή να μην παρεμβαίνουν σε ότι κι αν συμβεί. Ο γενικός πρόξενος των Η.Π.Α στη Σμύρνη Τζόρτζ Χόρτον στο βιβλίο του Η κατάρα της Ασίας - έκδ. Bobbs & Merryl, Indianapolis, 1925 προσπαθεί να δώσει μια μετριοπαθή περιγραφή των φρικαλεοτήτων των Τούρκων : εγκλήματα που για κάθε πολιτισμένο άνθρωπο προκαλούν μόνο φρίκη και αηδία... Μια από τις κυριώτερες εντυπώσεις μου ήταν η αίσθηση ντροπής για το ότι ανήκω στην ανθρώπινη φυλή.... Η αμερικανική εφημερίδα New York Times στις 21.09.1979 έγραψε : Σύμφωνα με τις τελευταίες στατιστικές ο χριστιανικός πληθυσμός της Τουρκίας από 4,5 εκατομμύρια μειώθηκε στις αρχές του αιώνα σε 150.000. Έλληνες παρέμειναν όχι περισσότεροι από 7.000, ενώ το 1923 υπήρχαν 1,2 εκατομμύρια....

all_steps.gif

 

4 . ΟΙ ΞΕΧΑΣΜΕΝΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη, συγγραφέα - εκπαιδευτικού

 

 

UTSHISAR.jpg

Ανατολική χώρα. Έτσι ονόμαζαν στην αρχαιότητα οι Ελληνες την ευρεία περιοχή που καλύπτει τη μέση της Μικράς Ασίας από το βορρά μέχρι το νότο. Ήταν η περιοχή που γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν μερικοί από τους αρχαιότερους πολιτισμούς. Εδώ συναντήθηκαν, συγκρούστηκαν και άνθισαν αμοιβαία ο ασιατικός, ο ευρωπαϊκός και ο αφρικανικός πολιτισμός. Στο κεντρικό τμήμα της Ανατολίας τοποθετείται η Καππαδοκία στην περσική γλώσσα σημαίνει τη χώρα με τα όμορφα άλογα. Η Καππαδοκία αποτέλεσε μικρό τμήμα του ελληνικού κόσμου και μετέπειτα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κάτω από την ίδια ονομασία. Η Ανατολία μπορεί να χαρακτηρισθεί ως χώρα των φυσικών αντιθέσεων. Το κεντρικό μέρος της περιλαμβάνει απομονωμένα και μονότονα οροπέδια, φαράγγια και υψώματα καθώς και απέραντες ξηρές στέπες. Οι έρημες εκτάσεις της κεντρικής Ανατολίας προκαλούν μια μελαγχολική εντύπωση στον επισκέπτη. Ο εκθαμβωτικός ήλιος, η αίσθηση του θερμού αέρα στον ορίζοντα και η γαλάζια ομίχλη καλύπτουν συχνά την γκριζοκίτρινη στέπα. Σπάνια βοσκότοποι, μοναχικές λεύκες και αγραπιδιές ενισχύουν την αίσθηση της ερημιάς. Ούτε πουλί πετούμενο, ούτε καραβάνι δεν περνά στους έρημους δρόμους της Ανατολίας ... λέει μια τουρκική παροιμία. Αλλά μόλις ο δρόμος σιγά σιγά οδηγεί τον επισκέπτη στην πρώτη πολιτεία, η ομορφιά του τοπίου στην όρασή του τον αφήνει κατάπληκτο αποτυπώνοντας μια αίσθηση εικονικής πραγματικότητας. Όσοι περιόδευσαν τη Μικρά Ασία, φθάνοντας στην Καππαδοκία έχουν την αίσθηση ότι έχασαν τον κόσμο. Σε πολλά σημεία της μοιάζει με σεληνιακό τοπίο. Πολυάριθμοι κωνοειδείς βράχοι που μοιάζουν με μηρμηγκοφωλιές αποτελούν τα λαξευμένα σπίτια κάτοικοι των οποίων ήταν οι πρώτοι χριστιανοί. Σήμερα, μερικές από αυτές τις μηρμηγκοφωλιές έχουν μετατραπεί σε μικρά, αλλά πολυτελή ξενοδοχεία.

Μερικές από τις μεγαλύτερες επαρχίες της Καππαδοκίας είναι η επαρχία Νεβσεχίρ, Καϋσερί, Ακσαράϊ και Νίγδη. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ηφαιστειακό τοπίο με υπόγειες πόλεις που δημιουργήθηκαν περίπου τον 10ο αι. π.Χ. Στην εποχή των πρώτων χριστιανών χτίστηκαν εκεί πολλά μοναστήρια σε σπηλαιώδη μορφή και ευρεία σε μεγάλη έκταση. Το εθνικό πάρκο Γκιόρεμε Κόραμα στην ελληνική και οι σπηλαιώδεις οικισμοί της Καππαδοκίας καταλαμβάνουν αξιόλογη και σημαντική θέση στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco. Ήδη από τους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού η περιοχή μετατρέπεται σε έναν από τους κύριους πυρήνες διάδοσής του χάρη στην ευρεία διάδοση των μοναστηριών. Εγκαταλελειμένες υπόγειες πόλεις της Καππαδοκίας ανακαλύπτονται από τους αρχαιολόγους στις αρχές του 19ου αι. Ο Γάλλος Ιησουίτης λόγιος π. Ζερβανόν, κατά το ταξίδι του στην Καππαδοκία το 1907 ανακάλυψε μια τρύπα στο μέσον ενός μικρού οροπεδίου. Κατεβαίνοντας αυτή την τρύπα έπεσε πάνω σε μια τεράστια υπόγεια πόλη, η οποία ήταν δομημένη σε πολλά επίπεδα, με φρεάτια νερού, φρεάτια εξαερισμού, εγκαταστάσεις αποθήκευσης σιτηρών, χώρους φροντίδας κατοικιδίων ζώων, πατητήρια για παραγωγή κρασιού και πολλές εκκλησίες. Ο πληθυσμός αυτής της πόλης κυρίως ασχολούνταν με την καλλιέργεια της γης. Υπήρχαν στενά περάσματα που οδηγούσαν στην επιφάνεια σε περίπτωση κινδύνου και τα οποία επικαλύπτονταν με βαριές μυλόπετρες. Αρχικά βρέθηκαν 6 τέτοιες πόλεις. Μόνο σε μια κοιλάδα του Γκιόρεμε ο Ζερβανόν μέτρησε όχι λιγότερες από 350 λαξευτές εκκλησίες της περιόδου από τον 9ο 13ο αι. μ.Χ. Σήμερα στην Καππαδοκία βρίσκονται περίπου 1500 εκκλησίες από τις οποίες έχουν διασωθεί μόνο οι 200. Οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι υπάρχουν πολλές εκκλησίες που δεν έχουν βρεθεί ακόμη, επειδή αγρότες και κτηνοτρόφοι της περιοχής χρησιμοποιούν τα υλικά τους για να χτίσουν τις αποθήκες και τα μαντριά τους. Μερικοί από αυτούς βρίσκονται στην περιοχή Ουτσχισάρ. Η περιοχή είναι γνωστή για την καλή ποιότητα των δημητριακών και των φρούτων της. Σε μια μικρή εκκλησία και στον ένα από τους τοίχους της γίνονται ορατά τα θραύσματα των αγιογραφιών και στο θόλο της δεσπόζει το πρό σωπο του Ιησού Χριστού. Δυστυχώς αυτή, όπως και πολλές άλλες χριστιανικές εκκλησίες στη Μικρά Ασία δεν ξέφυγαν από τη βεβήλωση. Σχεδόν όλες οι ορθόδοξες εκκλησίες στην Τουρκία παρέμειναν εξωτερικά σχεδόν όπως ήταν αρχικά, ενώ εσωτερικά μετατράπηκαν σε τζαμιά με όλες τις απαραίτητες ιδιότητες και λειτουργίες.

Nevsehir-Resimleri-.jpg

Σύμφωνα με πολλές αξιόπιστες πηγές το χριστιανισμό στην Ανατολία έφερε ο απόστολος Πέτρος τον 1ο αι. μ.Χ. Τον 4ο αι. ο χριστιανισμός έγινε η επίσημη θρησκεία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και μετέπειτα βυζαντινής. Σύντομα, ο πληθυσμός της δυτικής και κεντρικής Ανατολίας ήταν χριστιανικός. Η κυρίαρχη μορφή που έλαβε ο χριστιανισμός εδώ ήταν η ορθοδοξία, η εκκλησία της οποίας διαχώρισε τη θέση της από τη ρωμαιοκαθολική εκκλησία και είχε ως πνευματικό ηγέτη τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Στην ανατολική περιοχή της Ανατολίας διαδόθηκε ο χριστιανισμός με τους Νεστοριανούς και τους Ιακωβίτες, ενώ οι Αρμένιοι δημιούργησαν τη δική τους εκκλησία που ονομάστηκε Αρμενική Γρηγοριανή Εκκλησία. Πρώτος επίσκοπος της Καισάρειας, πρωτεύουσας της Καππαδοκίας, ήταν ο Μέγας Βασίλειος. Αυτός ενθάρρυνε τη δημιουργία νέων μοναστικών κοινοτήτων και από τότε και κατά τη διάρκεια της επόμενης χιλιετίας, μοναχοί έσκαψαν και έχτισαν στην έρημο της Καππαδοκίας μεγάλο αριθμό εκκλησιών και κελιών. Η παλαιότερη εκκλησία στην Καππαδοκία χρονολογείται τον 4ο αι. μ.Χ. και συνδέεται με τη δραστηριότητα του Μεγάλου Βασιλείου. Οι πρώτες εκκλησίες χτίστηκαν με τον πιο απλό τρόπο, με θολωτή καμάρα, ορθογώνιο σηκό και μεγάλο αλτάρι (ιερό). Το μήκος του ναού συνήθως δεν ξεπερνούσε τα 8 μέτρα. Όταν κατά τον 7ο αι. άρχισαν οι επιδρομές των Αράβων οι οικοδόμοι εγκατέλειψαν τη διακόσμηση στην πρόσοψη για να μην προσελκύουν την προσοχή των εισβολέων. Ο Μέγας Βασίλειος μαζί με τους άλλους δύο Καππαδόκες πατέρες της ορθοδόξου εκκλησίας, τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό (Θεολόγο) και τον Γρηγόριο Νύσσης μικρότερο αδελφό του Βασιλείου έθεσαν τα θεμέλια της νέας περιόδου στην ιστορία της εκκλησίας του Χριστού. Οι δύο πρώτοι μαζί με τον Ιωάννη το Χρυσόστομο είναι οι συγγραφείς της θείας λειτουργείας. Μετά από αυτή την εποχή ο χριστιανισμός προσέλκυσε όλα τα κοινωνικά στρώματα, συμπεριλαμβανόμενης της διανόησης και της αριστοκρατίας. Παρά την εθνοτική πολυμορφία η ελληνιστική κουλτούρα τους προσέλκυσε όλους και το κλειδί για την κατανόηση της νοοτροπίας μεταξύ τους ήταν η ελληνική φιλοσοφία. Για να μεταλάβουν το χριστιανισμό απαραίτητη ήταν η ερμηνεία των εννοιών στην ελληνική γλώσσα, όπου συμμετείχαν με τη δημιουργική προσπάθεια του νου, του πνεύματος και της καρδιάς. Η ερμηνεία ήταν ένα κατόρθωμα που εμπεριείχε το νήμα της χριστιανικής μαρτυρίας. Τον 4ο αι. αυτό το κατόρθωμα ανέλαβαν να φέρουν σε πέρας οι Καππαδόκες Άγιοι Πατέρες. Το αποτέλεσμα της ιερής δράσης τους ήταν η ορθόδοξη κουλτούρα η οποία καθόρισε την τύχη πολλών λαών.

Τον 8ο αι. μ.Χ. οι εικονομάχοι μέλη της χριστιανικής αίρεσης απαγόρευσαν τη λατρεία των εικόνων, κατέστρεψαν πολλές από τις πρώτες αγιογραφίες στο εσωτερικό των ναών και τις αντικατέστησαν με γεωμετρικά μοτίβα. Την κατάλληλη στιγμή, συγκεκριμένα την περίοδο της εικονομαχίας, αναπτύχθηκε στην Καππαδοκία το πιο ισχυρό κίνημα των ορθόδοξων χριστιανών κατά της εικονομαχίας. Μ αυτό τον τρόπο αυτή η περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμεινε μια από τις ελάχιστες περιοχές λατρείας των εικόνων με τη συμβολική τους σημασία στο Βυζάντιο. Έτσι, τον 10ο αι. έχουμε επιστροφή της πολύχρωμης διακόσμησης των ναών. Άρχισαν να χτίζονται εκκλησίες μεγαλύτερες σε βυζαντινό ρυθμό σταυροειδή με τρούλο στο κέντρο και στα πλάγια, διακοσμημένοι επίσης σε βυζαντινό ύφος. Η εισβολή των Τούρκων τον 13ο αι. προκάλεσε ανεπανόρθωτο πλήγμα, όχι μόνο για την οικοδόμηση των εκκλησιών, αλλά και για τους φιλειρηνικούς και φιλήσυχους χριστιανούς που αναγκάστηκαν να κρυφτούν κάτω από τη γη. Στα νότια του Νέβσεχιρ, μια από τις ωραιότερες πόλεις της Καππαδοκίας βρίσκονται αρκετοί υπόγειοι οικισμοί κοινόβια στους οποίους κατέφυγαν οι χριστιανοί την εποχή εκείνη. Καθένας από αυτούς τους οικισμούς μπορούσε να φιλοξενήσει αρκετές χιλιάδες ανθρώπων κρυμμένων από τις στρατιές των εισβολέων. Από τον 10ο αι. είναι γνωστό ότι οι κάτοικοι κατοίκησαν τα σπήλαια με τις δαιδαλώδεις υπόγειες κατοικίες, τις τρύπες και τις ρωγμές στις οποίες είχαν καταφύγει οι πρώτοι χριστιανοί σε περιόδους διωγμών, ενώ τελευταίοι κάτοικοι αυτών των υπόγειων κοινοβίων ήταν το 19ο αι. και οι Τούρκοι για να σωθούν από τα αιγυπτιακά στρατεύματα που εισέβαλαν στην περιοχή.

Η πιο γνωστή ορεινή κοιλάδα με εκκλησίες θεωρείται η κοιλάδα Γκιόρεμε με έκταση 111 τ.χλμ. Στις αρχές του 4ου αι. κάτω από την επίδραση των βυζαντινών μοναχών το Γκιόρεμε εξελίχθηκε σε προσκυνηματικό κέντρο της ορθοδοξίας. Ο κλήρος, αποτελούμενος από τους μοναχούς και τους ερημίτες εγκαταστάθηκε εδώ και δημιούργησε σκήτες και κελιά. Σε γενικές γραμμές η γη της Ανατολίας είναι ένας ανεξάντλητος θησαυρός ιστορικών και πολιτισμικών μνημείων. Εδώ και συγκεκριμένα στην πόλη της Ταρσού γεννήθηκε ο απόστολος των εθνών, Παύλος. Σήμερα στη μικρή αυτή πόλη υπάρχει μια μικρή και σκοτεινή ανάμνηση αυτού του γεγονότος με τη διάσωση μιας μικρής καθαρής αυλής με τσιμεντένιο δάπεδο στην οποία βρίσκεται το πηγάδι του αποστόλου Παύλου. Στην πόλη Ικόνιο έζησε η Αγία Θέκλα, μαθήτρια του αποστόλου Παύλου, η πρώτη χριστιανή που μαρτύρισε για την ορθόδοξη πίστη και η οποία προσέλκυσε πολλούς ειδωλολάτρες κοντά στο Χριστό. Στην μικρή πόλη Φάρασα της Καππαδοκίας γεννήθηκε ο Άγιος Αρσένιος καθώς και ο σύγχρονος Άγιος της εποχής μας Γέρων Παίσιος ο Αγιορείτης. Στην Καππαδοκία τίποτε δεν προλαβαίνεις και τίποτε δεν κοιτάζεις με μεγάλη προσοχή, επειδή εδώ, όπως λένε υπήρχαν 30 υπόγειες πόλεις με 400 εκκλησιές ... Κάποιες από αυτές τις εκκλησιές φέρουν τα ονόματα : Σκοτεινή εκκλησία, Εκκλησία με τα φίδια, Εκκλησία παπούτσι του γεωργού κλπ. Αξίζει κανείς να επισκεφθεί την κοιλάδα Γκιόρεμε και να θαυμάσει τις τοιχογραφίες της λαξευτής εκκλησίας του Αγ. Ιωάννη, τους βράχους Περιμπατζαλάρ κοντά στο Ουργκιούπ, τη μονή Ακσαράϊ, το ναό που χτίστηκε προς τιμήν του Γρηγορίου του Θεολόγου το 385 μ.Χ. στη Ναζιανζό, το ιερό της εκκλησίας του Μεγάλου Βασιλείου στη Σινασσό κ.ά.

www.ktdrus.gr

all_steps.gif

109.jpg

all_steps.gif

 

blue-bar.gif READ   ISSUE   6