ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ 1941 - 1944

image1976.gif

 

Πρόλογος

Αναμφίβολα τα τραγούδια της Εθνικής μας Αντίστασης στα χρόνια της ιταλο - γερμανικής κατοχής αγαπήθηκαν και τραγουδήθηκαν σε όλη τη στενάζουσα Ελλάδα. Τα τραγούδια αυτά εμψύχωσαν το λαό και τους μαχητές της εθνικής αντίστασης στον αγώνα κατά των δυνάμεων του φασισμού , ενώ εξέφρασαν παράλληλα την επιθυμία , την ελπίδα και το όραμα του ελληνικού λαού για μια πατρίδα ελεύθερη και ανεξάρτητη. Πολλά απ' αυτά τα τραγούδια αποτελούν τα τελευταία δημοτικά που ο ίδιος ο λαός μας δημιούργησε παίρνοντας τη σκυτάλη από τα δημοτικά τραγούδια των κλεφτών και των αρματωλών του '21. Συντρόφευαν τους αγωνιστές της αντίστασης στο βουνό , τη μάχη , την ανάπαυλα, τις ενέδρες και το καραούλι, αλλά και μέσα στις φυλακές, πριν από τις εκτελέσεις σε όλη τη διάρκεια της κατοχής. Μ' αυτά τα τραγούδια ο ελληνικός λαός αντλούσε κουράγιο και υπομονή κάτω από τα μάτια του κατακτητή , διατηρώντας άσβηστη τη φλόγα και την ελπίδα της λευτεριάς. Είναι τα ίδια τραγούδια που κληρονόμησαν οι νεότερες γενιές , ιδιαίτερα η γενιά του Πολυτεχνείου , τα αγάπησαν και συνεχίζουν να τα τραγουδούν μέχρι σήμερα. Η Μαρία Δημητριάδου στο βιβλίο της Πολεμάμε και τραγουδάμε αναφέρει πως : ...όσο θέριευε ο αντιστασιακός αγώνας ... τόσο γιγαντώθηκε η ανάγκη του λαού μας να εκφράσει τον πατριωτισμό του με δικούς του στίχους και μελωδίες . Οι ήρωές μας συχνά τραγουδούσαν μπροστά στο ''χορό'' και στο ''θάνατο'' : ''Μαύρη είν ' η νύχτα στα βουνά / στους βράχους πέφτει χιόνι ...'', ''Ένας αητός καθότανε / στον ήλιο και λιαζότανε ...'', ''Πότε θα κάνει ξαστεριά / πότε θα φλεβαρίσει ...'', ''Ως πότε παλικάρια θα ζούμε στα στενά / μονάχοι σαν λιοντάρια στες ράχες

στα βουνά ...'', ''Στ' άρματα , στ' άρματα εμπρός στον αγώνα / για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά ...'' και τον εθνικό μας ύμνο ''Σε γνωρίζω από την κόψη / του σπαθιού την τρομερή ...''.

Οι νέες γενιές σήμερα οφείλουν να κρατήσουν και να διαφυλάξουν ''ως κόρη οφθαλμού'' αυτούς τους στίχους, γιατί αφ' ενός αποτελούν εξαίρετο κομμάτι της λαϊκής ποιητικής μας παράδοσης, όπως τα δημοτικά τραγούδια και αφ' ετέρου γιατί σε δύσκολες στιγμές για την πατρίδα συνετέλεσαν στην εξύψωση του πατριωτικού φρονήματος του λαού μας μέχρι τη νίκη. Από τη μεγάλη Σοφία Βέμπο που τραγούδησε το Παιδιά, της Ελλάδας παιδιά... μέχρι το Μπαγιαντέρα , το Γεννήτσαρη , την Παπαγιαννοπούλου, το Βαμβακάρη , τον Τσιτσάνη , τον Καλδάρα και πολλούς άλλους που έγραψαν στίχους για την Εθνική μας Αντίσταση , ο λαός μας πολέμησε ''τραγουδώντας'' αυτούς τους στίχους, γιατί ο Έλληνας από τα πρώτα χρόνια της ύπαρξής του ήταν δεμένος με τη μουσική που ο ίδιος ''γέννησε'' και που τον συντροφεύει ως σήμερα σε όλες τις στιγμές της ζωής του.

 

 

image1976.gif

 

Τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης 1940 - 1945

 

Στ' άρματα, στ' άρματα...

Βροντάει ο Όλυμπος , αστράφτει η Γκιώνα,

μουγκρίζουν τ' Άγραφα , σείεται η στεριά.

Στ ' άρματα , στ ' άρματα , εμπρός στον αγώνα,

για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά.

 

Ξαναζωντάνεψε τ' αρματωλίκι,

τα μπράτσα σίδερο, φλόγα η ψυχή,

λουφάζουν έντρομοι οι ξένοι οι λύκοι

στην εκδικήτρα μας αντρίκια ορμή .

 

Ο Γοργοπόταμος στην Αλαμάνα

στέλνει περήφανο χαιρετισμό,

νέας ανάστασης χτυπά η καμπάνα,

μηνάν τα όπλα μας το λυτρωμό.

 

Σπάμε την άτιμη την αλυσίδα

που μας εβάραινε θανατερά,

θέλουμε ελεύθερη εμείς πατρίδα

και πανανθρώπινη τη λευτεριά.

 

 

 

blue-bar.gif ΣΤ ΑΡΜΑΤΑ

Ερμηνεία : Μαρία Δημητριάδου

 

Το τραγούδι αυτό γράφτηκε στα τέλη του 1942 από τον Ιθακήσιο ποιητή και δημοσιογράφο Νίκο Καρβούνη (1880 - 1947) και μελοποιήθηκε από τον Άκη Σμυρναίο - Αστραπόγιαννο. Αποτελεί τον Παιάνα και το Θούριο της Εθνικής μας Αντίστασης.

 

 

partizan 1.jpgpartizan 2.jpg

Ιταλικά αεροπλάνα Έλληνας φαντάρος

πάνω από την με τη σάλπιγγα.

Ελλάδα,1941.

 

partizan 3.jpgpartizan 4.jpg

Έλληνας φαντάρος Οι φαντάροι μας

μετά την κατάληψη στην Αλβανία,1940.

ιταλικού οχυρού.

 

 

Ένας αητός... Πότε θα κάνει ξαστεριά...

Δημοτικό Ριζίτικο Κρήτης

 

Ένας αητός μωρέ ένας αητός Πότε θα κάμει ξαστεριά

καθότανε ναι μωρέ καθότανε πότε θα φλεβαρίσει,

αχ ένας αητός καθότανε

στον ήλιο και λιαζότανε να πάρω το ντουφέκι μου,

ναι μωρέ λιαζότανε . την έμορφη πατρόνα,

 

 

Και τσίμπαγε τα νύχια του να κατεβώ στον Ομαλό,

μωρέ τα νυχάκια του στη στράτα του Μουσούρου,

αχ και τσίμπαγε τα νύχια του

τα νυχοποδαράκια του να κάμω μάνες δίχως γιους,

του μωρέ ποδαράκια του γυναίκες δίχως άντρες,

 

 

Ε, την πέρδικα που πιάσατε να κάμω και μωρά παιδιά,

Ε, μωρέ που πιάσατε να κλαίν ' δίχως μανάδες,

Αχ, την πέρδικα που πιάσατε

να μην την εχαλάσετε να κλαίν ' τη νύχτα για νερό

ε, μωρέ χαλάσετε και την αυγή για γάλα,

 

 

για ' θα την βάλω σε χρυσό κλουβί και τ' αποδιαφωτίσματα

να με ξυπνάει κάθε πρωί. τη δόλια τους τη μάνα...

 

 

 

partizan 5.jpgpartizan 6.bmp

Μπάντα Αγωνίστρια

του Δημοκρατικού του ΔΣΕ.

Στρατού Ελλάδας.

 

partizan 7.jpgpartizan 8.jpg

Οι φαντάροι μας Αγωνίστρια

στην ανάπαυλα - του ΔΣΕ.

Βίνιανη,1942.

 

 

 

 

 

Συρματοπλέγματα βαριά

Στίχοι : Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

 

Συρματοπλέγματα βαριά

ζώνουν τη δόλια μου καρδιά.

 

Κουράγιο , δόλια μου καρδιά , τα σύρματα να σπάσεις,

κι αν η ζωή σε πρόδωσε , το θάρρος σου μη χάσεις.

 

Τόσο φαρμάκι , βρε ζωή , πού θέλεις να το βάλω;

Ξεχείλισαν τα σπλάχνα μου και δε χωράει άλλο.

 

Παλεύω σαν το ναυαγό στη μαύρη καταιγίδα,

το Χάρο με τα μάτια μου πολλές φορές τον είδα.

 

 

Ο Σαλταδόρος

Στίχοι : Μιχάλη Γεννήτσαρη

 

Ζηλεύουνε, δεν θέλουνε, ντυμένο να με δούνε

Μπατίρη θέλουν να με δουν , για να φχαριστηθούνε.

Θα σαλτάρω, θα σαλτάρω, τη ρεζέρβα θα τους πάρω.

 

Μα εγώ πάντα βολεύομαι, γιατί τηνε σαλτάρω,

σε κάνα αμάξι Γερμανού και πάντα τη ρεφάρω.

Θα σαλτάρω, θα σαλτάρω, τη ρεζέρβα θα τους πάρω.

 

Βενζίνες και πετρέλαια εμείς τα κυνηγάμε,

γιατί έχουνε πολλά λεφτά και φίνα την περνάμε.

Θα σαλτάρω, θα σαλτάρω, τη ρεζέρβα θα τους πάρω.

 

Οι Γερμανοί μας κυνηγούν, μα εμείς δεν τους ακούμε,

εμείς θα τη σαλτάρουμε, ώσπου να σκοτωθούμε.

Θα σαλτάρω , θα σαλτάρω, τη ρεζέρβα θα τους πάρω.

 

 

 

partizan 901.jpgpartizan 10.jpg

Το εξώφυλλο του Αγωνίστριες

του βιβλίου της του ΔΣΕ.

Μ. Δημητριάδου.

 

partizan 11.jpgpartizan 12.bmp

Πεζοπόρο τμήμα Μεταφορά εφοδίων

του ΔΣΕ. από αγωνιστές

του ΔΣΕ.

 

 

Τα μάνταλα

Στίχοι : Βασίλης Τσιτσάνης

 

Ξυπνώ και βλέπω σίδερα Βροντούν οι αλυσίδες μου

στη γη στερεωμένα ξυπνώ αλαφιασμένος

και μ ' αλυσίδες σταυρωτές και μόλις πιάσω σίδερα

τα χέρια μου δεμένα. χτυπιέμαι απελπισμένος.

 

Πέσαν τα μάνταλα βαριά Βροντούνε βέργες και κλειδιά

και σκοτεινιάσαν τα κελιά. και σκοτεινιάζουν τα κελιά.

 

Με δέσαν χειροπόδαρα

σαν τον εγκληματία

στην καταδίκη μου αυτή Πέσαν τα μάνταλα βαριά

γυναίκα είναι αιτία. και σκοτεινιάσαν τα κελιά.

 

 

 

 

blue-bar.gif ΤΑ ΜΑΝΤΑΛΑ

Ερμηνεία : Κώστας Θώδης

 

 

 

partizan 13.jpgpartizan 14.jpg

Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε Τελεσίγραφο των SS

για το Γερμανό ... επισκέπτη για το άμεσο κλείσιμο

στην Ελλάδα , αμέσως μετά των συνόρων Ελλάδας

την εισβολή των Ναζί στην και Γιουγκοσλαβίας

Αθήνα, Απρίλιος 1941. στις 6 Απριλίου 1941.

 

 

partizan 15.jpgpartizan 16.jpg

Οι Γερμανοί στο Γερμανοί αξιωματικοί

κέντρο της Αθήνας . και στρατιώτες στον

27 Απριλίου 1941. ιερό βράχο της.

Ακρόπολης.

 

 

Επιδρομή στον Πειραιά

Στίχοι : Μιχάλη Γεννήτσαρη

 

Εμάθατε στον Πειραιά επιδρομή μεγάλη

γκρεμίσανε τα σπίτια μας, πω - πω ζημιά μεγάλη.

 

Μέρα και νύχτα ρίχνανε μπόμπες τα αρεοπλάνα

και χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα.

 

Σκορπούσανε το θάνατο και ρίχνανε αράδα

και το λιμάνι γκρέμισαν και την Αγια - Τριάδα.

 

Μπόμπες πολλές ερίξανε μέσα στο τελωνείο

και τον Περαία κάνανε σωστό νεκροταφείο.

 

 

 

partizan 1711.jpgpartizan 1811.jpg

Πτώση Γερμανών Αλεξιπτωτιστές

αλεξιπτωτιστών στην των SS στην

Κρήτη, 20 Μάη 1941. Κρήτη.

 

 

partizan 1911.jpgpartizan 20.jpg

Γερμανός στρατιώτης Λόχος πεζικού

επιτηρεί κατοίκους του των Ναζί στην

χωριού Κοντομάρι. στην Κρήτη.

 

 

 

Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι Κάποια μάνα αναστενάζει

Στίχοι : Απόστολου Καλδάρα Στίχοι : Μπ. Μπακάλη-Βασ. Τσιτσάνη

 

Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι Κάποια μάνα αναστενάζει

το σκοτάδι είναι βαθύ μέρα - νύχτα ανησυχεί

κι όμως ένα παλικάρι το παιδί της περιμένει

δεν μπορεί να κοιμηθεί. που' χει χρόνια να το δει.

 

Άραγε τι περιμένει Πάνω στην απελπισιά της

απ' το βράδυ ως το πρωί κάποιος την πληροφορεί,

στο στενό το παραθύρι ότι ζει το παλικάρι

που φωτίζει με κερί. και οπωσδήποτε θα 'ρθει.

 

Πόρτα ανοίγει, πόρτα κλείνει Με υπομονή προσμένει

με βαρύ αναστεναγμό και λαχτάρα στην καρδιά

ας μπορούσα να μαντέψω ο λεβέντης να γυρίσει

της καρδιάς του τον καημό. απ' τη μαύρη ξενιτιά.

 

 

 

partizan 21.jpgpartizan 2211.jpg

Επιχείρηση ''Mercury'' Πεζοπόρο τμήμα

των SS στην Κρήτη. Κρήτη, Μάης 1941.

 

 

partizan 2311.jpgpartizan 2411.jpg

Αλεξιπτωτιστές Γερμανικά αεροπλάνα

στην Κρήτη. JU - 52 στην Κρήτη.

 

 

 

 

Χαϊδάρι

Στίχοι : Μάρκου Βαμβακάρη

 

Τρέξε μανούλα όσο μπορείς,

τρέξε για να με σώσεις.

Κι απ' το Χαϊδάρι μάνα μου

να μ ' απελευθερώσεις.

 

Γιατί 'μαι μελοθάνατος

και καταδικασμένος.

Δεκαεφτάχρονο παιδί,

στα σίδερα κλεισμένος.

 

Απ' την οδό του Σέκερη

με πάνε στο Χαϊδάρι

κι ώρα την ώρα καρτερώ

ο Χάρος να με πάρει...

 

 

 

blue-bar.gif ΧΑΪΔΑΡΙ

Ερμηνεία : Κώστας Θώδης

 

 

partizan 25.jpgpartizan 26.jpg

Η γέφυρα του Κρητικός

Γοργοπόταμου αντιστασιακός.

μετά το σαμποτάζ.

26 - 11 - 1942.

 

partizan 27.jpgpartizan 28.JPG

Προέλαση του Στάλιγκραντ - Βωμός

ρωσικού στρατού των πεσόντων,

στο Βερολίνο, Μάης 1945. Μάης, 2007.

 

 

 

 

 

image1976.gif

 

Επίλογος

Τα Τραγούδια της κατοχής 1941 1944 αφιερώνονται στην 65η επέτειο από την ήττα και συντριβή του ναζισμού καθώς και στους χιλιάδες ανώνυμους Αγωνιστές της Εθνικής μας Αντίστασης, που στα δύσκολα χρόνια της κατοχής στάθηκαν όρθιοι και αλύγιστοι και ύψωσαν το ανάστημά τους στους κατακτητές, αψηφώντας το θάνατο για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Ο ποιητής της ''Ρωμιοσύνης'' Γιάννης Ρίτσος στις 4 Μαίου 1980 θα γράψει τους στίχους για τους 120 εκτελεσμένους του Αγρινίου, τη Μεγάλη Παρασκευή 14 Απριλίου 1944 από τους Γερμανούς, ως αντίποινα για την ανατίναξη αμαξοστοιχίας μεταφοράς πολεμοφοδίων του Γερμανικού Στρατού κοντά στο Αγγελόκαστρο από τους αγωνιστές του ΔΣΕ. Αυτοί οι στίχοι αποτελούν το καλύτερο Αναστάσιμο Μνημόσυνο για όλα τα θύματα, θυσία στο βωμό για την ελευθερία και αξιοπρέπεια της πατρίδας μας σε όλη την περίοδο της κατοχής :

Τόπος ιερός , εδώ που οι αντίχριστοι ξανασταύρωσαν το Χριστό και την Ελλάδα,

κι είταν Παρασκευή Μεγάλη , 14 του Απρίλη,

και κει που η γης ανάβρυζε κρινάκια , παπαρούνες χαμομήλια για το Πάσχα

σκαφτήκαν τάφοι και στους τάφους δε χωρούσαν οι λεβέντες,

και μες στα σπλάχνα δε χωρούσε τόσος πόνος.

Κι είταν το Αγρίνι ολάκερο ένας Επιτάφιος μ ' όλα του τα κεριά σβησμένα

Κι αντίς καμπάνες απ ' τον όρθρο ως το σπερνό , ντουφεκιές ακούγονταν,

κι οι κρεμασμένοι σάλευαν σαν καβαλάρηδες του ανέμου κι έφευγαν πάνω απ ' το χρόνο

και μες στο απόβροχο , τη νύχτα της Ανάστασης , τ' άστρα που βγήκανε, λάμψη δεν είχαν

κι είτανε τ' άστρα σα βρασμένο στάρι για τα κόλλυβα των σκοτωμένων,

στάρι πιτσιλισμένο μαύρη ζάχαρη , μαύρη σταφίδα , μαύρο ρόιδι,

και στις αυλές , την άλλη μέρα , αντίς αρνιά να ψήνονται , τραγούδια ν' αντηχούνε,

κι ήλιοι τα πορτοκάλια ,μες απ' τα πλυμένα φύλλα, να φωτίζουν του χορού τις δίπλες,

μουγκός ο θρήνος και μουγκή η κατάρα πνίγονταν μες στης σκλαβιάς το μαύρο φόβο,

 

 

 

Άι μανάδες Αγρινιώτισσες , τι μαύρο πουν' το μαύρο χρώμα,

η μαύρη νύχτα και το μαύρο σας σταυροδετό τσεμπέρι,

το κυπαρίσσι της σιωπής στο μαύρο κορφοβούνι

ως και της λεμονίτσας τ' άσπρα λουλουδάκια μαύρισαν κι εκείνα

ως και το κόκκινο αίμα των παιδιών σας μαυρολογούσε πάνω στα λιθάρια.

 

 

 

Άι , μανάδες Αγρινιώτισσες , μαύρος καημός που βόσκησε τα φύλλα της καρδιάς σας,

όμως το γαίμα των παιδιώνε σας βγαίνει πάνω απ' το μαύρο

κόκκινο της θυσίας , της αγρύπνιας κόκκινο , κόκκινο της αυγής και της ελπίδας,

το κόκκινο της λευτεριάς , κόκκινο κατακόκκινο .

Βάφει τ' αυγά της νέας Λαμπρής και του μπαξέ σας τα τριανταφυλλάκια,

βάφει και τα πουκαμισάκια τους τα τρυπημένα από τα βόλια

και τα πουκαμισάκια τους πλατειές σημαίες αγερολάμνουν

κι οι νιοι λεβέντες τα κρατούν και παν μπροστά στην ιστορία.

 

 

 

Και νάτοι ολόμπροστα , να ο Χρήστος κι ο Αβραάμ , νάτος κι ο Πάνος,

νάτος κι ο καπταν - Λίας , να κι ο Πάσχος , 19 χρονώ παλληκαράκι,

νάτοι οι 120 Αγρινιώτες μπρος στη μάντρα της Αγια - Τριάδας,

να κι οι 55 εκεί στο σταυροδρόμι που περνάει το τρένο Αγρίνι - Μεσολόγγι, φορτωμένο μήλα,

να κι οι 200 της Πρωτομαγιάς στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τις αγριομολόχες,

να το προσφυγολόι της Κοκκινιάς με τα μεγάλα δαφνοκλάδια της Δημοκρατίας

να και το Δίστομο , το Κούρνοβο και τα Καλάβρυτα με τα καμμένα σπίτια,

να κι ο Γοργοπόταμος με το γεφύρι του σαν κόκκινο άλογο ορθωμένο,

να κι οι αγωνιστές του 21 και οι άλλοι πριν , κι οι άλλοι μετά,

παιδιά μας , τα παιδιά μας με σημαίες μεγάλες.

Μπροστά , μπροστά , κατάμπροστα , μέσα στο φως που πρόβαλε μεγάλο απ' τις πληγές τους,

μπροστά, μπροστά, φωνάζοντας : εκεί που η Λευτεριά ανατέλλει απ' το αίμα μας,

θάνατος δεν υπάρχει.

 

 

 

Λοιπόν μην κλαίτε μάνες Αγρινιώτισσες, θάνατος δεν υπάρχει μόνο τα χέρια δώστε,

αδέλφια μου, να βασιλέψει ειρήνη, ν' ανθίσει γέλιο στις ματιές,

να λάμψει ο κόσμος όλος, κι όλος ο κόσμος μια φωνή να τραγουδήσει :

 

Ε ι ρ ή ν η, Ε ι ρ ή ν η, Ε ι ρ ή ν η ...

 

 

image1976.gif

 

Π Η Γ Ε Σ

Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από τις ακόλουθες πηγές :

Ρωσικά αρχεία www.rusarchives.ru

Γερμανικά αρχεία www.bild.bundesarchiv.de

Προσωπικό αρχείο Policanno

Τα τραγούδια που ακούγονται προέρχονται από τις ακόλουθες πηγές :

1ο τραγούδι www.sovmusic.ru

Τα τραγούδια 2 & 3 από το προσωπικό αρχείο Policanno

 

 

 

 

image1976.gif

Thodis N. Konstantinos | Stavropol Russia 2010

image1976.gif

 

icon_arrow.gifBACK TO INDEX PAGE