Αττάλεια : Τερμησσός, η φωλιά των αετών...

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη, συγγραφέα σύγχρονου ιστορικού ερευνητή

 

Η αρχαία πόλη της Τερμησσού τοποθετείται νοτιοανατολικά της ιστορικής περιοχής της Πισιδίας,στο έδαφος της Μικράς Ασίας.Η πόλη δρύθηκε από μια φυλή Σολύμων,για την οποία τίποτα δεν είναι γνωστό σχετικά με την ιστορία της πόλης πριν από την άφιξη εκεί από τα δυτικά των Λυκίων στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ.Οι ιστορικοί αναφέρουν,ότι η πόλη είχε  πληθυσμό περίπου 150 χιλιάδες κατοίκους,βρισκόταν σε  καλή τοποθεσία,ενώ το κλίμα και οι υποδομές επέτρεπαν την αρμονική διαμονή τους εκεί.Αυτό ήταν ένα μεγάλο πλεονέκτημα για την εποχή αυτή καθώς είναι βέβαιο,ότι η ζωή στην πόλη ήταν μια πολυτέλεια,ενώ είναι κρίμα που δεν αναστυλώθηκε τα επόμενα χρόνια ώστε να διατηρηθεί σχεδόν αυτούσια ως τις μέρες μας.Ο Στράβων,αναφερόμενος στον Αρτεμίδωρο τον Εφέσιο,απαριθμεί την Τερμησσό στον κατάλογο των πόλεων της Πισιδίας. Αυτή η τοποθεσία,κατά τον Ηρόδοτο,ονομαζόταν Μιλυάς,πριν από την άφιξη εκεί των Λυκίων (I,173).Συγκεκριμένα την περιοχή ανάμεσα στη Λυκία,την Παμφυλία και τη Φρυγία και μεταξύ των πόλεων Τερμησσού και Σαγαλασσού στα χρόνια των Σελευκιδών.Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών ονομάζοντο Μιλύαι.Η πόλη ήταν χτισμένη σε υψόμετρο 1050μ. από την επιφάνεια της θάλασσας και σήμερα βρίσκεται σε απόσταση 30 χλμ. βόρειοδυτικά της Αττάλειας.

 

karta_pisidia.jpg

 

Για την πόλη έχει γίνει αναφορά  το 333 π.Χ. και στο γεγονός ότι ήταν περιτριγυρισμένη από τον Μέγα Αλέξανδρο,ο οποίος όμως δεν μπορούσε να την κυριεύσει.Ο Αλέξανδρος συνέκρινε την Τερμησσό με απόρθητη φωλιά  αετού.Η πόλη τοποθετούνταν σε ένα φυσικό ορεινό πέρασμα μεταξύ Φρυγίας και Παμφυλίας,που περιβάλλεται από όλες τις πλευρές από φυσικά εμπόδια και ως εκ τούτου, ακόμη και μια μικρή δύναμη άμυνας εντός της πόλης θα μπορούσε να την κρατήσει σχεδόν επ'αόριστον ανέπαφη.

 

termissos1.jpg

 

Ο Αλέξανδρος αν και είχε ξοδέψει πολλή προσπάθεια και ενέργεια εκεί,δεν πέτυχε τίποτα και,έχοντας περάσει προς τα βόρεια, εξαπέλυσε όλο την οργή του στην πόλη Σαγαλασσό στην πορεία του προς τη Φρυγία.Σύμφωνα με το Στράβωνα, οι κάτοικοι της πόλης αυτοαποκαλούνταν Σόλυμοι και ήταν Πισιδείς.Αυτή η ονομασία προήλθε από τον ανατολικό θεό Σόλυμο,ο οποίος στη συνέχεια συνδέθηκε με τον Δία (λατρεία Σολυμαίου Διός).

Ο ιστορικός Διόδωρος λεπτομερώς έγραψε ένα πολύ σημαντικό γεγονός,που συνέβη εδώ.Το 319 π.Χ. μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου,ένας από τους στρατηγούς του,ο Αντίγονος ο Μονόφθαλμος (382-301π.Χ.) ανακήρυξε τον εαυτό του ηγεμόνα της Μικράς Ασίας και αποφάσισε να ανταγωνιστεί ενάντια στο στρατηγό Αλκέτα αδελφό του Περδίκκα τον οποίο είχαν υποστηρίξει οι κάτοικοι της Πισιδίας.Ο στρατός του αποτελείτο από 40.000 πεζικό, 7.000 ιππικό, ενώ περιελάμβανε και αρκετούς πολεμικούς ελέφαντες.Ο ελέφαντας στη μάχη τότε,ήταν όπως στην εποχή μας μια πυρηνική κεφαλή.Ο Αλκέτας και οι σύντροφοι του δεν μπορούσαν να νικήσουν ένα τέτοιο ισχυρό εχθρό και αναζήτησαν καταφύγιο στην Τερμησσό.

Οι Τερμησσείς του έδωσαν τον λόγο τους ότι θα τον βοηθήσουν.Ο Αντίγονος ήρθε στην πόλη,πήγε στο στρατόπεδο και ζήτησε την έκδοση του ανταγωνιστή του. Οι πρεσβύτεροι της πόλης αποφάσισαν να εκδώσουν τον ξένο, για να μην φέρει σε μπελάδες την πόλη,αλλά οι νεαροί  πολεμιστές βρέθηκαν στην αντιπολίτευση,κάνοντας έκκληση για την τιμή και την αξιοπρέπεια.Ζητούσαν,ο λόγος που έδωσαν στον Αλκέτα να σταθεί τελικά ο πλέον ισχυρός. Σε γενικές γραμμές αυτό δεν ήταν μια  συνηθισμένη τακτική σε αυτή την περιοχή εκείνη την εποχή.Ο άνθρωπος εδώ και σε αυτές τις καταστάσεις γνωρίζε ότι ο ίδιος είναι ο ιδιοκτήτης του λόγου του και όχι το αντίστροφο.Θέλω δίνω,θέλω  - επιστρέφω.

Οι πρεσβύτεροι έκαναν ακριβώς αυτό,στέλνοντας απεσταλμένους στον Αντίγονο με την είδηση,ότι θα  εκδώσουν τον Αλκέτα.Επιπλέον,ανέπτυξαν ένα μυστικό σχέδιο για την παράδοση που να μην έδινε στόχο στην αντιπολίτευση,Όμως,το σχέδιο έγινε γνωστό και ο Αντίγονος απείλησε με  επίθεση την πόλη,ενώ οι νέοι πολεμιστές της έσπευσαν να πολεμήσουν.Ο Αλκέτας έμεινε χωρίς προστασία,προσπάθησαν να τον εκμεταλλευτούν,αλλά αυτός επέλεξε να αυτοκτονήσει.Το σώμα του αφαίρεσαν  κρυφά και το μετέφεραν στον Αντίγονο.Ο Αντίγονος για τρεις ημέρες εξέθεσε σε κοινή θέα το κακοποιημένο πτώμαρίχνοντάς το τελικά στα άγρια ​​θηρία,δεξιά και αριστερά, για να νιώσουν όλοι ικανοποιημένοι.Επιστρέφοντας από τη μάχη, οι νεαροί Τερμησσείς πολεμιστές έμαθαν γι αυτή τη μακάβρια  ιστορία, βρήκαν το βεβηλωμένο πτώμα  του Αλκέτα  και το έθαψαν,προσδίδοντάς του  όλες τις στρατιωτικές τιμές ,ενώ  οικοδόμησαν και ένα μνημείο προς τιμήν του.Αυτό το γεγονός απέδειξε το χάσμα των γενεών και, ότι στην ιστορία με διαφορετικούς τρόπους μπορεί να εκφραστούν εκπρόσωποι του ίδιου γένους.

Η Τερμησσός δεν ήταν παραθαλάσσια πόλη με λιμένα,αλλά η κυριότητα της και η εμπορική δραστηριότητά της εκτεινόταν ως τις ακτές της Κιλικίας.Κατά το 2ο αιώνα π.Χ. η Τερμησσός για κάποιο άγνωστο λόγο,πήρε μέρος σε πόλεμο κατά της Λυκικής Ένωσης,ο οποίος, όμως,τελικά δεν την έβλαψε.Το 189 π.Χ. οι Τερμησσείς κατέλαβαν την πόλη Ίσινδα,μέλος της Ένωσης.Αργότερα,η πόλη ήταν σε συμμαχία με τον βασιλιά της Περγάμου και το έτος 71 μ.Χ.,η ανεξαρτησία της ήταν εγγυημένη από τη Γερουσία της Ρώμης.Το έτος 243 μ.Χ. την Τερμησσό έπληξε ισχυρός σεισμός,ο οποίος σχεδόν κατέστρεψε το υδραγωγείο,η πόλη έμεινε χωρίς νερό και τελικά εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους της.

Αγορά

Τα κύρια δημόσια κτίρια της πόλης βρίσκονταν σε διαφορετικά επιπεδα κοντά στο εσωτερικό των προστατευτικών τειχών της πόλης.Το πιο ενδιαφέρον από αυτά ήταν η αγορά,η οποία είχε μια ιδιαίτερη αρχιτεκτονική.Ο πρώτος όροφος της αγοράς στηριζόταν σε ογκόλιθους.Στα βορειοδυτικά τοποθετούνταν πέντε εντυπωσιακές υπόγειες δεξαμενές για αποθήκευση νερού.Οι οπές των δεξαμενών είχαν βάθος περίπου 10 μέτρα, και το συνολικό ποσό μόνο κατά προσέγγιση μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι χωρούσαν,στην ελάχιστη τιμή ήταν 80-100 τόνοι νερού.Οι δεξαμενές είχαν επένδυση από ασβεστόλιθο και είχαν σχήμα σταυρού στην κορυφογραμμή τους.Η αγορά περιβαλόταν από τρεις πλευρές με κίονες. Η κιονοστοιχία χτίστηκε ως δώρο προς την πόλη από το βασιλιά Άτταλο Β (150-138 π.Χ.).Σήμερα η αγορά έχει καταστραφεί, καθώς και οι κιονοστοιχίες,κάτι που είναι κατανοητό,αφού την πόλη έπληξε ισχυρός σεισμός.

Θέατρο

Το θέατρο είχε χωρητικότητα 5 000 θεατών.Είναι πανέμορφο και μπορεί κανείς να καθίσει, βλέποντας τα σύννεφα δεξιά και αριστερά να περνούν από δίπλα του!

 

Termissos2.jpg

 

Ωδείο

Όπως συνηθίζεται σε άλλες κλασικές πόλεις. το Ωδείο - η έδρα του δημοτικού συμβουλίου ή του κοινοβουλίου - βρισκόταν κοντά στο θέατρο. Το κτίριο αυτό μοιάζει σαν ένα θέατρο και στην Τερμησσό ήταν χτισμένο γύρω στον 1ο αι. π.Χ.Το κτίριο του Ωδείου είναι εξαιρετικά καλά διατηρημένο έως και το επίπεδο της οροφής και δείχνει την εξαιρετική ποιότητα της αρχιτεκτονικής και των κατασκευαστών της εποχής.Το πάνω διάζωμα είναι διακοσμημένο σε δωρικό ρυθμό,ενώ είναι κατασκευασμένο από μεγάλο ορθογώνιο μπλοκ από πέτρα δουλεμένη με το καλέμι,ενώ το κάτω διάζωμα γενικά δεν είναι διακοσμημένο και έχει δύο εισόδους.Το κτίριο καλύπτεται από 11 μεγάλα παράθυρα στους τοίχους ανατολικά και δυτικά.Η περίμετρος της οροφής του κτιρίου καλύπτει εμβαδό περίπου 50 τετραγωνικών μέτρων.Σύμφωνα με όλες τις εκδοχές και διαπιστώσεις,το Ωδείον είναι χτισμένο πάνω σε πέτρωμα,το οποίο πρακτικά δεν παραμορφώθηκε μετά το σεισμό.Ποια είναι η οροφή,είναι αδύνατο να φανταστεί κανείς,αφού το άνω τμήμα του κτιρίου δεν έχει διατηρηθεί.Τα συντρίμμια της στέγης έχουν καλυφθεί με ένα στρώμα γης.

Το εσωτερικό του κτιρίου του Ωδείου στην εποχή μας είναι γεμάτο με χώμα,μικρές πέτρες και αγκάθια με πολλά ζιζάνια. Δεν μπορούμε να φανταστούμε το εσωτερικό,αλλά και οι αρχαιολόγοι θεωρούν,ότι θα μπορούσε ταυτόχρονα να φιλοξενήσει μέχρι 500 άτομα.Ολιγομελείς αρχαιολογικές αποστολές στην εποχή μας έχουν δείξει,ότι κάτω από το έδαφος κρύβονται πολλές εκπλήξεις,γιατί ακόμα και σε βάθος μερικών μέτρων ανακαλύπτει κανείς θραύσματα μαρμάρινων ψηφιδωτών που υπήρχαν στους τοίχους.Σε μια από τις ιστοσελίδες των Άγγλων αρχαιολόγων εκτίθενται  φωτογραφίες από αυτό το μωσαϊκό,που ονομάζεται Μωσαϊκό της Τερμησσού.

 

Termissos3.jpg

Το Ωδείον της Τερμησσού.

 

gymnasio1.jpg gymnasio2.jpg

Το Γυμνάσιον της Τερμησσού.

 

Nαοί 

Εκεί βρέθηκαν 6 ναοί ποικίλου μεγέθους και τύπου.Τέσσερις ναοί βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από το Ωδείο.Ο πρώτος ναός ήταν ακριβώς πίσω από το Ωδείο και θεωρείται ότι χτίστηκε στο όνομα του θεού Σολυμαίου Διός.Ακόμη,μπορεί κανείς να δει τα ερείπιά του,ύψους  4 μέτρων.Αυτός ο ναός είναι αφιερωμένος στη λατρεία του Δία,ο οποίος λατρευόταν από τους Τερμησσείς σε όλη τη διάρκεια της παρουσίας τους στην πόλη.Γύρω από τα κτίρια του ναού βρέθηκαν θραύσματα ανάγλυφων εικόνων από σκηνές μαχών θεών και τεράτων

Ο δεύτερος ναός βρίσκεται βορειοδυτικά του Ωδείου. Έχει διαστάσεις 5.50x5.50μ.Ο ναός ήταν αφιερωμένος στην Άρτεμη και χτίστηκε για τη δράση και προς τιμήν του ιδρύματος,το οποίο διοργανώθηκε από την Aurelia Armasta και τον σύζυγό της.Ο ναός χρονολογείται από τα τέλη του 2ου αι. μ.ΧΣτα δυτικά του ναού βρίσκονται τα ερείπια του ναού της Αρτέμιδος,δωρικού ρυθμού.Ο ναός είχε από έξι  μέχρι οκτώ κίονες.Κρίνοντας από την περίμετρο, ήταν ο μεγαλύτερος ναός στην Τερμησσό.Αξιολογώντας τα ερείπια του ναού μπορεί να υποτεθεί,ότι ο ναός είναι επίσης αφιερωμένος στην Άρτεμη.

 

Termissos4.jpg

Ερείπια του ναού της Αρτέμιδας.

 

Πιο πέρα και δυτικά,βρίσκονται τα ερείπια ενός μικρού ναού, σχεδόν στους πρόποδες του βουνού.Ο ναός βρισκόταν σε ένα υψηλό βάθρο,αλλά καταστράφηκε.Παρ'όλα αυτά,είναι ασφαλές να πούμε,ότι οι κανόνες κατασκευής της κλασικής κατασκευής των ναών έχουν τηρηθεί. Η είσοδος στο ναό  ήταν από δεξιά.Το πιο πιθανό,ο ναός ήταν αφιερωμένος σε ημίθεο ή έναν ήρωα.Ο ναός χρονολογείται στον 2ο ή 3ο αι. μ.Χ. Οι άλλοι δύο ναοί βρίσκονται κοντά τους πυλώνες του ναού που στήθηκε προς τιμήν του Αττάλου και χρονολογούνται από τον 3ο αι.μ.Χ.

Nεκρόπολη 

Θα ήταν έκπληξη,αν αυτή η πόλη δεν είχε νεκροταφείο. Ωστόσο,μια μικρή περιοχή της πόλης μας δίνει λόγο να υποθέσουμε,ότι ακόμη και στη μετά θάνατον ζωή υπήρχαν ανισότητες.Οι πλούσοι άνθρωποι είχαν την ευκαιρία να θάψουν τα λείψανά των δικών τους στην πόλη, σχηματίζοντας μια νεκρόπολη.

 

Termissos7.jpg

Τάφος από τη νεκρόπολη της Τερμησσού.

 

Ο τόπος ταφής των απλών πολιτών παραμένει ακόμη άγνωστος.Προς τα νότια, δυτικά και βόρεια, συχνά κοντά στην κορυφή του αμυντικού τείχους της πόλης,μπορεί κανείς να δει ένα μεγάλο αριθμό τάφων και σαρκοφάγους από ασβεστόλιθο.

 

Termissos6.jpg

Σαρκοφάγοι διάσπαρτοι στη νεκρόπολη της Τερμησσού(1).

 

Φυσικά,ανοίχτηκαν όλοι από τους κυνηγούς θησαυρών και λεηλατήθηκαν.Πολλές από αυτές είναι μισογκρεμισμένες.Σαρκοφάγοι κρυμμένες στις συστάδες των δένδρων του δάσους, εν μέρει, στις ρίζες τους στο έδαφος,εκτίθενται και είναι διάσπαρτες.Κατά τη στιγμή της ταφής τους είχαν πολλά ρούχα,κοσμήματα και άλλα πολύτιμα προσωπικά τους αντικείμενα.Γνωστή είναι η σαρκοφάγος για τους σκύλους,η οποία σήμερα εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Αττάλειας.

 

Termissos5.jpg

Σαρκοφάγοι διάσπαρτοι στη νεκρόπολη της Τερμησσού(2).

 

Termissos9.jpg

Η φωλιά των αετών...

 

ktdrus.png

 

 

 

image001.gif

 

 

homebut.gif BACK TO INDEX PAGE