«Περπατώντας στα τείχη της αρχαίας Αφροδισιάδας...»

Διαδικτυακή – εκπαιδευτική έκθεση

του συγγραφέα – σύγχρονου ιστορικού ερευνητή Κωνσταντίνου Ν.Θώδη

all_steps.gif

Η Αφροδισιάδα ήταν μια σχετικά μικρή πόλη της Καρίας,ιστορικής περιοχής των νοτιοδυτικών παραλίων της Μικράς Ασίας.Σήμερα,τα ερείπια του αρχαιολογικού χώρου βρίσκονται κοντά στη μικρή πόλη Geyre,περίπου 100 χλμ. από την ακτή του Αιγαίου,230 χλμ. νοτιοανατολικά της Σμύρνης και 80 χλμ. νοτιοδυτικά από το Ντενιζλί.Στην αρχαιότητα η πόλη ήταν επίσης γνωστή και με την ονομασία «Νινόη» και «Λελέγων πόλις»,ενός από τα προελληνικά φύλα που ζούσαν στα παράλια της Μικράς Ασίας.Με την πάροδο του χρόνου,έγινε επαρχία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας,όπου κατά τη διάρκεια των εμφυλίων πολέμων οι κάτοικοί της πήραν το μέρος του τελικού νικητή,αυτοκράτορα Οκταβιανού,ο οποίος παραχώρησε προνόμια στους κατοίκους για τη στάση τους.Η καθημερινή ζωή της πόλης περιγράφεται στο μυθιστόρημα «Χείρων και Καλλιρόη» του φημισμένου συγγραφέα Χαρίτωνα,που γεννήθηκε στην Αφροδισιάδα.Η πόλη ήταν γνωστή στην αρχαιότητα για το μάρμαρο και τη λατρεία της Αφροδίτης.Το μάρμαρο ήταν λευκό και συνδυασμός γκρίζου-γαλάζιου.Εξορυσσόταν στα λατομεία της περιοχής σε όλη τη διάρκεια της ελληνιστικής,ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου.Η παρουσία του μαρμάρου προκάλεσε τη μεγάλη άνθηση της γλυπτικής.Τα έργα των γλυπτών της Αφροδισιάδας δεν κοσμούσαν μόνο τη γενέτειρά τους,αλλά και όλα τα ισχυρά κέντρα της αυτοκρατορίας.Τέτοια γλυπτά βρέθηκαν στην πόλη Pax Julia στη Λουζιτανία-σημερινή Beza-της Πορτογαλίας.Ένα από τα πιο γνωστά γλυπτά είναι ο «Πολεμιστής του Σορρέντο»,που ήταν σκαλισμένο από τον γλύπτη Κόβλανο από την Αφροδισιάδα και εκτίθεται σήμερα στο εθνικό αρχαιολογικό μουσείο της Νάπολης.

 

Afrodisias_41.jpg

 

Μαρμάρινο γλυπτό του 1ου αι.μ.Χ. του γλύπτη Κόβλανου από την Αφροδισιάδα.Αρχαιολογικό μουσείο Νάπολης.

 

Η Αφροδισιάδα διαφέρει από τις άλλες πόλεις της Μικράς Ασίας,γιατί παρουσιάζει μια ποικιλία διαφορετικών οικοδομημάτων και έργων τέχνης.Το σύνολο αυτό περιλαμβάνει το θέατρο,την αγορά,το βουλευτήριο καθώς και εξαιρετικά σπάνια έργα,όπως το μεγαλύτερο σωζόμενο αρχαίο ελληνικό στάδιο,το συντριβάνι,το ωδείο καθώς και το μουσείο με μεγάλη και πλούσια ποικιλία γλυπτών και αγγείων.Τέτοιο σύνολο δεν υπάρχει πρακτικά σε καμιά άλλη πόλη της Μικράς Ασίας.Στην ιστοσελίδα lib.rus.ec υπάρχει ένας θαυμάσιος χάρτης,που απεικονίζει τα έργα αυτά και την τοπογραφία τους στον αρχαιολογικό χώρο.

 

librusec.png

 

1.Τετράπυλον.Βορειοανατολικά υπάρχουν αψίδες.2.Στάδιον.Βορειοανατολικά απλώνεται η βόρεια νεκρόπολις.Νοτιοδυτικά αυτού μέρος των τειχών της Αφροδισιάδας.3.Ναός Αφροδίτης.Βόρεια υπάρχουν τα θεμέλια σχολής φιλοσοφίας.4.Επισκοπικό μέγαρο.5.Ωδείον.6.Αγορά.Νότια βρίσκεται η πύλη του Τιβέριου.Βορειοδυτικά απλώνονται οι αρχαίες κατοικίες,νοτιοδυτικά αυτών η δυτική νεκρόπολις και βορειοδυτικά η δυτική πύλη.7.Λουτρά Αδριανού.8.Ακρόπολις.Δυτικά βρίσκεται μεγάλη βασιλική και νότια αυτής η εκκλησία των μεγαλομαρτύρων.Νοτιοδυτικά αυτής μέρος των τειχών της Αφροδισιάδας.9.Θέατρον.10.Λουτρά θεάτρου.Νότια βρίσκεται εκκλησία και νοτιοανατολικά βρίσκεται το Γυμνάσιο.Ανατολικά η ανατολική πύλη.11.Σεβαστείον.12.Μουσείο.Βορειοανατολικά απλώνεται η ανατολική νεκρόπολις.

 

Δίπλα στην είσοδο του αρχαιολογικού μουσείου της Αφροδισιάδας,υπάρχει ένας υπαίθριος σκεπαστός χώρος,που ανήκει στο μουσείο,όπου διατηρούνται πολλά γλυπτά και άλλα πολύτιμα εκθέματα.Όμοιο με αυτό το υπαίθριο μουσείο δεν υπάρχει άλλο στη Μικρά Ασία σήμερα.Το μόνο,που θα μπορούσε να το συναγωνιστεί,θα ήταν αυτό της Περγάμου,αλλά οι Γερμανοί φρόντισαν νωρίτερα να μεταφέρουν όλα τα γλυπτά στο μουσείο του Βερολίνου.

 

Afrodisias_1.jpg

 

Μέρος των γλυπτών του μουσείου της Αφροδισιάδας.

 

Το θέατρο ιδρύθηκε τον 1ο αι.π.Χ. και 3 αιώνες αργότερα γνώρισε μια σημαντική ανακαίνιση.Στους τοίχους του θεάτρου υπήρχε σκαλισμένο αυτοκρατορικό διάταγμα χορήγησης των ειδικών προνομίων της πόλης.Η θέα από το θέατρο προς τη γύρω περιοχή είναι φανταστική.Από το θέατρο φαίνονται τα λουτρά του Αδριανού και η πύλη του Τιβέριου και το συντριβάνι του Απόλλωνα.Στα λουτρά του Αδριανού υπάρχουν ψηφιδωτά που είναι σκεπασμένα με τέντες.Ένα ακόμη ενδιαφέρον κτίριο είναι το βουλευτήριο,δηλαδή το δημοτικό συμβούλιο της Αφροδισιάδας.Αποφάσιζε για τις δημοτικές συνελεύσεις καθώς και για συναυλίες και λογοτεχνικές βραδιές.Εκεί υπήρχε και το ωδείο για τις μουσικές παραστάσεις.Τα καθίσματα του θεάτρου είναι πολύ καλά διατηρημένα.

 

Afrodisias_2.jpg

 

Το αρχαίο θέατρο της Αφροδισιάδας.

 

Στο κέντρο της πόλης βρισκόταν ο ναός της Αφροδίτης.Αρχικά,η λατρεία εκδηλωνόταν σε τοπική γυναικεία θεότητα,που αργότερα οι Έλληνες ταύτισαν με την Αφροδίτη.Κρίνοντας από τα αγάλματα της θεάς,ήταν κοντά στη λατρεία της θεάς που λατρευόταν στην Έφεσο,της Εφεσίας Αρτέμιδας.Η θεά στέκεται ίσια με τα χέρια τεντωμένα προς τα εμπρός.Μόνιμοι δορυφόροι της θεάς ήταν οι τρεις χάριτες,τις οποίες πολύ αργότερα απαθανάτισε ο Ραφαήλ στον πίνακά του «οι Τρεις Χάριτες».Στο μπροστινό μέρος του χιτώνα και σε 4 σειρές τοποθετούνταν γλυπτές διακοσμήσεις.Η θεά φορούσε στέμμα,στεφάνι μυρτιάς και περιδέραιο στο λαιμό,ενώ ο χιτώνας έφτανε ως το έδαφος.Στις γλυπτές διακοσμήσεις απεικονιζόταν ένα παντρεμένο ζευγάρι,το οποίο οι σύγχρονοι ερευνητές πιστεύουν ότι ήταν ο Ουρανός και η Γαία.Πιο κάτω βρισκόταν ο Ήλιος και η Σελήνη,που χωριζόταν από μια στήλη,πίσω από την οποία απεικονιζόταν μια θαλάσσια θεότητα και ομάδα Ερώτων.

 

Afroditi.jpg

 

Το γλυπτό της Αφροδίτης στην Αφροδισιάδα.

 

Λίγο βορειότερα από το θέατρο,μπορεί κανείς να δει 14 κίονες που διατηρήθηκαν από το ναό της Αφροδίτης.Ο ναός χτίστηκε τον 1ο αι.π.Χ. και τον 5ο αι.μ.Χ. μετατράπηκε σε ναό με ρυθμό βασιλικής.Οι ανασκαφές έφεραν στο φως τα ερείπια ενός παλαιότερου κτιρίου που χρονολογείται στον 7ο αι.π.Χ. Το πιο πιθανό είναι να λατρευόταν εκεί η τοπική γυναικεία θεότητα,πριν εγκατασταθούν εκεί οι Έλληνες.Βόρεια του ναού υπάρχει μια σχολή φιλοσοφίας,της οποίας διασώζονται μόνο τα θεμέλια.

 

naos-afroditis.jpg

 

Τα ερείπια του ναού της Αφροδίτης στο κέντρο του αρχαιολογικού χώρου της Αφροδισιάδας.

 

Το Τετράπυλον αποτελεί το κύριο αξιοθέατο της Αφροδισιάδας.Δημιουργήθηκε το 2ο αι.μ.Χ. και είναι κορινθιακού ρυθμού.Η ανασυγκρότησή του ολοκληρώθηκε το 1991.Το μοτίβο του περιλαμβάνει εικόνες ζιζανίων πάνω σε ακάνθους,που ήταν πολύ δημοφιλείς έως και πολύ αργότερα στο σχεδιασμό των εκκλησιών.

 

tetrapylon_of_aphrodisias.jpg

 

Το Τετράπυλον.

 

Το αρχαίο στάδιο της Αφροδισιάδας είναι μεταξύ του 1ου και 2ου αι.π.Χ. και βρίσκεται στα όρια του αρχαιολογικού χώρου με τη βόρεια πλευρά.Χωρούσε 30.000 θεατές και στα ρωμαϊκά χρόνια μετατράπηκε σε αρρένα.Διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση.Στο στάδιο διεξάγονταν οι αρματοδρομίες,που ήταν πολύ δημοφιλείς μέχρι και τα ρωμαϊκά χρόνια.Είχε μήκος περίπου 270μ.,πλάτος 60μ. και 30 σειρές καθισμάτων.

 

Afrodisiada_stadion.jpg

 

Το αρχαίο ελληνικό στάδιο της Αφροδισιάδας (φωτ.1)

 

 

Afrodisias_3.jpg

 

Το αρχαίο ελληνικό στάδιο της Αφροδισιάδας (φωτ.2)

 

Το Σεβαστείον είναι ένας ναός αφιερωμένος στην Αφροδίτη και στους Ρωμαίους αυτοκράτορες της δυναστείας των Ιούλιων – Κλαύδιων.Η κατασκευή του ξεκίνησε το 20 μ.Χ. κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Τιβέριου και ολοκληρώθηκε επί Νέρωνος.Οι ανασκαφές σε αυτό διεξήχθησαν τα έτη 1979-1981.Ο ναός είναι τριώροφος με καλύτερα διατηρημένο το τμήμα του 2ου ορόφου.Ο 1ος όριφος είναι δωρικού ρυθμού με απλές κολόνες.Ο 2ος είναι ιωνικού ρυθμού με κολόνες με μπούκλες και ο 3ος κορινθιακού ρυθμού με κολόνες διακοσμημένες με ακάνθους.Τα ανάγλυφα στο κτίριο είναι αντίγραφα,ενώ τα πρωτότυπα εκτίθενται στο εσωτερικό του μουσείου.

 

Afrodisias_4jpg.jpg

 

Το Σεβαστείον.

 

Στο μουσείο,που ιδρύθηκε το 1979,βρίσκεται,όπως προαναφέραμε, μεγάλος αριθμός γλυπτών που εκτίθενται σε 6 αίθουσες.Στο μέσον μιας εκ των αιθουσών εκτίθεται το γλυπτό ενός αναβάτη στο άλογό του,που καλπάζει.

 

afrodisias-5a.jpg

 

Το αλογάκι της Αφροδισιάδας.

 

Afrodisias_6.jpg

 

Μαρμάρινες καρέκλες,διακοσμημένες με δελφίνια στα μπράτσα τους.Τα δελφίνια ήταν ζώα προς τιμήν του θεού Διονύσου.

 

Κάτω,απεικονίζεται η Δήμητρα,θεά της γονιμότητας και ο Τριπτόλεμος.Η Νύμφη Νύσσα κρατώντας στα χέρια της το μικρό Διόνυσο.Αυτή του προσφέρει ένα τσαμπί σταφύλι.Πιο κάτω,σκηνή από το κυνήγι.Ο ήρωας με τους κυνηγητικούς σκύλους του.Η εικόνα του Ηρακλή και του Κένταυρου Νέσσου.Ο θρύλος περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο Ηρακλής και η Δηϊάνειρα διέσχιζαν το ταραγμένο ποτάμι και ο Κένταυρος προσφέρθηκε να την μεταφέρει στην πλάτη του με ύπουλη διάθεση να την απαγάγει.Ο Ηρακλής τραυματίζει θανάσιμα το Νέσσο.

 

Afrodisias_20.jpg

 

 

Afrodisias_21.jpg

 

Κάτω,η βακχική σκηνή με το μεθυσμένο Διόνυσο.Η Λήδα και ο κύκνος.Ο κύκλωπας Πολύφημος που ερωτεύτηκε την όμορφη Γαλάτεια.Η Ιώ και ο Άργος.Ο Απόλλωνας και οι Μούσες.Ο Ορέστης κρατώντας στο χέρι το σπαθί,που δεν είχε στεγνώσει ακόμη από το αίμα της μητέρας του,Κλυταιμνήστρας.Με βασανισμένη τη συνείδησή του έρχεται στο μαντείο των Δελφών.Πιο κάτω μια μάντισσα.

 

Afrodisias_22.jpg

 

 

Afrodisias_23.jpg

 

Σε ένα άλλο γλυπτό απεικονίζεται ο Βελεροφόντης και το φτερωτό του άλογο,ο Πήγασος.Ο Ηρακλής και ο Ανταίος,γιος της γης.Ανάμεσά τους βρίσκεται ένα μικρό άγαλμα της Αφροδίτης.Τρεις ήρωες με ένα σκύλο.Ο ήρωας Μελέαγρος και η Αταλάντη.Δίπλα της ο σκοτωμένος κάπρος,που κατέστρεφε την ελληνική γη.

 

Afrodisias_24.jpg

 

 

Afrodisias_25.jpg

 

Κάτω,ο Προμηθέας δεσμώτης ελευθερωθείς από τον Ηρακλή.Στους ώμους του ήρωα,η λεοντή.Τα φτερά του σκοτωμένου αετού,που κατέτρωγε το συκώτι του Προμηθέα.Στη συνέχεια οι Νύμφες.Ο Αχιλλέας με την αμαζόνα Πενθεσίλεια,ενάντια στην οποία έδωσε μάχη,αλλά ο ίδιος χτυπήθηκε από την ομορφιά της.Στο κεφάλι της αμαζόνας ο φρυγικός σκούφος,που οι αμαζόνες φορούσαν ως κράνος και σκέπαζε τα όμορφα μαλλιά τους.

 

Afrodisias_26.jpg

 

 

Afrodisias_27.jpg

 

Οι τρεις χάριτες : Ευφροσύνη,Αγλαία και Θάλεια.

 

Κάτω,ο Απόλλων και οι ευγενείς ήρωες.Ο Δίας.Σκηνή από την ιστορία της Ρώμης.Ο Αγχίσης,πατέρας του Αινεία και η Αφροδίτη.Γλυπτή διακόσμιση του Αινεία,που κρατά στους ώμους του τον πατέρα του Αγχίση.Φεύγουν από την Τροία μαζί με τη γυναίκα του και τον γιο του.Μια ακόμη σκηνή του Αινεία και της Ιταλίας.

 

Afrodisias_28.jpg

 

 

Afrodisias_29.jpg

 

Κάτω, απεικονίζεται ο Χείρων,η Αφροδίτη,ο Ασκληπιός,η Άρτεμη,ο Τιβέριος.Η αμαζόνα που καταθέτει στεφάνι,πιθανόν στην Αφροδίτη.

 

Afrodisias_30.jpg

 

 

Afrodisias_31.jpg

 

 

 Κάτω,η Χίμαιρα,θεά του φωτός της ημέρας.Ο θεός Ωκεανός.

 

Afrodisias_32.jpg

 

Η Αφροδισιάδα δεν βρισκόταν μακριά από τους εμπορικούς δρόμους.Ήταν τόπος λατρείας και φημισμένη για τους υπέροχους γλύπτες της,που πάνω στην πέτρα και το μάρμαρο σχεδίαζαν με την ιδιοφυία τους.Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν το εργαστήριο του γλύπτη,όπου είχαν δημιουργηθεί τα αγάλματα των πιο διάσημων ανδρών της πόλης,ο οποίος φιλοτεχνούσε μετά από παραγγελία τους.Μεταξύ αυτών ήταν και τα γλυπτά του Επίκουρου,του Πινδάρου και άλλων διάσημων Ελλήνων,θεών και θνητών.

 

boxer.jpg

 

Γλυπτό του πυγμάχου,που βρέθηκε κατά την ανασκαφή του θεάτρου της Αφροδισιάδας.

 

 

Κάτω,γλυπτά που βρέθηκαν στο βουλευτήριο και στα λουτρά του Αδριανού.

 

Afrodisias_32.jpg

 

Κεφαλή του Απόλλωνος ή κάποιας θεότητας.Βουλευτήριο. (2ος – 3ος αι.μ.Χ.)

 

Afrodisias_34jpg.jpg

 

Κεφαλή θεότητας.Λουτρά Αδριανού.2ος αι.μ.Χ.

 

Afrodisias_36.jpg

 

Μαρμάρινη κεφαλή Αθηνάς.5ος αι.π.Χ.

 

Κάτω,εικόνες από το εσωτερικό του μουσείου της Αφροδισιάδας.

 

Afrodisias_42.jpg

 

 

Afrodisias_38.jpg

 

 

Afrodisias_39.jpg

 

Οι ανασκαφές στην Αφροδισιάδα διεξάγονται από το 1962 και είναι σε εξέλιξη μέχρι σήμερα.Σχετικά με τις έρευνες υπάρχει ειδική έκδοση του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης με την επωνυμία “The Live Science”.Στην Αφροδισιάδα βρέθηκαν περισσότερες από 2000 βραχογραφίες,οι οποίες χρονολογήθηκαν από τους αρχαιολόγους μεταξύ 350 και 500 μ.Χ.Επικεφαλής της αμερικανικής αρχαιολογικής αποστολής είναι ο καθηγητής του Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών του Πανεπιστημίου Princeton κ. Άγγελος Χανιώτης.Ανάμεσα στις βραχογραφίες,ο κ. Χανιώτης εντόπισε τρεις ομάδες σχεδίων που συνδεόταν με μονομαχλιες,αρματοδρομίες και ανταγωνισμό διαφορετικών θρησκειών.Τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσίασε ο ίδιος και η επιστημονική ομάδα του σε διάλεξη στο Βασιλικό Μουσείο του Οντάριο στο Τορόντο του Καναδά.Οι βραχογραφίες,κατά τον καθηγητή,αρχίζουν να μειώνονται στην εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού – ήδη από το 527 μ.Χ. – ο οποίος απαγόρευσε τον πολυθεϊσμό και τις αιρέσεις,ενώ επί των ημερών του η πόλη ονομάστηκε «Σταυρούπολις»,δηλαδή «Πόλη του Σταυρού».Τον 7ο αι.μ.Χ. η πόλη καταστράφηκε από μεγάλο σεισμό και από τότε περιέπεσε σε παρακμή.

 

21.03.2016

 

 

 

 

all_steps.gif

 

 

homebut.gif  BACK TO INDEX PAGE